Sad powszechny, I Ca 90/16

(2)i W. B. wchodzi: zabudowana działka o powierzchni 0,0589 ha położona w województwie (...) , powiecie (...) , gminie Z. w miejscowości C. o numerze identyfikacyjnym 425 o wartości 150 000 zł, ustalenie, że w skład masy spadkowej po W. B. wchodzi: udział we współwłasności zabudowanej działki o powierzchni 0,0589 ha położonej w województwie (...) , powiecie (...) , gminie Z. w miejscowości C. o numerze identyfikacyjnym 425 w wysokości 1/2 części, dokonanie działu spadku po W. B. , podziału majątku wspólnego B. B.

(2)i W. B. oraz zniesienia współwłasności w następujący sposób: wchodzące w skład spadku prawo do nieruchomości położonej w województwie (...) , powiecie (...) , gminie Z. w miejscowości C. o numerze identyfikacyjnym 425 o powierzchni 0,0589 ha przyznać uczestniczce postępowania R. B. ze stosowną spłatą na rzecz wnioskodawczyni oraz pozostałych uczestników postępowania w terminie jednego miesiąca od uprawomocnienia się orzeczenia oraz o zasądzenie od uczestników postępowania na rzecz wnioskodawczyni kosztów postępowania. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawczyni podała, że w 1972 roku jej rodzice kupili umową nieformalną nieruchomość położoną w C. . Na działce rodzice wybudowali dom. Pieniądze na zakup działki pochodziły z majątku wspólnego rodziców. W 1981 roku na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w (...) doszło do formalnego przeniesienia własności nieruchomości. Matka wnioskodawczyni zmarła w 1989 roku. Sąd Rejonowy w (...) I Wydział Cywilny postanowieniem z 19 września 1994 r. stwierdził, że spadek po W. B. nabyli ojciec wnioskodawczyni B. B.

(2)w 1/4 części, siostra wnioskodawczyni D. N. w 1/4 części, siostra wnioskodawczyni E. Ś. w 1/4 części oraz wnioskodawczyni w 1/4 części. W 1996 roku założona została księga wieczysta, w której ojciec wnioskodawczyni był wpisany jako jedyny właściciel nieruchomości w C. . B. B.

(2)ponownie ożenił się w 1996 roku, a w 2012 roku umową darowizny przekazał dla swojej drugiej żony R. nieruchomość w C. . Uczestniczki postępowania D. N. i E. Ś. poparły wniosek. Uczestniczka postępowania D. N. wniosła o przyznanie nieruchomości na rzecz R. B. ze spłatą na rzecz uczestniczki w terminie jednego miesiąca od uprawomocnienia się orzeczenia. Uczestniczka postępowania E. Ś. wnosiła, aby nieruchomość przyznać na rzecz R. B. i nie żądała spłaty na swoją rzecz. Uczestnicy postępowania B. B.

(2)i R. B. uznali wniosek w zakresie tego, że działka o numerze identyfikacyjnym 425 położona w miejscowości C. wchodziła w skład wspólności majątkowej małżeńskiej, a co za tym idzie uczestnik B. B.

(2)mógł darować R. B. jedynie udział w wysokości ½. Ponadto, uczestnicy wnieśli o przyznanie nieruchomości w C. uczestniczce postępowania R. B. ze stosownymi spłatami na rzecz wnioskodawczyni i pozostałych uczestników. Ostatecznie wnieśli o uwzględnienie nakładów jedynie przy ustalaniu wartości całej nieruchomości, natomiast nie wnosili o dokonanie rozliczenia tych nakładów oraz o rozłożenie spłaty na raty na okres 6 lat. Postanowieniem z 31 grudnia 2015 roku, sygn. akt I Ns 94/15 Sąd Rejonowy w (...) I Wydział Cywilny ustalił, że w skład majątku objętego małżeńską wspólnością ustawową B. i W. małżonków B. wchodzi zabudowana działka położona w miejscowości C. , gmina Z. , oznaczona numerem 425, objęta księgą wieczystą (...) (pkt I); ustalił, że w skład spadku po W. B. , zmarłej dnia 11.04.1989 r. w W. wchodzi udział wynoszący ½ części w majątku szczegółowo opisanym w punkcie I (pkt II); wartość przedmiotu postępowania określił na kwotę 81 379 złotych (pkt III); dokonał częściowego podziału majątku wspólnego, działu spadku i zniesienia współwłasności w ten sposób, że nieruchomość szczegółowo opisaną w punkcie I. przyznał na wyłączną własność uczestniczce R. B. (pkt IV); tytułem spłaty zasądził od uczestniczki R. B. na rzecz wnioskodawczyni J. W. kwotę 10 172,37 złotych płatną w terminie 1 (jednego) miesiąca od daty uprawomocnienia się orzeczenia, wraz z ustawowymi odsetkami na wypadek uchybienia w terminie płatności (pkt V); tytułem spłaty zasądził od uczestniczki R. B. na rzecz uczestniczki D. N. kwotę 10 172,37 złotych płatną w terminie 1 (jednego) miesiąca od daty uprawomocnienia się orzeczenia, wraz z ustawowymi odsetkami na wypadek uchybienia w terminie płatności (pkt VI); nakazał ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa (Sąd Rejonowy w (...) ) od J. W. , D. N. oraz E. Ś. kwoty po 593,94 złotych od każdej z nich oraz od uczestniczki R. B. kwotę 2 969,69 złotych tytułem brakujących kosztów sądowych (pkt VII); ustalił, że wnioskodawczyni i uczestnicy sami ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie we własnym zakresie (pkt VIII). Sąd Rejonowy ustalił, że działka nr (...) położona w C. została nabyta w 1972 r. przez B. B.

(2)i W. B. bez zachowania formy aktu notarialnego i ze wspólnego majątku małżonków, w trakcie trwania małżeństwa między B. B.

(2)i W. B. . W trakcie małżeństwa, B. i W. B. na przedmiotowej działce wybudowali ze wspólnych środków dom mieszkalny. W. B. zmarła w dniu 11.04.1989 r. Spadek po niej nabył mąż B. oraz córki D. N. , E. Ś. i J. W. , po ¼ części każde z nich. B. B.

(2)w 1996 r. zawarł związek małżeński z R. B. . B. B.

(2)został wpisany w dniu 5.04.1996 r. do księgi wieczystej obecnie nr (...) jako wyłączny właściciel przedmiotowej działki na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w Zambrowie z 17 listopada 1981 roku, sygn. akt I C 1045/81. Na podstawie umowy darowizny z dnia 20.03.2012 r., zawartej w formie aktu notarialnego, B. B.

(2)darował przedmiotową działkę na rzecz swej żony R. B. . Na zabudowanej nieruchomości zamieszkuje i zamieszkiwał wcześniej B. B.

(2)oraz R. B. . W czasie, gdy B. B.

(2)posiadał przedmiotową nieruchomość, wykonał on na własny koszt prace remontowe, czyniąc tym samym nakład na nieruchomość spadkową o wartości 63 021 zł. Sąd Rejonowy zważył, że nie budziło wątpliwości, że prawo własności zabudowanej działki nr (...) , położonej w C. gm. Z. , przysługiwało na zasadach ustawowej wspólności małżeńskiej B. i W. B. . Wnioskodawczyni i wszyscy uczestnicy byli zgodni w tym zakresie. Udział we własności tej działki stanowił schedę spadkową po W. B. . Składnik ten podlegał więc podziałowi w niniejszym postępowaniu. W toku postępowania B. B.

(2)wykazał, że poniósł z własnego majątku (po śmierci spadkodawczyni) oraz wraz z obecną żoną R. B. nakłady na przedmiotową nieruchomość w postaci prac remontowych domu (kuchni, pokoi na poddaszu, wymiany pieca, robót dekarskich i obicia płytami) oraz budowy ogrodzenia i przyłączy wodno-kanalizacyjnych na działce. Według przeprowadzonej w toku postepowania opinii biegłego wartość nieruchomości po nakładach wynosi kwotę 144 400 zł. Wartość majątku podlegającego podziałowi, należało pomniejszyć o wartość wyliczonych przez biegłego nakładów, czyli wartość tego składnika wyniosła kwotę 81 379 zł. Biegły w swej opinii określił wartość nakładów na kwotę 68 621 zł. Na skutek jednak zarzutów wnioskodawczyni J. W. , biegły określił całość nakładów zgłoszonych z pominięciem pustaków na kwotę 63 021 zł. Uczestniczka R. B. od wielu lat korzysta z nieruchomości wraz z mężem B. B.

(2)i tu znajduje się jej centrum życiowe, Sąd dokonał więc podziału majątku, przyznając nieruchomość w całości R. B. . W związku z powyższym należało od tej uczestniczki zasądzić odpowiednie spłaty dla pozostałych współwłaścicielek nieruchomości. Przy określeniu wartości nieruchomości Sąd nie brał pod uwagę wartości nakładów poczynionych już po śmierci W. B. . Wartość przedmiotowej nieruchomości, po odjęciu wartości nakładów, wynosi 81 379 zł i z tej kwoty należało zasądzić spłaty na rzecz tych spadkobierczyń W. B. , które spłaty się domagały, odpowiednio do udziałów w majątku spadkowym. Wnioskodawczyni, jak i uczestniczka D. N. , uzyskały więc spłaty, wynoszące kwoty po 10 172,37 zł. Kwoty te odpowiadają udziałowi 1/8 części wartości całego majątku (1/8 z 81 379 zł), stanowiącego schedę po W. B. , tj. dziedziczyły w udziałach po ¼ części z połowy majątku, stanowiącego wspólność małżeńską B. i W. B. (1/4 z ½). Sąd, w oparciu o art. 212 § 3 kc , oznaczył termin wykonania obowiązku spłaty przez R. B. . Sąd miał tu na uwadze zarówno możliwości majątkowe zobowiązanej, jak i słuszny interes i potrzeby stron, które należne im spłaty uzyskały. Wprawdzie R. B. uzyskuje niewielkie dochody (emerytura o równowartości 150 dolarów) oraz utrzymuje się z emerytury męża, to jednak trzeba mieć na względzie, że w wyniku niniejszego postępowania uzyskała wartościowy majątek w postaci nieruchomości. Już samo to zwiększa jej możliwości finansowe, choćby możliwość uzyskania kredytu. Odroczenie terminu spłaty na żądany przez nią okres 6 lat, zdaniem Sądu, ewidentnie naruszałoby interes uprawionych do spłat. Sam upływ takiego okresu mógłby przecież wpłynąć negatywnie na wartość realną spłaty – zjawisko inflacji, jak i wpływałby na możliwość jak najszybszego uzyskania wartości majątkowej nabytej w drodze dziedziczenia przez spadkobierczynie, które, jak wynika z ich wyjaśnień, mają niewielkie dochody (po 1280 zł miesięcznie). Okres jednego miesiąca jest zatem okresem wystarczającym, zarówno na zgromadzenie odpowiedniej sumy pieniędzy przez zobowiązaną, jak i uwzględnia interesy uprawnionych. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 520 § 1 i 2 kpc . Apelację od powyższego orzeczenia sądu I instancji wniosła uczestniczka postępowania R. B. , która zaskarżyła je w pkt III, IV, V i VI oraz wniosła o zmianę postanowienia w punkcie III poprzez określenie wartości przedmiotu postępowania na kwotę 76 779 zł, w pkt IV przez pominięcie słowa „częściowego”, w pkt V przez obniżenie zasądzonej kwoty do 9 559 zł i orzeczenie, że płatność tej kwoty rozkłada się na raty po 500 zł miesięcznie, w pkt VI przez obniżenie zasądzonej kwoty do 9 559 zł i orzeczenie, że płatność tej kwoty rozkłada się na raty po 500 zł miesięcznie. Uczestniczka postępowania zarzuciła błędne uznanie działu spadku i podziału majątku wspólnego za podział częściowy, chociaż zgodną intencją wnioskodawczyni i wszystkich uczestników był podział całego spadku i całego majątku wspólnego, błędne ustalenie, że pustaki przeznaczone na budowę budynku gospodarczego wchodziły w skład spadku i majątku wspólnego, jak też niezasadną odmowę uwzględnienia wniosku uczestników o rozłożeniu na raty zasądzonych spłat, chociaż ich sytuacja materialna wskazywała na to, że taki wniosek był zasadny. Ostatecznie na rozprawie 21 kwietnia 2016 roku uczestniczka postępowania R. B. wniosła o rozłożenie spłaty na raty w wysokości po 300 zł miesięcznie. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja zasługiwała na częściowe uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że uczestnik postępowania B. B.

(2)zmarł 9 marca 2015 roku, jednak pozostali zainteresowani w sprawie należą do kręgu spadkobierców po zmarłym uczestniku postępowania. Sąd II instancji podzielił w całości ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Rejonowy i przyjął je za własne. Sąd Okręgowy zmienił zaskarżone postanowienie w tym zakresie, w którym apelacja podnosiła, że dokonany przez Sąd Rejonowy podział majątku wspólnego, dział spadku i zniesienie współwłasności nie jest podziałem częściowym, tylko jest to podział całkowity. Sąd I instancji nie kwestionował bowiem, że co do innych przedmiotów wchodzących w skład majątku podlegającego podziałowi i zniesieniu współwłasności strony doszły do porozumienia, a przedmiotem podziału będzie tylko działka zabudowana domem mieszkalnym, położona w C. gmina Z. . Dokonany w sprawie niniejszej podział nie jest zatem podziałem częściowym, a całkowitym, a zatem sąd I instancji omyłkowo zawarł w treści pkt IV zaskarżonego postanowienia zapis „częściowego”, co też skorygował Sąd Odwoławczy. Sąd Okręgowy nie uwzględnił natomiast pozostałych zarzutów apelacji, gdyż są one niezasadne. Stosownie do art. 212 § 3 kc , jeżeli ustalone zostały dopłaty lub spłaty, sąd oznaczy termin i sposób ich uiszczenia, wysokość i termin uiszczenia odsetek, a w razie potrzeby także sposób ich zabezpieczenia. W razie rozłożenia dopłat i spłat na raty terminy ich uiszczenia nie mogą łącznie przekraczać lat dziesięciu. W wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie sąd na wniosek dłużnika może odroczyć termin zapłaty rat już wymagalnych. W myśl utrwalonego orzecznictwa oznaczenie sposobu i terminu uiszczenia spłat powinno być dokonane przez sąd z urzędu, przy czym należy zbadać i rozważyć sytuację uczestników obciążonych spłatami i uprawnionych do spłat. Konstytucyjna zasada równej dla wszystkich współwłaścicieli ochrony prawnej własności i innych praw majątkowych ( art. 64 ust. 2 Konstytucji ) wyłącza - w wypadku znoszenia współwłasności - oznaczenie terminu i sposobu uiszczenia spłaty bez uwzględnienia uzasadnionego interesu dotychczasowego współwłaściciela uprawnionego do tej spłaty ( art. 212 § 2 i 3 kc ) (za: Jolanta Rudnicka, Grzegorz Rudnicki, Stanisław Rudnicki, Komentarz do art. 212 Kodeksu cywilnego, Lexis Nexis 2014, postanowienie Sądu Najwyższego z 12 kwietnia 2001 r., sygn. akt II CKN 658/00, Biul.SN 2001/5/13, M.Prawn. 2001/12/623). W ocenie Sądu Okręgowego, wniosek uczestniczki R. B. o rozłożenie na raty zasądzonych od niej spłat okazał się niezasadny, ponieważ postępowanie w niniejszej sprawie toczy się od 2012 roku, a zatem uczestniczka postępowania R. B. dysponowała dostateczną ilością czasu na poczynienie oszczędności potrzebnych jej do uiszczenia spłaty na rzecz pozostałych zainteresowanych w sprawie, którzy się tego domagali, tj. wnioskodawczyni J. W. i uczestniczki postępowania D. N. , tym bardziej że E. Ś. z takiej spłaty zrezygnowała. Poza tym, zasądzona przez sąd I instancji spłata w wysokości po 10 172,37 zł niewiele odbiega od spłaty, jaką oferowała polubownie uczestniczka postępowania R. B. na rzecz wnioskodawczyni i pozostałych uczestniczek postępowania w prywatnych rozmowach, tj. po 10 000 zł na rzecz każdej z nich, co też uczestniczka R. B. wyjaśniła na rozprawie apelacyjnej 21 kwietnia 2016 roku (k. 203). W tej sytuacji, Sąd Okręgowy uznał, że przy orzekaniu o spłacie na rzecz wnioskodawczyni J. W. i uczestniczki postępowania D. N. należy mieć na uwadze, aby odniosły one racjonalną korzyść z orzeczonej na rzecz każdej z nich spłaty i mogły zasądzone kwoty faktycznie spożytkować. Ostatecznie Sąd Okręgowy uznał, że orzeczona przez sąd I instancji jednorazowa spłata w wysokości po 10 172,37 zł w terminie 1 miesiąca na rzecz zarówno wnioskodawczyni J. W. , jak i uczestniczki postępowania D. N. z jednej strony znajduje się w możliwościach majątkowych i finansowych uczestniczki postępowania R. B. , a z drugiej daje ww. zainteresowanym, na rzecz których spłata została zasądzona, możliwość realnego odczucia posiadania udziału w majątku, który był przedmiotem niniejszego postępowania i przeznaczenia równowartości tego udziału na swoje potrzeby osobiste. Sąd Okręgowy nie podzielił również pozostałych zarzutów i twierdzeń zawartych w apelacji. W szczególności brak było podstaw do podważenia poczynionych przez sąd I instancji ustaleń, że pustaki na budynek gospodarczy pochodziły z domu wybudowanego w 1982 roku, ponieważ uczestnik B. B.

(2)w toku postępowania temu nie zaprzeczył. Zgodnie z art. 230 kpc , gdy strona nie wypowie się co do twierdzeń strony przeciwnej o faktach, sąd, mając na uwadze wyniki całej rozprawy, może fakty te uznać za przyznane. Natomiast, odnośnie zarzutów uczestniczki postępowania R. B. dotyczących zasądzenia od niej tytułem brakujących kosztów sądowych kwoty 2 969,69 zł, wyjaśnić należy, że przeprowadzanie dowodów z opinii biegłych generuje koszty, a Sąd Rejonowy ze względu na wynik postępowania w postanowieniu końcowym te koszty proporcjonalnie rozdzielił pomiędzy zainteresowanymi w sprawie. Koszty opinii biegłych poniosły bowiem również wnioskodawczyni J. W. , jak i uczestniczki postępowania D. N. oraz E. Ś. . W mniejszym wprawdzie niż uczestniczka postępowania R. B. zakresie, ponieważ w kwotach po 593,94 zł każda z nich, ale wynikało to z okoliczności, że całość majątku, który był przedmiotem postępowania, przypadła na rzecz uczestniczki postępowania R. B. . Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy zmienił zaskarżone postanowienie w pkt IV na podstawie art. 386 § 1 kpc w zw. z art. 13 § 2 kpc , jak w pkt I sentencji. Natomiast w pozostałej części apelację oddalił jako niezasadną na podstawie art. 385 kpc w zw. z art. 13 § 2 kpc , jak w pkt II sentencji. O kosztach Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 520 § 2 kpc , jak w pkt III sentencji.