Sygn. akt II C 310/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 października 2013 r. Sąd Okręgowy w Warszawie II Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Mariusz Łodko Protokolant: Sekretarz sądowy Przemysław Mazur po rozpoznaniu w Warszawie na rozprawie w dniu 04 października 2013 r. sprawy z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w W. przeciwko Miastu (...) o zapłatę I. powództwo oddala; II. zasądza od Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w W. na rzecz Miasta (...) kwotę 7200 zł (siedem tysięcy dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. UZASADNIENIE Spółdzielnia Mieszkaniowa (...) z siedzibą w W. (dalej także Powód ) wniosła o: zasądzenie od Miasta (...) (dalej także Pozwany ) kwoty w wysokości 235 182 zł wraz z odsetkami od dnia 24 czerwca 2011 do dnia zapłaty oraz kosztami postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm prawem przepisanych. Uzasadniając swoje stanowisko Powód podniósł, iż w latach 60 i 70 XX wieku Powodowa Spółdzielnia, nosząca wówczas nazwę (...) Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w W. otrzymała od właściwej jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa nieruchomości położone w W. w D. W. celem ich zabudowania pod budownictwo mieszkaniowe. Aktem notarialnym z dnia 24 czerwca 1964 r., oddającym nieruchomości w użytkowanie wieczyste na rzecz (...) Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w W. , Spółdzielnia otrzymała bonifikatę w wysokości 50 % opłaty rocznej należnej za użytkowania wieczystego. W dniu 10 września 1994 r. (...) Spółdzielnia Mieszkaniowa (...) uległa podziałowi na dziewięć Spółdzielni, a (...) Spółdzielnia Mieszkaniowa (...) zmienił nazwę na Spółdzielnia Mieszkaniowa (...) . (...) oddane Spółdzielni mieszkaniowej w użytkowanie wieczyste to działki ewidencyjne, oznaczone numerami ewidencyjnymi: (...) w rejonie ulic (...) . Udzielona aktem notarialnym bonifikata w opłatach rocznych nie została zmieniona ani Miasto (...) D. W. naliczając Spółdzielni Mieszkaniowej (...) opłaty z tytułu użytkowania wieczystego przez szereg lat, aż do 2012 roku nie stosowało tej bonifikaty, wzywając do należności w pełnej wysokości, skutkiem czego Spółdzielnia nieświadomie uiszczała opłaty roczne w wysokości zawyżonej. Miasto (...) dokonując kolejnych aktualizacji opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego w latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku, oraz w 2010 roku (a także dokonując uprzednich podwyżek opłaty rocznej) pomijało udzieloną w/w aktami notarialnymi 50% bonifikatę i żądało od użytkownika wieczystego opłat w wysokości nieuwzględniającej udzielonej bonifikaty. Jako podstawę prawną roszczenia Powódka wskazał art. 410 § 2 k.c. Powód domaga się zwrotu kwoty 235 212 zł tytułem nadpłaty opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego za lata 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, którą uiszczał rocznie w wysokości 78 404 złotych, a przy zastosowaniu przysługującej bonifikaty winien uiszczać należności w kwocie 39 202 zł. Pozwany żądania nie uznał i wniósł o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu z wyszczególnieniem kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, ewentualnie o odrzucenie pozwu. Uzasadniając w pierwszej kolejności zarzut niedopuszczalności drogi sądowej wskazał, iż nie został wyczerpany przez powoda tryb, o którym mowa w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, póz. 651 ze zm.). W przypadku nieuzasadnionej aktualizacji opłaty rocznej, użytkownikowi wieczystemu przysługuje prawo złożenia stosownego wniosku do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, a następnie w razie niekorzystnego orzeczenia SKO sprzeciwu do sądu. Wobec tego, że powód nie wyczerpał owego trybu uzasadniony jest wniosek o odrzucenie pozwu. Odnosząc się do materialnej podstawy żądania, Pozwany podniósł zarzut przedawnienia dochodzonego roszczenia, jako dochodzonego w związku z prowadzeniem przez Spółdzielnię działalności gospodarczej. Powołując się na poglądy Sądu Najwyższego, zarzucił, iż spółdzielnia, jako dobrowolne zrzeszeniem nieograniczonej liczby osób, które w interesie swoich członków prowadzi wspólną działalność gospodarczą, której przeciwstawiona została jedynie działalność społeczna i oświatowo - kulturalna. Przedmiotem działalności spółdzielni mieszkaniowej może być nie tylko budowanie domów, ale i udzielanie pomocy członkom w budowie takich obiektów oraz budowa lub nabywanie budynków w celu wynajęcia lub sprzedaży. Spółdzielnia ma obowiązek zarządzania nieruchomościami stanowiącymi jej mienie lub nabyte mienie członków oraz może prowadzić inną działalność gospodarczą, na zasadach określonych w odrębnych przepisach i statucie. W pojęciu zarządu nieruchomościami, będących w użytkowaniu wieczystym Powoda, kwalifikowanego, jako prowadzenie działalności gospodarczej, mieści się dokonywanie opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości. Dotyczy to także roszczeń dochodzonych, jako zwrot świadczenia nienależnego. Nadto zastosowanie ma art. art. 411 pkt l K.c. , który stanowi, że nie można żądać zwrotu świadczenia, jeżeli spełniający świadczenie wiedział, że nie był do świadczenia zobowiązany, chyba, że spełnienie świadczenia nastąpiło z zastrzeżeniem zwrotu albo w celu uniknięcia przymusu lub w wykonaniu nieważnej czynności prawnej. Powodowi znana była treść aktu notarialnego ustanawiającego użytkowanie wieczyste, przewidującego zastosowanie bonifikat, a w takim wypadku nie można uznać, że spełnienie świadczenia nie nastąpiło ani z zastrzeżeniem zwrotu, ani w celu uniknięcia przymusu lub w wykonaniu nieważnej czynności prawnej. Nie można też podzielić poglądu, że Powód działał pod wpływem błędu. Użytkownik wieczysty, zawarł umowę ustanowienia użytkowania wieczystego aktem notarialnym przed notariuszem, który to akt jak wynika z jego treści został wcześniej odczytany przed podpisaniem przez strony i Notariusza. Nie może powód zasłaniać się nieznajomością tego, co podpisywał i wskazywać, że błąd wywołała druga strona czynności. Ponadto, zgodnie z brzmieniem art.. 409 K.c. obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony. Oczywiste jest, że Pozwany nie jest już wzbogacony o uzyskane korzyści, wynikające z ewentualnej nadpłaty opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste za przeszłe lata budżetowe. Pozwany, jako jednostka podlegająca ustawie o finansach publicznych jest zobligowany corocznie sporządzać budżet, który jest planem wydatków i przychodów i wszystkie przychody uzyskane w roku zostają wydatkowane na różne cele przewidziane w budżecie m.st. Warszawy. Pozwany wyzbył się korzyści przez rozdysponowanie środków finansowych w danym roku zgodnie z przewidywanymi wydatkami w budżecie a nie mógł, ani nie powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu skoro powód nie ubiegał się o zwrot i nie kwestionował aktualizacji opłaty zawartej w kolejnych wypowiedzeniach, zgodnie z trybem przewidzianym w ustawie o gospodarce nieruchomościami . Sąd Okręgowy ustalił, co następuje: W latach 60 i 70 XX wieku (...) Spółdzielnia Mieszkaniowa (...) w W. otrzymała od Skarbu Państwa, nieruchomości położone w W. w D. W. celem ich zabudowania pod budownictwo mieszkaniowe. Aktem notarialnym z 24 czerwca 1964 r., nieruchomości zostały oddane na rzecz (...) Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w W. w użytkowanie wieczyste. Aktem tym jednocześnie ustalono, że Spółdzielnia ma bonifikatę w wysokości 50 % opłaty rocznej należnej za użytkowania wieczystego. W dniu 10 września 1994 r. (...) Spółdzielnia Mieszkaniowa (...) uległa podziałowi na dziewięć spółdzielni, a (...) Spółdzielnia Mieszkaniowa (...) zmienił nazwę na Spółdzielnia Mieszkaniowa (...) . (...) oddane Spółdzielni mieszkaniowej w użytkowanie wieczyste to działki ewidencyjne, oznaczone numerami ewidencyjnymi: (...) (...) w rejonie ulic (...) . Dowód: akt notarialny: nr (...) z dnia 24 czerwca 1964 r. k. 19 - 22; decyzja podziałowa nr 24 k. 17 - 18; postanowienia z dnia 29 września 1994 k. 33; odpisy ksiąg wieczystych k. 23, 65 - 192; Miasto (...) D. W. naliczając Spółdzielni Mieszkaniowej (...) opłaty z tytułu użytkowania wieczystego przez szereg lat, aż do 2012 roku nie stosowało tej bonifikaty, wzywając do zapłaty należności w pełnej wysokości, skutkiem czego Spółdzielnia uiszczała opłaty roczne w wysokości zawyżonej. Miasto (...) dokonując kolejnych aktualizacji opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego w latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku, oraz w 2010 roku, a także dokonując uprzednich podwyżek opłaty rocznej, pomijało udzieloną w/w aktami notarialnymi 50% bonifikatę i żądało od użytkownika wieczystego opłat w wysokości nieuwzględniającej udzielonej bonifikaty. Opłaty roczne za lata 2002 – 2007 były regulowane w terminie za każdy rok do 31 marca danego roku, za który należna była opłata roczna. Dowód: oświadczenia o aktualizacji opłaty rocznej w 1998 roku: uchwały Zarządu D. 349/98 k. 16; oświadczenia o aktualizacji opłaty rocznej w 2010 roku k. 40 - 64; pisma wzywające pozwanego do podania kwoty należności z dnia 7 lutego 2013 roku k. 36; zestawienie niezapłaconych należności na dzień 29.03.2012 r. k. 37; zestawienie opłat z tytułu użytkowania wieczystego w 2012 roku k. 38; Pismem z dnia 25 stycznia 2012 roku Miasto (...) przyznało ustalenie bonifikaty w wysokości 50 % i dokonanie nadpłaty w okresie 2001 - 2011 natomiast pismem z dnia 17 lutego 2012 roku odmówiła zapłaty. Dowód: pismo (...) D. W. z dnia 25 stycznia 2012 r.; pismo (...) z dnia 17 lutego 2012 roku k. 15 Spółdzielnia Mieszkaniowa (...) w oświadczeniu z dnia 13 listopada 2011 r., uchyliła się od skutków oświadczenia woli w zakresie płatności kolejnych opłat rocznych. Spółdzielnia powołała się na działanie w błędzie, co do wysokości opłat rocznych, wywołany przez Miasto (...) wezwaniami do zapłaty opłat rocznych za użytkowanie wieczyste gruntów spółdzielni, naliczane bez uwzględnienia bonifikaty. Dowód: oświadczenia o aktualizacji opłaty rocznej w 1998 roku: uchwały Zarządu D. 349/98 k. 16; oświadczenia o aktualizacji opłaty rocznej w 2010 roku k. 40 - 64; pismo z dnia 13 grudnia 2011 r. k. 27 – 32; pisma wzywające pozwanego do podania kwoty należności z dnia 7 lutego 2013 roku k. 36; zestawienie niezapłaconych należności na dzień 29.03.2012 r.; pismo z dnia 21.03.2012 r. k. 38 - 39; zestawienie wysokości opłat z tytułu użytkowania wieczystego w 2012 roku; Spółdzielnia Mieszkaniowa (...) bezskutecznie wzywała Miasto (...) do uregulowania przedmiotowej sprawy poprzez zwrot nadpłaconych kwot, jak również skierowała zawezwanie do próby ugodowej w 2012 roku. Dowód: wezwanie do zapłaty z dnia 19 maja 2011 roku k. 25 -26; zawezwanie do próby ugodowej k. 34 – 35, prowadzone w sprawie II Co 1095/12 przed Sądem Rejonowym dla Warszawy Woli – okoliczność niesporna; Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Powództwo jest niezasadne z uwagi na skutecznie podniesiony zarzut przedawnienia zgłoszonego roszczenia. Kluczowym zagadnieniem dla rozstrzygnięcia w sprawie, z uwzględnieniem podniesionego zarzutu przedawnienia było ustalenia, czy zgłoszone przez Spółdzielnię roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia spełnionego przez nią na rzecz Miasta S. (...) z tytułu opłat za użytkowanie wieczyste nieruchomości, w zawyżonej wysokości, było związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 118 k.c. dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, termin przedawnienia roszczeń wynosi trzy lata. Problematyka dotycząca charakteru roszczeń Spółdzielni mieszkaniowych przeciwko różnym podmiotom –w zakresie ustalenia, czy mają one związek z prowadzoną działalnością gospodarcza, czy też nie, był przedmiotem orzecznictwa Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz sądów powszechnych. Oceniając roszczenia spółdzielni mieszkaniowej przeciwko wykonawcy umowy o roboty budowlane, Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 6 grudnia 1991 roku (sygn. akt III CZP 117/91, OSNC 1992/5/65) przyjął, że sprawa z powództwa spółdzielni mieszkaniowej przeciwko wykonawcy robót budowlanych o roszczenia z tytułu rękojmi za wady fizyczne obiektu budowlanego jest sprawą gospodarczą w rozumieniu art. 479 1 § 1 k.p.c. Dokonując oceny charakteru działalności spółdzielni na gruncie ówcześnie obowiązujących przepisów, regulujących ustrój i zasady działalności spółdzielni mieszkaniowej, zawartych w prawie spółdzielczym ( ustawa z dnia 16 września 1982 roku - Dz. U. Nr 30, poz. 210 ze zm.), Sąd Najwyższy wskazał, że „ artykuł 1 tego prawa, definiując spółdzielnię, wśród cech składających się na to pojęcie wymieniał prowadzenie działalności gospodarczej. Statut każdej spółdzielni, podobnie jak i wpis do rejestru, powinien określać m.in. przedmiot jej działalności gospodarczej ( art. 5 § 1 pkt 3, art. 10 § 1 pkt 2) . Prowadzenie tej działalności odróżnia spółdzielnię od innych organizacji o charakterze zrzeszeniowym. Innymi słowy, organizacja nie prowadząca działalności gospodarczej, mimo posiadania innych charakterystycznych dla spółdzielni cech, nie jest spółdzielnią w rozumieniu art. 1 . Działalność gospodarcza stanowi przy tym jedną z dwóch podstawowych funkcji spółdzielni; prowadząc ją spółdzielnia powinna kierować się w szczególności potrzebami zrzeszonych członków. Według § 1 art. 204 przedmiotem działalności spółdzielni mieszkaniowej jest zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych członków i ich rodzin oraz potrzeb gospodarczych i kulturalnych, wynikających z zamieszkiwania w spółdzielczym osiedlu lub budynku. Dla zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych spółdzielnia może: 1) przydzielać członkom lokale mieszkalne w budynkach stanowiących jej własność, 2) budować domy jednorodzinne w celu przeniesienia na rzecz członków własności tych domów lub inne domy w celu przeniesienia na rzecz członków znajdujących się w nich lokali mieszkalnych, 3) udzielać pomocy członkom w budowie przez nich domów mieszkalnych; statut powinien określać, w jakich formach, spośród wyżej wymienionych, spółdzielnia zaspokaja potrzeby mieszkaniowe członków ( art. 204 § 2 i 3 ). Spółdzielnia może także przejmować nie stanowiące jej własności budynki w administrację, jeżeli jest to gospodarczo i społecznie uzasadnione ( art. 204 § 4 ). W ramach określonej w przytoczonym artykule działalności gospodarczej spółdzielni mieszkaniowej odróżnia się działalność zasadniczą, zmierzającą do zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych członków i ich rodzin, oraz działalność mającą na celu zaspokojenie potrzeb gospodarczych, wynikających z zamieszkiwania w spółdzielczym osiedlu lub budynku (por. np. art. 238 i 239 ).” Na gruncie obecnie obowiązującej ustawy z dnia 15 grudnia 2000 roku o spółdzielniach mieszkaniowych (t.j. Dz.U. z 2003 roku Nr
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.