Sad powszechny, III AUa 1214/15

Sygn.akt III AUa 1214/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 kwietnia 2016 r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Marek Szymanowski (spr.) Sędziowie: SA Barbara Orechwa-Zawadzka SA Dorota Elżbieta Zarzecka Protokolant: Emilia Janucik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2016 r. w B. sprawy z odwołania Organizacji Środowiskowej (...) Województwa (...) w B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o stwierdzenie nieważności prawomocnych decyzji na skutek apelacji Organizacji Środowiskowej (...) Województwa (...) w B. od wyroku Sądu Okręgowego w Białymstoku V Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 września 2015 r. sygn. akt V U 797/15 I. oddala apelację; II. zasądza od Organizacji Środowiskowej (...) Województwa (...) w B. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za II instancję. Sygn. akt III AUa 1214/15 UZASADNIENIE Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. decyzją z dnia 10 kwietnia 2015 r. na podstawie art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.) w związku z art. 83a ust. 2, art. 83b ust. 1, art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.) odmówił Organizacji Środowiskowej (...) Województwa (...) w B. wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności prawomocnych decyzji z 23 grudnia 2010 r. nr (...) , z 23 grudnia 2010 r. nr (...) , z 23 grudnia 2010 r. nr (...) , z 23 grudnia 2010 r. nr (...) , z 23 grudnia 2010 r. nr (...) , z 27 grudnia 2010 r. nr (...) , z 27 grudnia 2010 r. nr (...) , z 27 grudnia 2010 r. nr (...) , z 28 grudnia 2010 r. nr (...) , z 31 grudnia 2010 r. nr (...) , z 31 grudnia 2010 r. nr (...) , z 31 grudnia 2010 r. nr (...) . Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ rentowy wskazał, że ustawodawca nie przewidział możliwości unieważnienia decyzji Zakładu na wniosek płatnika i z uwagi na to wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności w/w decyzji na wniosek Organizacji Środowiskowej (...) Województwa (...) w B. jest niedopuszczalne. We wniesionym od tej decyzji odwołaniu Organizacja Środowiskowa (...) Województwa (...) w B. zarzuciła : 1) brak związku z wniesionym odwołaniem; 2) błędne zastosowanie art. 61 § 1 k.p.a. w związku z treścią art. 28 i następnych k.p.a. ; 3) bezprawność stwierdzenia, że prawo nie przewiduje orzeczenia nieważności decyzji, jeżeli skarżącym jest płatnik. W konsekwencji powyższego wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji jako nieważnej ( art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. ); 2) orzeczenie, iż decyzje ZUS objęte sporem zostały skierowane do osoby niebędącej stroną w sprawie i są wobec tego decyzjami nieważnymi w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. . Wyrokiem z dnia 15 września 2015 roku Sąd Okręgowy w Białymstoku oddalił odwołanie i zasądził od Organizacji Środowiskowej (...) Województwa (...) w B. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. kwotę 60 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Sąd Okręgowy ustalił, iż w dniu 31 grudnia 2008 r. pomiędzy Organizacją Środowiskową (...) Województwa (...) w B. a (...) Klubem (...) w B. została zawarta umowa przekazania drużyny piłki siatkowej kobiet (...) wraz z drużynami młodziczek, kadetek, juniorek. Zgodnie z tą umową, do przekazania praw i obowiązków wynikających z umowy stosuje się odpowiednio przepisy art. 55 1 Kodeksu cywilnego . Przyjmujący oświadczył, że przystępuje do zobowiązań cywilno-prawnych Klubu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział B. dwunastoma decyzjami z 23, 27, 28, 31 grudnia 2010 r. stwierdził, że Katarina T. , I. S. , A. J. , K. K. , K. F. , B. S. , M. K. , J. S. , W. P. , K. Ż. , Lucie M. , P. B. podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym w określonych okresach od stycznia 2004 r. do września 2009 r. z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów zlecenia zawartych z (...) w B. Organizacja (...) . Decyzje te nie były kwestionowane przez płatnika w związku z tym z upływem terminu do wniesienia odwołania stały się prawomocne i ostateczne. W dniu 10 lutego 2015 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek Organizacji Środowiskowej (...) Województwa (...) w B. o uchylenie jako nieważnych powyższych decyzji. Wnioskodawca podniósł, że osoby wymienione w decyzjach, w dacie wydania decyzji nie były już pracownikami lub zleceniobiorcami Organizacji Środowiskowej (...) Województwa (...) w B. . Niniejsze postępowanie toczy się wskutek odwołania od decyzji z dnia 10 kwietnia 2015 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z 23, 27, 28, 31 grudnia 2010 r. stwierdzających podleganie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym. W rozpoznawanej sprawie zastosowanie ma przepis art. 83a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.). Stosownie do ust. 1 tego przepisu prawo lub zobowiązanie stwierdzone decyzją ostateczną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na to prawo lub zobowiązanie. Natomiast zgodnie z ust. 2 decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego . Takimi decyzjami były decyzje z 23 grudnia 2010 r. nr (...) , z 23 grudnia 2010 r. nr (...) , z 23 grudnia 2010 r. nr (...) , z 23 grudnia 2010 r. nr (...) , z 23 grudnia 2010 r. nr (...) , z 27 grudnia 2010 r. nr (...) , z 27 grudnia 2010 r. nr (...) , z 27 grudnia 2010 r. nr (...) , z 28 grudnia 2010 r. nr (...) , z 31 grudnia 2010 r. nr (...) , z 31 grudnia 2010 r. nr (...) , z 31 grudnia 2010 r. nr (...) . Wynika stąd, że na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy systemowej ewentualne uchylenie, zmiana lub stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej, od której nie wniesiono odwołania do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych następuje jedynie z urzędu. Jest to więc uregulowanie wyraźnie inne od treści art. 157 § 2 k.p.a. , który stanowi, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2003 r. III KKO 18/02, OSNP 2004/5/91). Uchylenie decyzji wydanych w grudniu 2010 r. wymagałoby stwierdzenia, że wystąpiły przesłanki o których mowa w art. 83a ust. 1 (przedłożenie nowych dowodów lub ujawnienie okoliczności istniejących w chwili wydania decyzji merytorycznej, które mają wpływ na oceniane nią uprawnienie) lub zastosowania przesłanek z art. 83a ustawy systemowej w związku z art. 154 § 1 k.p.a. (jeżeli za zmianą decyzji ostatecznej, na mocy której żadna strona nie nabyła prawa przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony). Natomiast ZUS mógłby, z zachowaniem warunków określonych w ustawie systemowej (art. 83a ust. 2), "unieważnić" własną decyzję z przyczyn, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. . W sprawie niniejszej przesłanki z art. 83a ust. 1 ustawy systemowej nie zostały spełnione. Nie zostały przedłożone nowe dowody i nie ujawniono okoliczności istniejących przed wydaniem decyzji z grudnia 2010 r. Wszelkie okoliczności były znane organowi rentowemu przed wydaniem decyzji. Zgodnie z art. 154 § 1 k.p.a. decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. W przypadkach określonych w § 1 właściwy organ wydaje decyzję w sprawie uchylenia lub zmiany dotychczasowej decyzji ( § 2 ). Decyzje ostateczne to w rozumieniu 16 § 1 k.p.a. decyzje, od których nie służy odwołanie, a zatem te decyzje, które nie mogą być weryfikowane w administracyjnym toku instancji. Do decyzji ostatecznych należy zaliczyć decyzję organu pierwszej instancji, w stosunku do której upłynął termin złożenia odwołania i nie został przywrócony w przepisanym trybie, decyzję wydaną przez organ odwoławczy (organ drugiej instancji) oraz decyzje ostateczne z mocy wyraźnego przepisu prawa materialnego. Wzruszenie decyzji ostatecznej w trybie art. 154 k.p.a. jest możliwe w sprawach, w których przy wydawaniu decyzji organ administracji miał pewną swobodę decyzji (tzw. uznanie administracyjne), czyli zmienione mogą być decyzje uznaniowe, a nie tzw. decyzje związane, gdzie organ jest ściśle związany przepisami prawa, które jednoznacznie obligują go do takiego, a nie innego rozstrzygnięcia sprawy. Do takich spraw nie należą sprawy związane z wydaniem przez organ rentowy deklaratoryjnej decyzji stwierdzającej podleganie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym (por. wyrok NSA W-wa z 05.01.2010 r., LEX nr 597386; uzasadnienie wyroku SN z 16.10.2008 r. III UK 47/08 OSNP 2010/5-6/80). Ponadto zmiana decyzji ostatecznej w trybie art. 154 § 1 k.p.a. nie może prowadzić do wydania decyzji sprzecznej z prawem. Słuszny interes strony w rozumieniu art. 154 § 1 k.p.a. musi być interesem znajdującym oparcie w obowiązujących przepisach prawa. Rozpatrując kwestię przesłanek z art. 154 k.p.a. , należy przyjąć, że słuszny interes strony nie może być sprzeczny z jasno brzmiącym przepisem ustawy ani też go zastępować, bowiem zasada praworządności, wyrażona w art. 6 k.p.a. , zobowiązuje organy administracji do działania na podstawie przepisów prawa" (por. wyrok NSA z dnia 18.10.2007 r., II OSK 1406/06, LEX nr 427601). W ocenie Sądu decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 23, 27, 28, 31 grudnia 2010 r. na podstawie art. 83a ustawy systemowej w związku z art. 154 § 1 k.p.a. nie mogą być uchylone na wniosek strony. Ponadto są to decyzje deklaratoryjne a za ich uchyleniem nie przemawia słuszny interes strony. W rozpatrywanej sprawie nie zachodzą również przesłanki stwierdzenia nieważności tych decyzji w oparciu o art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. . Zgodnie z tym przepisem organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie. Z treści powyższych decyzji wynika, że Katarina T. , I. S. , A. J. , K. K. , K. F. , B. S. , M. K. , J. S. , W. P. , K. Ż. , L. M. , P. B. w określonych okresach zawarli umowy cywilnoprawne z (...) w B. Organizacją (...) . Skarżący nie kwestionował tej okoliczności. Z treści art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu oraz rentowym od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy. W decyzjach z 23, 27, 28, 31 grudnia 2010 r. Organizacja Środowiskowa (...) Województwa (...) w B. została prawidłowo wskazana jako strona umów cywilnoprawnych zwartych w okresie od stycznia 2004 r. do września 2009 r. a tym samym jako płatnik składek w rozumieniu art. 4 pkt 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych . Skutki zawarcia umowy przekazania z dnia 31 grudnia 2008 r. w zakresie ubezpieczeń społecznych powinny być ocenione z uwzględnieniem art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych i wymienionymi w nim przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U z 2015 r. poz. 613). Przy tym należy wskazać, że ubezpieczonych wymienionych w decyzjach z grudnia 2010 r. nie łączyły ze skarżącym stosunki pracy, a tym samym nie zostali oni przejęci w trybie art. 23 1 k.p. przez (...) Klub (...) w B. . Według art. 107 § 1 Ordynacji w przypadkach i w zakresie przewidzianym w rozdziale 15 za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem również osoby trzecie. W myśl art. 112 § 1 Ordynacji podatkowej nabywca przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem za powstałe do dnia nabycia zaległości podatkowe związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, chyba że przy zachowaniu należytej staranności nie mógł wiedzieć o tych zaległościach. Sąd Okręgowy wskazał również , iż z mocy zatem powyższego odesłania do odpowiedzialności nabywcy przedsiębiorstwa za zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się przepisy o odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania podatkowe. O odpowiedzialności tej organ rentowy orzeka w drodze decyzji (art. 108 § 1 Ordynacji). W tym stanie rzeczy Sad Okręgowy oddalił odwołanie na mocy art. 477 14 § 1 k.p.c. i orzekł o kosztach zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie art. 98 kpc w zw. z art. 99 kpc w zw. z § 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490). Odwołujący - Organizacja Środowiskowa (...) Województwa (...) w B. zaskarżyła przedmiotowy wyrok w całości zarzucają mu : 1. Całkowicie błędną wykładnie art. 55 1 i 55 2 k.c. 2. Błąd co do pomiotu kontrolowanego, albowiem w dniu prowadzenia kontroli przez ZUS wszyscy pracownicy objęci decyzjami objętymi sporem nie były pracownikami skarżącego lecz pracownikami lub zleceniobiorcami (...) Klubu (...) w B. , a zatem decyzje ZUS nie dotyczyły skarżącej. Okoliczność ta nie była znana skarżącej wcześniej, i na tę okoliczność apelacja zawiera wniosek o dopuszczenie dowodu z zeznań świadka . Apelacja wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu. Sąd Apelacyjny zważył co następuje Apelacja podlegała oddaleniu. Jak wiadomo podstawę orzeczenia Sądu drugiej instancji stanowi materiał dowodowy zebrany w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji w postepowaniu apelacyjnym. W niniejszej sprawie materiał dowodowy nie został istotnie poszerzony przed sądem drugiej instancji, albowiem Sąd Apelacyjny dopuścił jedynie dowód z dokumenty prywatnego w postaci dołączonego do apelacji oświadczenia A. S.