Sad powszechny, II Cz 886/15

(1)i M. W.

(2)przeciwko (...) w B. o zapłatę na skutek zażalenia powodów na postanowienie Sądu Rejonowego w Myśliborzu z dnia 29 stycznia 2015 roku, sygn. akt I C 799/14 I. oddala zażalenie ; II. zasądza od (...) – Sądu Rejonowego w (...) na rzecz radcy prawnego A. M. kwotę 738,- zł siedemset trzydzieści osiem złotych wraz z podatkiem od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodom w postępowaniu zażaleniowym. SSO Tomasz Szaj SSO Agnieszka Tarasiuk – Tkaczuk SSO Mariola Wojtkiewicz Sygn. akt II Cz 886/15 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 29 stycznia 2015 roku, sygn. akt I C 799/14, Sąd Rejonowy w (...) odrzucił pozew powodów o zasądzenie kwot po 15 000,- zł oraz zasądził od powodów solidarnie na rzecz pozwanego kwotę 2 417,- zł kosztów procesu i przyznał pełnomocnikowi z urzędu kwotę 2 952,- zł wynagrodzenia. Uzasadniając rozstrzygnięcie Sąd Rejonowy wskazał, że w uzasadnieniu pozwu podano, iż kwota dochodzona jest z tytułu zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych w oparciu o treść art. 23 k.c. w związku z art. 24 § 1 k.c. z powodu niemożności korzystania przez powodów z rzeczy ruchomych – osobistych znajdujących się w mieszkaniu, w którym miało dojść do bezprawnego – w ich ocenie – naruszenia posiadania. W uzasadnieniu swego żądania, strona powodowa w sposób szczegółowy naświetliła przebieg czynności dokonanych przez funkcjonariuszy (...) oraz (...) noszących w ich przekonaniu znamiona naruszenia posiadania a tym samym – naruszenia dóbr osobistych. Przywołując szereg okoliczności na poparcie swych twierdzeń, powodowie stwierdzili ,że działania pozwanego podmiotu spowodowały niemożność korzystania z rzeczy znajdujących się w mieszkaniu i naraziła ich na stres związany z tym faktem. Sąd Rejonowy wskazał, że zgodnie z art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. Sąd odrzuca pozew, jeżeli o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa jest w toku albo została już prawomocnie osądzona. W ocenie Sądu w obu sprawach, tj. toczącej się przed tutejszym Sądem oraz w sprawie I C 627/12 i I C 225/05 zachodzi tożsamość zarówno stron, jak i przedmiotu postępowania, a co za tym idzie za trafny uznać należy podniesiony w niniejszej sprawie przez pozwanego zarzut (...) Analizując dorobek orzeczniczy i stanowiska judykatury oraz komentatorów, należy stwierdzić, że obligatoryjne odrzucenie pozwu w oparciu o treść art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. następuje m.in. w wypadku w przypadku, jeżeli o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa jest w toku albo została już prawomocnie osądzona. Tożsamość roszczenia w rozumieniu art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. zachodzi tylko wówczas, gdy identyczne są nie tylko przedmiot, ale i podstawa sporu (postanowienie SN z dnia (...) W uzasadnieniu wyroku z dnia (...) , (...) Sąd Najwyższy stwierdził, że o tym, czy w nowym procesie chodzi o tę samą, czy też o inną podstawę faktyczną sporu, decyduje stan faktyczny, jaki istniał w chwili zamknięcia rozprawy w poprzednim procesie, a nie to, czy powód zgłosił istniejące i istotne dla rozstrzygnięcia sprawy fakty. Pojęcie "podstawa sporu" nie może być identyfikowane z podstawą faktyczną rozstrzygnięcia, która jest wynikiem dokonanych - w toku postępowania - ustaleń faktycznych obejmujących fakty czy ich zespoły subsumowane pod odpowiednią normę prawną. Sąd w swym rozstrzygnięciu musi uwzględnić stanowisko strony pozwanej oraz stwierdzić, na czym spór polega. Termin więc "podstawa sporu" nie może być identyfikowany z terminem "podstawa powództwa", gdyż ten nie obejmuje stanowiska strony pozwanej, ani też z terminem "podstawa faktyczna i prawna orzeczenia sądowego", ponieważ podstawy te wyrażają jedynie motywy takiego, a nie innego rozstrzygnięcia. Dla tożsamości roszczenia trzeba tożsamości podstawy faktycznej i prawnej, czyli normy prawnej roszczenie to kształtującej. W przeciwnym razie istnieje wielość roszczeń zależna od wielości tych norm. W innych wypowiedziach w literaturze przedmiotu (glosa (...) (...) identyczności roszczenia nie ogranicza się do sytuacji, w której okoliczności faktyczne uzasadniające te żądania i tworzące podstawy sporu są tożsame. Przyjmuje się, że przez sformułowanie "o to samo roszczenie" należy rozumieć szerzej, a mianowicie jako stan obejmujący nie tylko roszczenia (materialne), ale każde to samo żądanie, bez względu na jego przedmiot, a odnosić się to ma właśnie do "nieroszczeniowych" żądań o ustalenie oraz wielu powództw o ukształtowanie. Wyjątkowo identyczność przedmiotową upatruje się również w sytuacji, gdy obydwa żądania pozwów wprawdzie nie są identyczne, są jednak oparte na tej samej podstawie i zmierzają do tego samego celu, z tym iż główny skutek prawny wywołany nowym pozwem "jest logicznym przeciwieństwem skutku prawnego ustalonego w poprzednim wyroku". Dotyczyć to zaś ma właśnie stosunku wcześniej wniesionych powództw o zasądzenie świadczenia, do później wytoczonych powództw o ustalenie stosunku, z którego wcześniej pozwany wywiódł roszczenie o świadczenie, bowiem powództwo o zasądzenie "mieści w sobie implicite żądanie ustalenia". Sąd Rejonowy wskazał, że powaga rzeczy osądzonej wyklucza nie tylko wytoczenie ponownego powództwa pomiędzy tymi samymi stronami o to samo roszczenie, ale sprzeciwia się również wszczęciu w tym zakresie postępowania pojednawczego (art. 184 i postanowienie SN z dnia (...) Podniósł, że powodowie wywodzą, że iż kwota dochodzona jest z tytułu zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych w oparciu o treść art. 23 k.c. w związku z art. 24 § 1 k.c. z powodu niemożności korzystania przez powodów z rzeczy ruchomych – osobistych znajdujących się w mieszkaniu , w którym miało dojść do bezprawnego – w ich ocenie – naruszenia posiadania W myśl art. 23 k.c. dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Jak podkreśla się w orzecznictwie - nietykalność mieszkania, podobnie jak tajemnica korespondencji, stanowi jeden z przejawów szeroko pojętego prawa do prywatności. Artykuł (...) zapewnia nienaruszalność mieszkania. Sąd Rejonowy uznał, że pojęcie nietykalności mieszkania należy ujmować szeroko. Obejmuje ono nie tylko mieszkanie sensu stricto , ale również nietykalność lokalu, pomieszczenia albo ogrodzonego terenu. Mieszkanie obejmuje również jego części składowe lub przynależne (...) (...) . Wydaje się uzasadnione objęcie tym pojęciem również takich miejsc jak (...) a nawet (...) . Naruszenie nietykalności mieszkania może przybrać najróżniejsze formy. Przede wszystkim chodzi tutaj o wdarcie się do cudzego mieszkania, jak również odmowę jego opuszczenia wbrew żądaniu osoby uprawnionej. Trafnie Sąd Apelacyjny w (...) wyjaśnił w wyroku z dnia (...) że prawo do zachowania nietykalności mieszkania w rozumieniu art. (...) musi być pojmowane w aspekcie niematerialnym, jako prawo do ochrony przed bezprawnym wtargnięciem w sferę nie samej „substancji mieszkaniowej", lecz w sferę określonego stanu psychicznego i emocjonalnego, jaki daje każdemu człowiekowi poczucie bezpiecznego i niezakłóconego posiadania własnego miejsca, w którym koncentruje swoje istotne sprawy życiowe i chroni swoją prywatność. Z tego powodu wyrządzenie szkody majątkowej przy wykonywaniu prac budowlanych nie oznacza naruszenia nietykalności mieszkania. Stanowisko to powtórzył Sąd Najwyższy w wyroku (...) . Krótko ujął to SN w wyroku z dnia (...) stwierdzając, że przez nietykalność mieszkania należy rozumieć sferę określonego stanu psychicznego i emocjonalnego wynikające z poczucia bezpieczeństwa i niezakłóconego korzystania z własnego mieszkania. Ostatecznie Sąd Rejonowy uznał, że zakres żądania powodów inicjującego niniejsze postępowanie bezsprzecznie – w kontekście w/w uwag – wchodzi w całości w pojęciowy zakres instytucji „nietykalności mieszkania” stanowiąc jeden z wielu jego desygnatów. O kosztach orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. Na powyższe postanowienie zażalenie złożyli powodowie w zakresie punktu 1 i 2 wnosząc o jego uchylenie, zarzucili:

1. naruszenie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. poprzez jego błędne zastosowanie wskutek błędnego uznania za tożsame dochodzonych przez powodów roszczeń w sprawach I C 799/14 oraz I C 627/12;
2. naruszenie art. 23 k.c. wskutek błędnego uznania, że dobro osobiste nietykalności mieszkania obejmuje swym zakresem także spokojne i niezakłócone posiadanie przez powodów rzeczy osobistych, ubrań, pamiątek rodzinnych, leków oraz środków finansowych pozostawionych w bezprawnie przejętym lokalu. Uzasadniając zażalenie powodowie wskazali, że art. 23 k.c. definiuje dobra osobiste przez pozostawienie otwartego katalogu. W niniejszej sprawie powodowie wskazali, że domagają się zadośćuczynienia z tytułu naruszenia innego dobra osobistego, którego naruszenia dopuścił się pozwany, a mianowicie dobra osobistego spokojnego i niezakłóconego posiadania rzeczy osobistych, pamiątek oraz wszelkich przedmiotów znajdujących się w bezprawnie zajętym lokalu. Natomiast w sprawie I C 627/12 powodowie domagali się zadośćuczynienia z tytułu naruszenia ich dobra osobistego w postaci nietykalności mieszkania, przez co należy rozumieć poczucie bezpieczeństwa i niezakłóconego posiadania własnego miejsca, w którym koncentrują się sprawy życiowe. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Trafnie skarżący wskazują, że aby stwierdzić przesłanki uzasadniające odrzucenie pozwu w oparciu o regulację art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. winna zachodzić tożsamość roszczeń oraz tożsamość stron w obu sprawach sądowych. Tożsamość sporu zachodzi zaś, gdy identyczne są nie tylko przedmiot ale i podstawa sporu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia (...) Podkreślić należy, że o ocenie czy zachodzą przesłanki odrzucenia pozwu decyduje zakres zgłoszonych przez strony roszczeń. Szczegółowa analiza żądania pozwu i jego uzasadnienia w sprawie I C 627/12 (uprzednio I C 256/12) oraz niniejszej pozwala na stwierdzenie, że niewątpliwie tożsame są strony postępowania, jak i przedmiot oraz podstawa sporu. Powodowie wywodzą bowiem swe roszczenia z tego samego zdarzenia, tj. z działań pozwanej spółki z dnia 8 sierpnia 2005 roku. W sprawie I C 627/12 powodowie powołali się na prawo osobiste wskazując na prawo do mieszkania i nienaruszalność mieszkania (k – 3 verte) oraz wskazali, że „dobro osobiste trójki powodów zostało naruszone w sposób brutalny. (…) przez jedenaście dni powodowie zostali pozbawieni dachu nad głową, musieli pilnie prosić o schronienie, nocleg przyjaciół i znajomych z B. . Przez ten czas żyli w ogromnym stresie i upokorzeniu prosząc o możliwość przenocowania ich osób kolejnego dnia – nie wiedzieli, jak długo potrwa ta sytuacja. Powodowie żyli w ogromnej, potwierdzonej obawie, że mogą utracić przechowywany w lokalu majątek życia, że zupełnie inne osoby będą miały dostęp nie tylko do gotówki w kwocie kilkuset tysięcy złotych ale także weksli, papierów wartościowych oraz rzeczy prywatnych osobistych, intymnych, danych osobowych i wielu innych rzeczy, które nigdy nie powinny trafić do obcych rąk.” Tym samym uznać należy, że już w sprawie I C 627/12 powodowie zgłosili żądania zadośćuczynienia w związku z naruszeniem posiadania ich rzeczy osobistych. Natomiast w sprawie I C 799/14, powodowie uzasadniając swe roszczenia wskazali, (k – 4 verte – 5), że „dobro osobiste moje i reprezentowanych przeze mnie członków mojej rodziny zostało naruszone w sposób brutalny. Przez jedenaście dni od 08 sierpnia 2005 roku do dnia 18 sierpnia 2005 roku, zostaliśmy pozbawieni dachu nad głową, musieliśmy pilnie prosić o schronienie, nocleg przyjaciół i znajomych z B. . Przez ten czas żyliśmy w ogromnym stresie i upokorzeniu prosząc ich o możliwość przenocowania kolejnego dnia – nie wiedzieliśmy, jak długo potrwa ta sytuacja. Żyliśmy w ogromnej, potwierdzonej obawie, że mogą utracić przechowywany w lokalu majątek życia, że zupełnie inne osoby będą miały dostęp nie tylko do gotówki w kwocie kilkuset tysięcy złotych ale także weksli, papierów wartościowych oraz rzeczy prywatnych osobistych, intymnych, danych osobowych korespondencja i wielu innych rzeczy, które nigdy nie powinny trafić do obcych rąk.” Analiza powyższych sformułowań w sposób jednoznaczny wskazuje, że poza zgłoszeniem w sprawie I C 799/14 dodatkowo korespondencji powodowie już powołali wszelkie okoliczności związane z brakiem korzystania przez nich z rzeczy osobistych w sprawie I C 627/
3. Jednocześnie korespondencję należy uznać za rzecz prywatną, osobistą również objętą przedmiotem postępowania w sprawie I C 627/
4. Jednocześnie w niniejszej sprawie powodowie dochodzą kwoty niższej od dochodzonej w sprawie I C 627/12 (identycznej z pierwotnie dochodzoną), jak też nie wskazywali, że w sprawie I C 627/12 dochodzą jedynie części roszczenia. W konsekwencji wobec tak określonego przedmiotu sporu w sprawie I C 627/12 Sąd Rejonowy trafnie uznał, że zachodzą przesłanki odrzucenia pozwu w niniejszej sprawie, albowiem sprawa o to samo roszczenie jest w toku. Poza zakresem rozważań zażalenia pozostają zaś szczegółowe uzasadnienia tyczące się zakresu dobra osobistego w postaci nietykalności mieszkania, gdyż kwestie te odnoszą się do merytorycznej oceny powództwa, do której nie dochodzi na etapie badania przesłanek odrzucenia pozwu. Z przytoczonych względów, na podstawie art. 385 k.p.c. w związku z art. 397 § 2 k.p.c. zażalenie należało oddalić. Orzeczenie o kosztach postępowania zażaleniowego uzasadnia § 15 pkt 1 w zw. z § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia (...) (...) roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych… Wysokość kosztów Sąd ustalił na podstawie § 6 pkt 5 w zw. z § 12 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, powiększając je o należny podatek VAT w myśl § 2 ust.
5. (...) (...)
6. (...)
7. (...) - (...) (...)
8. (...)
9. (...)
10. (...) (...)