Sygn. akt II Ca 615/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 września 2013 r. Sąd Okręgowy w Białymstoku II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Jolanta Fedorowicz (spr.) Sędziowie: SSO Grażyna Wołosowicz SSO Bogdan Łaszkiewicz Protokolant: st. sekr. sąd. Zofia Szczęsnowicz po rozpoznaniu w dniu 27 września 2013 r. w Białymstoku na rozprawie sprawy z powództwa Ś. R. przeciwko E. R. i A. R. o ustanowienie rozdzielności majątkowej na skutek apelacji pozwanej A. R. od wyroku Sądu Rejonowego w Bielsku Podlaskim z dnia 26 marca 2013 r. sygn. akt III RC 412/12 I. zmienia zaskarżony wyrok w całości i oddala powództwo oraz zasądza od powódki na rzecz pozwanej A. R. kwotę 360 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu; II. zasądza od powódki na rzecz pozwanej A. R. kwotę 380 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu za instancję odwoławczą, w tym kwotę 180 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. UZASADNIENIE Powódka Ś. R. po ostatecznym sprecyzowaniu powództwa domagała się ustanowienia przez Sąd rozdzielności majątkowej pomiędzy pozwanymi E. R. i A. R. , jaka powstała pomiędzy nimi w wyniku zawarcia związku małżeńskiego w dniu 22 września 2006 r. z datą wsteczną tj. z dniem 22 września 2006 r. Pozwana A. R. wniosła o oddalenie powództwa w całości, a pozwany E. R. nie zajął stanowiska w sprawie. Wyrokiem z dnia 26 marca 2013 r., zaocznym w stosunku do E. R. , Sąd Rejonowy w Bielsku Podlaskim ustanowił z dniem 22 września 2006 r. rozdzielność majątkową pomiędzy małżonkami A. R. i E. R. , między którymi wspólność majątkowa małżeńska wynika z zawartego przez nich w dniu 22 września 2006 r. związku małżeńskiego przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego w S. , zapisanego w księdze małżeństw za numerem (...) oraz zasądził od pozwanych na rzecz powódki kwotę 200 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu . Z ustaleń poczynionych przez Sąd I instancji wynika, że A. R. i E. R. zawarli związek małżeński w dniu 22.09.2006 roku. Z tego związku nie mają dzieci. Małżonkowie mieszkają razem. Sąd I instancji ustalił również, że E. R. jest byłym mężem powódki Ś. R. . Posiada zadłużenia na rzecz powódki Ś. R. . Sąd Rejonowy w Bielsku Podlaskim wyrokiem z dnia 16.05.2006 r. w sprawie sygn. akt III RC 18/06, zmienionym wyrokiem Sądu Okręgowego w Białymstoku z dnia 11.08.2006 r. w sprawie sygn. akt II Ca 402/06 zasądził od pozwanego E. R. na rzecz powódki Ś. R. alimenty w kwocie po 1000 złotych miesięcznie. Na wniosek wierzycielki Ś. R. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Bielsku Podlaskim R. J. prowadzi postępowanie egzekucyjne w sprawie sygn. akt Kmp (...) . Ponadto pozwany ma zadłużenie wobec powódki w wysokości 123.130,50 zł. zasądzonej postanowieniem Sądu Rejonowego w Bielsku Podlaskim z dnia 5.02.2010 r. w sprawie sygn. akt I Ns 1200/07, zmienionym postanowieniem Sądu Okręgowego w Białymstoku z dnia 31.01.2011 r. w sprawie sygn. akt II Ca 563/10 z tytułu dopłaty w wyniku podziału majątku wspólnego, której nie spłacił. W tej sprawie toczyło się postępowanie egzekucyjne u Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy-Woli A. L. . Wierzycielka wniosła o przeprowadzenie egzekucji z ograniczonego prawa rzeczowego stanowiącego spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego położonego w W. . W toku postępowania egzekucyjnego ustalono, iż mieszkanie stanowi własność dłużnika i jego żony A. R. , która wniosła sprzeciw co do dalszego prowadzenia egzekucji. Komornik poinformował o tym wierzycielkę. Postanowieniem z dnia 12.12.2012 roku postępowanie umorzono na podstawie art. 823 kpc , albowiem wierzycielka w ciągu roku nie dokonała czynności potrzebnych do dalszego prowadzenia postępowania i nie złożyła klauzuli wykonalności wydanej na małżonka dłużnika. Dokonując oceny żądania powódki, Sąd I instancji odwołał się do art. 52 § 1 a krio , określającego przesłanki ustanowienia rozdzielności majątkowej na żądanie wierzyciela jednego z małżonków. Zdaniem Sądu I instancji w rozpatrywanej sprawie zostały spełnione warunki z tego przepisu. Sąd ocenił, że istnienie wierzytelności wobec pozwanego E. R. uzasadniającej żądanie powódki ustanowienia rozdzielności majątkowej jest bezsporne. W ocenie Sądu zaspokojenie wierzytelności wymaga dokonania podziału majątku wspólnego małżonków gdyż nie ma możliwości zaspokojenia jej z majątku osobistego dłużnika. Okoliczności te świadczą o tym, że powództwo jest zasadne, a zatem Sąd ustanowił rozdzielność majątkową z datą zawarcia związku małżeńskiego, ponieważ dzięki temu możliwe będzie zaspokojenie z udziału w majątku wspólnym, który w wyniku podziału przypadnie pozwanemu E. R. . O kosztach procesu Sąd I instancji orzekł na podstawie art. 98 kpc . Apelację od powyższego wyroku wniosła pozwana A. R. . Zaskarżyła go w całości i zarzuciła:
- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, polegający na: - błędnym uznaniu, że zachodzą podstawy do orzeczenia rozdzielności majątkowej pomiędzy A. R. a E. R. od dnia zawarcia ślubu pomiędzy stronami, pomimo że strony zawarły w formie umownej taką rozdzielność z dniem 19 czerwca 2009 r. oraz, iż wystąpiły ważne i wyjątkowe powody, by Sąd był uprawniony do orzeczenia rozdzielności majątkowej z datą wsteczną, czyli przed wniesieniem powództwa przez powódkę;
- naruszenie prawa procesowego, w szczególności poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów w zakresie błędnej interpretacji, iż: - pomiędzy pozwanymi panuje ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej, dając wiarę twierdzeniom powódki, podczas gdy pozwana wielokrotnie wskazywała, iż pozwani zawarli umowę rozdzielności majątkowej; - wystąpiły ważne powody, dla których możliwym jest orzeczenie przez Sąd rozdzielności majątkowej z datą wsteczną, czyli przed wniesieniem powództwa przez powódkę. Wskazując na powyższe uchybienia, pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w całości ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Bielsku Podlaskim do ponownego rozpoznania. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja zasługiwała na uwzględnienie . Sąd I instancji poczynił prawidłowe ale niepełne ustalenia faktyczne sprawy i niezasadnie uznał, że zostały spełnione przesłanki z art. 52 § 1a kro do ustanowienia przez Sąd rozdzielności majątkowej pomiędzy pozwanymi. Uszło bowiem uwadze Sądu, że małżonkowie E. R. i A. R. na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego wyłączyli z dniem 19 czerwca 2009 roku wspólność majątkową. Okoliczność zawarcia tej umowy podnosiła w toku procesu sama powódka, a kopia tej umowy znajdowała się w aktach postępowania egzekucyjnego Km (...) Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy W. A. L. – karta 19 – 19 odw., z których Sąd Rejonowy przeprowadził dowód (na mocy zarządzenia z 25 września 2013 roku sporządzono kopię tej umowy i wszyto do akt sprawy niniejszej – karta 193). Zdaniem Sądu Okręgowego uwzględnienie tej okoliczności miało decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i skutkowało koniecznością zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 52 § 1a kro ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej może żądać także wierzyciel jednego z małżonków jeżeli uprawdopodobni, że zaspokojenie wierzytelności stwierdzonej tytułem wykonawczym wymaga dokonania podziału majątku wspólnego małżonków. Z powyższego przepisu wynika, że dla uwzględnienia wytoczonego przez wierzyciela powództwa o ustanowienie rozdzielności majątkowej konieczne jest spełnienie dwóch przesłanek:
- wykazanie istnienia stwierdzonej tytułem wykonawczym wierzytelności w stosunku do jednego z małżonków;
- uprawdopodobnienie, że zaspokojenie tej wierzytelności wymaga podziału majątku wspólnego małżonków. Zaspokojenie wierzytelności przysługującej od jednego z małżonków wymaga dokonania podziału majątku wspólnego wówczas, gdy nie ma możliwości zaspokojenia tej wierzytelności z majątku osobistego dłużnika i składników majątku wspólnego małżonka wymienionych w art. 41 § 2 kro i gdy brak podstaw do poszukiwania zaspokojenia z majątku wspólnego małżonków (brak podstaw do nadania klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika z ograniczeniem jego odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową – art. 787 i 787 1 kpc ), natomiast możliwe będzie zaspokojenie z udziału w majątku wspólnym małżonków, który w wyniku podziału przypadnie temu małżonkowi, który jest dłużnikiem. W prawidłowych w tym zakresie ustaleń Sądu I instancji wynika, że powódka jest wierzycielką pozwanego E. R. . Analiza dołączonych akt spraw egzekucyjnych i zgromadzonej w nich dokumentacji prowadzi do jednoznacznego wniosku, że przysługują jej wierzytelności stwierdzone tytułami wykonawczymi. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Bielsku Podlaskim R. J. prowadzi postępowanie egzekucyjne w sprawie sygn. akt Kmp (...) . Natomiast Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy-Woli postanowieniem z dnia 12.12.2012 roku umorzył postępowanie w sprawie Km (...) na podstawie art. 823 kpc . W uzasadnieniu wskazano, że wierzycielka w ciągu roku nie dokonała czynności potrzebnych do dalszego prowadzenia egzekucji i nie uzyskała klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika (k. 54 akt Km (...) ). Niewątpliwie więc powódka wykazała, że istnieje stwierdzona tytułem wykonawczym jej wierzytelność wobec pozwanego E. R. . Zdaniem jednak Sądu Okręgowego nie zostało w sprawie uprawdopodobnione, że niezbędne jest wydanie wyroku o ustanowienie rozdzielności majątkowej, albowiem zaspokojenie wierzytelności powódki wymaga podziału majątku wspólnego W wyniku bowiem zawarcia między pozwanymi umowy z dnia 19 czerwca 2009 roku o wyłączeniu wspólności majątkowej nie ma już między nimi tego ustroju majątkowego. Od chwili zawarcia tej umowy E. i A. małżonkowie R. nie mają już majątku wspólnego, a każde z nich ma swój majątek osobisty, którym zarządza i rozporządza samodzielnie, tj. bez udziału drugiego małżonka. Do majątków osobistych weszły przedmioty majątkowe nabyte przez każdego z nich przed powstaniem wspólności majątkowej, przedmioty majątkowe stanowiące majątek osobisty w czasie trwania wspólności majątkowej, udział przypadający każdemu z małżonków w dotychczasowym majątku wspólnym oraz przedmioty majątkowe nabyte przez każde z małżonków po zawarciu umowy. Majątek, który był objęty wspólnością może zostać podzielony między małżonkami ( art. 46 kro w zw. z art. 1037 kc ). Wobec powyższego należy uznać, że już od 19 czerwca 2009 roku powódka ma możliwość prowadzenia egzekucji z majątku osobistego pozwanego E. R. , w tym również z udziału w majątku jaki nabył w trakcie trwania wspólności majątkowej z obecną zoną A. R. . Oznacza to, że wyrok Sądu o ustanowienie rozdzielności majątkowej nie jest potrzebny do umożliwienia zaspokojenia wierzytelności powódki z majątku wspólnego pozwanych. Taką możliwość uzyskała ona bowiem z chwilą zawarcia przez nich umowy o wyłączeniu wspólności majątkowej z dniem 19 czerwca 2013 roku. W związku z powyższym należy wskazać, że zaspokojenie wierzyciela jednego z małżonków z tego udziału w majątku wspólnym wymaga uprzedniego zajęcia prawa tego małżonka do żądania podziału majątku wspólnego ( art. 896 kpc w zw. z art. 909 kpc ). Z mocy tego zajęcia wierzyciel może żądać podziału majątku wspólnego dłużnika i jego małżonka ( art. 912 kpc ), a po dokonaniu podziału może żądać zaspokojenia swojej wierzytelności ze składników majątkowych przyznanych dłużnikowi w wyniku podziału. Powódka może też prowadzić egzekucję z udziału w poszczególnych składnikach tego majątku. Z uwagi na powyższe argumenty Sąd Okręgowy uznał, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 52 § 1a kro do uwzględnienia żądania pozwu. Między pozwanymi nie istnieje bowiem od 19 czerwca 2009 roku wspólność ustawowa i nie jest potrzebny wyrok Sądu o ustanowienie rozdzielności majątkowej aby umożliwić powódce zaspokojenie jej wierzytelności z majątku wspólnego pozwanych. Wskazać też trzeba, że w judykaturze prezentowany jest pogląd, że w razie umownego wyłączenia wspólności ustawowej niedopuszczalne jest ustanowienie rozdzielności majątkowej przez Sąd. Zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 czerwca 2003 r., III CKN 545/01, LEX nr 82129 umowne wyłączenie wspólności ustawowej w czasie trwania małżeństwa wyklucza powództwo przewidziane w art. 52 § 1 krio , niezależne od tego, jakiego okresu lub oznaczenia daty dotyczy późniejsze żądanie zniesienia wspólności majątkowej. Wcześniej tożsame stanowisko, z tym że co do okresu poprzedzającego zawarcie umowy, Sąd Najwyższy zajął w uchwale z dnia 30 maja 1996 r., III CZP 54/96, LEX nr
- Powódka w toku procesu wskazywała na działania pozwanego E. R. , mające na celu uszczuplenie jego majątku, z którego możliwa byłaby egzekucja. Należy jednak stwierdzić, że ochrona wierzyciela w razie podejmowania przez dłużnika kroków w celu wyprowadzenia określonych składników z jego majątku jest możliwa przy wykorzystaniu odmiennych instrumentów prawnych. Tego rodzaju zachowanie dłużnika nie stanowiło podstaw do uwzględnienia powództwa w sprawie niniejszej. Zwrócić trzeba również uwagę na inną istotną niekonsekwencję rozumowania przedstawionego przez Sąd I instancji. Sąd ten bowiem argumentował, iż ustanowienie rozdzielności majątkowej z datą zawarcia związku małżeńskiego przez pozwanych umożliwi wierzycielce zaspokojenie z udziału w majątku wspólnym, który w wyniku podziału przypadnie pozwanemu E. R. . Tymczasem ustanowienie przez Sąd rozdzielności majątkowej z datą 22 września (...) . czyli z datą zawarcia związku małżeńskiego przez pozwanych wywarłoby ten skutek, że nie powstałby w ogóle majątek wspólny pozwanych. Zatem niemożliwe byłoby faktycznie dokonanie jego podziału, co było intencją powódki i co przyjął za uzasadnienie swego rozstrzygnięcia Sąd I instancji. Mając na uwadze całokształt przedstawionej argumentacji, Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 1 kpc zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo. O kosztach procesu Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 § 1 kpc , zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Powódka jako strona przegrywająca proces winna jest ponieść całość tych kosztów. Na koszty postępowania pierwszoinstancyjnego złożyły się koszty zastępstwa procesowego pozwanej w tym postępowaniu ustalone na podstawie § 7 ust. 1 pkt 9 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. 2002 Nr 163 poz. 1348 ze zm.). Natomiast na koszty postępowania odwoławczego, o których również rozstrzygnięto na podstawie art. 98 § 1 kpc złożyły się opłata od apelacji w kwocie 200 złotych oraz koszty zastępstwa procesowego pozwanej w tym postępowaniu ustalone na podstawie § 13 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 7 ust. 1 pkt 9 przywołanego wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości.