Sygn. akt VIII U 78/15 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 28 października 2014 r. Nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. stwierdził, że S. B.
(1)podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym tj. emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu w dniu 10 listopada 2009 r., jako zleceniobiorca u płatnika składek - Towarzystwa (...) w Ł. oraz określił miesięczną podstawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne za listopad 2009 r. W uzasadnieniu organ rentowy podniósł, iż zawarta w dniu 10 listopada 2009 r. pomiędzy wyżej wymienionym płatnikiem, a zainteresowanym umowa nr (...) , nazwana „umową o dzieło”, jest w istocie umową o świadczenie usług, do których, zgodnie z art. 750 k.c. , stosuje się przepisy dotyczące umowy zlecenia. (decyzja k. 10 – 14 akt ZUS S. B.
(1)) Od powyższej decyzji płatnik składek - Towarzystwo (...) złożyła odwołanie do Sądu Okręgowego w Łodzi wnosząc o jej zmianę i ustalenie, że płatnika i zainteresowane łączyła umowa o dzieło, w związku z czym zainteresowany nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu. W uzasadnieniu wskazano, że zainteresowany, w ramach współpracy z Towarzystwem (...) , wykonywał umowę o dzieło określoną w art. 627 k.c. Na podstawie spornej umowy zainteresowany dokonał transportu i rozładunku darów z banku żywności. (odwołanie k. 2 – 4, odwołanie akt o sygn. VIII U 78/15) W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie wywodząc jak w zaskarżonej decyzji. (odpowiedź na odwołanie k. 12 – 13 akt o sygn. VIII U 77/15) Na terminie rozprawy w dniu 23 września 2015 r. pełnomocnik ZUS wniósł o oddalenie odwołania i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego od płatnika składek. Na terminie rozprawy poprzedzającej bezpośrednio wydanie wyroku z dnia 11 maja 2016 r., tj. w dniu 4 maja 2016 r., pełnomocnik wnioskodawcy poparł wniesione odwołanie. (oświadczenie pełnomocnika ZUS k.38e,, oświadczenie pełnomocnika wnioskodawcy k. 54 verte) Następca prawny zainteresowanego K. B. nie zajęła stanowiska w sprawie. (oświadczenie K. B. - k. 55). Sąd Okręgowy w Łodzi ustalił co następuje: Odwołujące się Towarzystwo (...) jest organizacją pożytku publicznego zrzeszającym osoby fizyczne i prawne działające na rzecz i dla dobra dzieci oraz ich rodziców i powstało w 1985 r. Celem Towarzystwa jest troska o jakość warunków życia dziecka, jego wielostronny rozwój. (...) , bezpieczeństwo, podmiotowość i godność, przedmiotem działalności jest min. organizacja wypoczynku dzieci i młodzieży, prowadzenie i organizacja specjalistycznych placówek opiekuńczo – wychowawczych wsparcia dziennego, organizacja okolicznościowych uroczystości dla dzieci. (odpis z KRS k. 5 – 10) Towarzystwo (...) , reprezentowane przez prezesa J. M. oraz sekretarza S. T. , zawarło w dniu 10 listopada 2009 r. ze S. B.
(1)umowę nr (...) nazwaną „umowa o dzieło” Przedmiotem tej umowy był transport i rozładunek w dniu 10 listopada 2009 r. samochodem dostawczym darów (artykułów spożywczych) z banku żywności w Ł. przy ul. (...) do siedziby wnioskodawcy przy ul. (...) . Na podstawie wskazanej umowy strony ustaliły, że z tytułu wykonania umowy wykonawca otrzyma wynagrodzenie w kwocie 230 zł brutto. Zainteresowany wykonał czynności objęte umową, a ponadto, w tym okresie prowadził działalność gospodarczą obejmującą usługi transportowe. (umowa nazwana umową o dzieło - k. 6 akt ZUS, zeznania przedstawiciela wnioskodawcy S. T. – k. 54 verte, oświadczenie następcy prawnego zainteresowanego – k. 55) Zakład Ubezpieczeń Społecznych w okresie od 16.01.2014 r. do 13.03.2014 r. przeprowadził kontrolę wykonywania zadań i obowiązków w zakresie ubezpieczeń społecznych przez płatnika Towarzystwo (...) . Kontrolą objęto okres działalności w okresie od 01.01.2006 r. do 31.12.2013 r. W trakcie kontroli zbadano również opisaną wyżej umowę nazwaną „umową o dzieło”. (decyzja ZUS - . 10-14 akt ZUS) Decyzją z dnia 28 października 2014 r. Nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. stwierdził, że S. B.
(1)podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym tj. emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu w dniu 10 listopada 2009 r., jako zleceniobiorca u płatnika składek - Towarzystwa (...) w Ł. oraz określił miesięczną podstawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne za listopad 2009 r. oraz określił miesięczną podstawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne w miesiącu listopadzie 2009 r. (decyzja ZUS - . 10-14 akt ZUS) Powyższych ustaleń Sąd Okręgowy dokonał na podstawie wyżej powołanych dokumentów oraz zeznań przedstawiciela wnioskodawcy - S. D. Towarzystwa (...) w Ł. oraz następcy prawnego zainteresowanego - K. B. uznając je za wystarczające do poczynienia przedmiotowych ustaleń. Powołane dowody nie były kwestionowane w toku postępowania przez żadną ze stron, a Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw, aby z urzędu zakwestionować ich wartość dowodową w sprawie. Wskazać także należy, że stan faktyczny raczej był pomiędzy stronami bezsporny, gdyż spór sprowadza się w istocie do odmiennej oceny umowy nazwanej „umową o dzieło”, które wnioskodawca zawarł z zainteresowanym S. B.
(1). Dodatkowo wskazać należy, że odwołujący się płatnik nie zakwestionował wskazanego przez organ rentowy w zaskarżonej decyzji okresu podlegania przez zainteresowanego obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, jako zleceniobiorcy u płatnika składek, ani miesięcznych podstaw wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne, ale przez całe postępowanie twierdził, iż w ogóle nie był zobowiązany, jako płatnik składek, do uiszczania składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne zainteresowanego, ponieważ kwestionowana umowa była umową o dzieło i nie stanowiła tytułu do ubezpieczeń społecznych. Sąd Okręgowy w Łodzi zważył co następuje: W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz poczynionych na jego podstawie ustaleń Sąd uznał, że odwołanie Towarzystwa (...) w Ł. nie jest zasadne i podlega oddaleniu. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że ubezpieczony S. B.
(2)który wykonywał usługę 26 grudnia 2011 roku. Art. 477 11 § 1 k.p.c. stanowi, ze stronami są ubezpieczony, osoba odwołująca się od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, inna osoba, której praw i obowiązków dotyczy zaskarżona decyzja, organ rentowy, wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności i zainteresowany. §
- Zainteresowanym jest ten, czyje prawa lub obowiązki zależą od rozstrzygnięcia sprawy. Jeżeli zainteresowany nie bierze udziału w sprawie, sąd zawiadomi go o toczącym się postępowaniu. Zainteresowany może przystąpić do sprawy w ciągu dwóch tygodni od dnia doręczenia zawiadomienia. Do zainteresowanego przepisu art. 174 § 1 nie stosuje się. Przepis § 2 zdanie drugie cytowanego przepisu weszło w Z. dopiero od 20 marca 2015 roku, a więc należało zastosować dotychczasowe prawo i wezwać do udziału w charakterze zainteresowanego następcę prawnego zmarłego czyli jego zonę. Zgodnie z treścią art. 6 ust. 1 pkt. 4 i art. 12 ust. 1 w związku z art. 13 pkt. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r. (t. j. Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585, ze zm.) osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy. W myśl art. 9 ust. 4a ustawy systemowej osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenie mające ustalone prawo do emerytury lub renty podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jeżeli równocześnie nie pozostają w stosunku pracy, z zastrzeżeniem ust. 2c i 4b. W świetle art.
- ust.
- cytowanej ustawy podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt 1-3 i pkt 18a stanowi przychód, o którym mowa w art. 4 pkt 9 i 10, z zastrzeżeniem ust. 1a i 2, ust. 4 pkt 5 i ust.
- Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zleceniobiorców ustala się zgodnie z ust. 1, jeżeli w umowie agencyjnej lub umowie zlecenia albo w innej umowie o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, określono odpłatność za jej wykonywanie kwotowo, w kwotowej stawce godzinowej lub akordowej albo prowizyjnie. (ust. 3) Stosownie do treści art. 20 ust. l Ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe i wypadkowe stanowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Na podstawie zaś art. 66 ust. 1 pkt. 1e Ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych z dnia 27 sierpnia 2004 r. (t. j. Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027, ze zm.), obowiązującej od dnia 1 października 2004 r., osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Stosownie do art. 36 ust. 1 Ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych każda osoba objęta obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym podlega zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych. Obowiązkiem płatnika składek – z mocy art. 46 ust. 1 i art. 47 ust. 1 Ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – jest obliczanie, rozliczanie i opłacanie należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy oraz przesyłanie w wyznaczonym terminie deklaracji rozliczeniowej, imiennych raportów miesięcznych oraz opłacanie składek za dany miesiąc. Stosownie do treści art. 627 k.c. przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Przedmiotem umowy jest zatem zobowiązanie do wykonania określonego dzieła, które może mieć charakter materialny, jak i niematerialny, zaś sama umowa jest umową rezultatu. Zgodnie zaś z treścią art. 734 § 1 k.c. przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie, przy czym do umowy o świadczenie usług stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu zgodnie z treścią art. 750 k.c. Przedmiotem tej umowy jest dokonanie określonej czynności faktycznej, która nie musi prowadzić do osiągnięcia indywidualnie oznaczonego rezultatu. Chodzi tu zatem o umowy zobowiązujące do dokonania jednej lub wielu czynności faktycznych (także stałego ich dokonywania). W myśl art. 738 § 1 k.c. przyjmujący zlecenie może powierzyć wykonanie zlecenia osobie trzeciej tylko wtedy, gdy to wynika z umowy lub ze zwyczaju albo gdy jest do tego zmuszony przez okoliczności. W wypadku takim obowiązany jest zawiadomić niezwłocznie dającego zlecenie o osobie i o miejscu zamieszkania swego zastępcy i w razie zawiadomienia odpowiedzialny jest tylko za brak należytej staranności w wyborze zastępcy. Nie ulega wątpliwości, że przepisy o zleceniu nie mają zastosowania do czynności będących przedmiotem umowy o dzieło, bowiem wykonanie dzieła, zgodnie z prezentowanym w doktrynie poglądem, nie mieści się w pojęciu usługi w rozumieniu art. 750 k.c. Umowę o dzieło zalicza się do kategorii „umów rezultatu” i przeciwstawia umowie zlecenia - jako „umowie o staranne wykonanie usługi”. W odróżnieniu od umowy zlecenia, umowa o dzieło wymaga, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu. Tymczasem umowa zlecenia takiego rezultatu - jako koniecznego do osiągnięcia - nie akcentuje. Elementem wyróżniającym dla umowy zlecenia nie jest zatem wynik, lecz starania podejmowane w celu osiągnięcia tego wyniku / por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z 21 grudnia 1993 r. sygn. III AUr 357/93, opubl: Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych rok 1994, Nr 6, poz. 49, str. 63; wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 26 stycznia 2006 r. sygn. III AUa 1700/05, opubl: Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych rok 2008, Nr 3, poz. 5, str. 55; wyrok Sądu Najwyższego z 13 marca 1967 r. sygn. I CR 500/66; opubl: Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna, Pracy i (...) rok 1968, Nr 1, poz. 5/. Dokonując kwalifikacji konkretnej umowy należy w pierwszej kolejności badać, czy świadczenie będące przedmiotem zobowiązania ma cechy dzieła. Dzieło stanowi zawsze zjawisko przyszłe, jest czymś, co w chwili zawarcia umowy nie istnieje, lecz ma dopiero powstać w jakiejś określonej przyszłości. Rezultat, o jaki umawiają się strony, musi być z góry określony i może przyjmować zarówno postać materialną jak i niematerialną. Cechą konstytutywną umowy o dzieło jest aby rezultat ten był obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Podkreślenia wymaga, że celem umowy o dzieło nie jest czynność (samo działanie lub zaniechanie), która przy zachowaniu należytej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu, lecz samo osiągnięcie tego rezultatu. W umowie o dzieło chodzi zawsze o osiągnięcie umówionego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Tymczasem umowa o świadczenie usług jest umową starannego działania, jej celem jest wykonywanie określonych czynności, które nie muszą zmierzać do osiągnięcia rezultatu. Kolejną cechą umowy o dzieło jest brak stosunku zależności lub podporządkowania pomiędzy zamawiającym, a przyjmującym zamówienie. Sposób wykonania dzieła pozostawiony jest w zasadzie uznaniu przyjmującego zamówienie, byleby dzieło miało przymioty ustalone w umowie lub wynikające z charakteru danego dzieła. Przyjmujący zamówienie nie ma także, co do zasady, obowiązku osobistego wykonania dzieła, chyba że wynika to z umowy lub charakteru dzieła (np. dzieło artystyczne). Ryzyko nieosiągnięcia rezultatu zawsze obciąża przyjmującego zamówienie. Przy czym odpowiedzialność przyjmującego zamówienie w wypadku nieosiągnięcia celu umowy jest odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest kwalifikacja prawna umowy zawartej pomiędzy Towarzystwem (...) , a zainteresowanym S. B.
(1). W ocenie Sądu, przedmiotowej umowy nie można uznać za umowę o dzieło. Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało bowiem bezsprzecznie, że rzeczywistą wolą stron (chodzi o wolę związaną z nałożonymi obowiązkami a nie wolą wyrażoną w nazwie umowy) nie było zawarcie umów o dzieło. W niniejszym postępowaniu ustalono, że na podstawie przedmiotowej umowy zainteresowany miał jednorazowo przetransportować z jednego miejsca na terenie miasta Ł. do drugiego miejsca towary w postaci artykułów spożywczych oraz rozładować przewożony towar w miejscu docelowym. W ocenie Sądu Okręgowego, w świetle tak poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych, umowy zawartej pomiędzy odwołującym się płatnikiem, a zainteresowanym nie można jednak uznać za umowę o dzieło, gdyż wykonywane przez zainteresowanego czynności były charakterystyczne dla umowy o świadczenie usług. Istotą umowy o dzieło, na co wskazano wyżej, jest osiągnięcie określonego, zindywidualizowanego konkretnego rezultatu w postaci materialnej lub niematerialnej (dom, obraz, melodia), jednakże rezultatu który może wystąpić w obrocie w postaci autonomicznej. W niniejszym przypadku ten warunek nie jest spełniony. Natomiast umowa o świadczenie usług jest umową starannego działania, zatem jej celem jest wykonywanie określonych czynności, których celem podstawowym, nie jest zmierzanie do osiągnięcia rezultatu. Takie też czynność były wykonywane przez zainteresowanego. W istocie świadczenie zainteresowanego na podstawie spornej umowy dotyczyło wykonywania usługi przewozu towaru z jego rozładunkiem. Czynności wykonanych przez zainteresowanego nie wyróżnia zatem żadna indywidualna, szczególna cecha. Stanowiły one typową usługę transportową, którą definiuje obowiązek starannego działania - starannego wykonywania umówionych czynności. Zainteresowany nie miał również pełnej samodzielności w wykonaniu zleconej pracy, gdyż wykonywał ją pod kierunkiem i nadzorem S. T. – dyrektorki Oddziału (...) . Wskazane argumenty przemawiają więc także dodatkowo za tym, że charakter prac wykonywanych przez zainteresowanego nie może stanowić przedmiotu umowy o dzieło, gdyż między stronami umowy o dzieło nie występuje jakikolwiek stosunek zależności lub podporządkowania i jak już wyżej wskazano umowa o dzieło jest umową o rezultat . ( vide Komentarz do art. 627 KC, autor Grzegorz Kozieł, stan prawny na dzień 01.08.2014 r.) Wskazać też trzeba, że za wykonywane czynności a nie za osiągnięcie indywidualnie oznaczonego rezultatu zainteresowany otrzymał wynagrodzenie. W tym stanie rzeczy, według Sądu Okręgowego, nie ulega wątpliwości, że takiemu zobowiązaniu nie można przypisać cech essentialiae negotii umowy o dzieło, a oczekiwania stron towarzyszące zawieraniu i wykonywaniu badanej umowy nazywanej przez strony umową o dzieło, mogły się zrealizować wyłącznie jako elementy innej umowy - umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług, które są regulowane w art. 750 k.c. Wydaje się, że w przedmiotowej sprawie nie znajdują zastosowania przepisy kodeksu cywilnego dotyczące, w podstawowej postaci, umowy przewozu ( art. 774 – 793 k.c. ), ani też umowy spedycji ( art. 794 – 804 k.c. ), choć niewątpliwie przesłanki regulujące te umowy występują w czynnościach wykonywanych przez ubezpieczonego. W przypadku ww. umów ustawa formułuje bowiem, zarówno w stosunku do osoby przewoźnika, jak i spedytora, jednoznaczne wymaganie aby był to podmiot posiadający przymiot przedsiębiorcy. Tymczasem podstępowanie dowodowe w przedmiotowej sprawie nie doprowadziło do ustalenia, że zainteresowany S. B.
(1)czynności objęte umową z wnioskodawcą wykonywał w ramach prowadzenia działalności gospodarczej. W szczególności treść przedmiotowej umowy, nazwanej umową o dzieło, wskazuje, że wykonawcą jest zainteresowany jako osoba fizyczna. Fakt prowadzenia przez zainteresowanego działalności gospodarczej nie wynika też ani z zeznań przedstawiciela wnioskodawcy S. T. , natomiast następca prawny zainteresowanego K. B. , oświadczyła, że jej zmarły mąż zajmował się usługami transportowymi zawodowo, co nie jest równoznaczne, że sporną usługę wykonywał jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, a nie jako osoba fizyczna. W uznaniu Sądu, nie ulega jednak wątpliwości, że kwestionowana umowa nosi cechy umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu ( art. 750 k.c. ), a nie umowy o dzieło i z tego powodu podlega obowiązkowi składkowemu. Decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest zatem prawidłowa. Szczególnie, że posiłkowanie się umowami przewozu (przewóz rzeczy) czy spedycji (załadunek i wyładunek), jako umowami zbliżonymi do czynności wykonywanych przez ubezpieczonego, wskazuję, że są to umowy o świadczenie usług. Szczególnie, że art. 796 k.c. stanowi, że jeżeli przepisy tytułu niniejszego albo przepisy szczególne nie stanowią inaczej, do umowy spedycji stosuje się odpowiednio przepisy o umowie zlecenia. Z tych względów, na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. , Sąd Okręgowy orzekł jak w punkcie 1 wyroku. Stosownie do wyników postępowania, na podstawie art. 98 k.p.c. , Sąd obciążył odwołującą się obowiązkiem zwrotu poniesionych przez organ rentowy kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 60 zł. Wysokość wynagrodzenia pełnomocnika Sąd ustalił na podstawie § 2 ust. 1 i 2 w zw. z § 11 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu z dnia 28 września 2002 r. (Dz. U. z 2015 r., poz. 507 j.t) . Podkreślić należy, że zaskarżona decyzja ZUS ma tylko charakter ustalający okresy podlegania ubezpieczeniom społecznym a przedmiotem jej nie są zaległe składki na ubezpieczenia. W decyzji tej miesięczne podstawy wymiaru składek nie mają charakteru egzekucyjnego a jedynie informacyjny, brak bowiem punktu 3. o zobowiązaniu płatnika – Towarzystwa (...) w Ł. do zapłaty w określonym terminie przedmiotowych składek. (por. postanowienie SN z dnia 2 sierpnia 2011 r., sygn. akt II UZ 28/11, opubl. w LEX nr 1106738 – dotyczące sprawy o zaległe składki na ubezpieczenia społeczne). ZARZĄDZENIE Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć wnioskodawcy.