Sad powszechny, IV Ca 656/15

(1), K. P. , D. P.

(1)i D. P.

(2)o stwierdzenie nabycia spadku na skutek apelacji uczestnika K. P. od postanowienia Sądu Rejonowego w S. z dnia 18 września 2015 r. sygn. akt IX Ns 1283/14 postanawia:

1. oddalić apelację,
2. zasądzić od uczestnika K. P. na rzecz wnioskodawczyni B. Z. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wnioskodawczyni w postępowaniu apelacyjnym. Sygn. akt IV Ca 656/15 UZASADNIENIE Wnioskodawczyni B. Z. wniosła o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej S. P. i stwierdzenie, że dziedziczy ona całość spadku na podstawie testamentu własnego z dnia 2.02.2014r. Uczestnicy postępowania M. P.

(1), D. P.

(1)i D. P.

(2)(działający przez kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu) nie oponowali wnioskowi B. Z. . Uczestnik postępowania K. P. zakwestionował ważność sporządzonego testamentu zarzucając pierwotnie, że nie został on sporządzony przez spadkodawczynię, a następnie, że testament jest nieważny, albowiem w testamencie dochodzi do rozrządzenia na wypadek śmierci nieistniejącym majątkiem spadkowym. Postanowieniem z dnia 18 września 2015r. Sąd Rejonowy w S. stwierdził, że spadek po S. P. zmarłej w dniu (...) . w S. , ostatnio stale zamieszkałej w K. , na podstawie testamentu własnego z dnia 2.02.2014r. nabyła córka B. Z. (c. S. i K. ) w całości, oraz określił, że każdy z uczestników ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Powyższe orzeczenie zapadło na podstawie następującego stanu faktycznego: S. P. , zamieszkała w (...) (...) , będąc w pełni władz umysłowych, cierpiąc jednak na ciężką, nieuleczalną chorobę i przewidując możliwość śmierci, w dniu 2.02.2014r. własnoręcznie, na karcie papieru w kratkę, sporządziła testament własnoręczny, opatrzony datą, pod którym złożyła własnoręczny podpis. W testamencie tym, będąc współwłaścicielem w 1/3 części nieruchomości w K. częściowo nieprawidłowo opisała przedmiotową nieruchomość tj. w zakresie jej powierzchni. Prawidłowo opisała natomiast numer działki, na jakiej nieruchomość jest posadowiona, tj. (...) . Testatorka wskazała jednoznacznie, że jej spadkodawczynią ma być córka B. Z. . S. P. wskazała przy tym dane personalne powołanej przez nią spadkodawczyni, tj., datę urodzenia oraz nr dokumentu tożsamości. Pomimo błędnego wskazania powierzchni i nie wskazania wielkości własnego udziału w nieruchomości w K. , określiła że „ten” – czyli cały spadek po niej otrzymuje (wcześniej dokładnie wskazana) córka B. Z. . Jak ustalił Sąd Rejonowy S. P. sporządzając testament, działała w pełni świadomości własnego rozrządzenia na wypadek śmierci i woli testowania na rzecz córki, o czym informowała także osoby trzecie. S. P. zmarła w S. dnia (...) . Testament spadkodawczyni został otwarty i ogłoszony protokołem w sprawie o sygn. akt IX Ns 1282/14. Oceniając tak ustalony stan faktyczny, Sąd Rejonowy, bacząc na treść przepisów art. 949 § 1 i § 2 kc , art. 948 § 1 i § 2 kc w zw. art. 65 § 1 kc , jak na podstawie art. 961 kc , uznał, że wniosek był zasadny. Zdaniem Sądu Rejonowego nie budził wątpliwości fakt, że testament S. P. , mimo początkowych wątpliwości ze strony uczestnika K. P. , sporządzony został własnoręcznie przez spadkodawczynię i opatrzony przez nią podpisem. Ważność tego testamentu nie została skutecznie przez tego uczestnika zakwestionowana, mimo że rzeczywiście, ponad wszelką wątpliwość S. P. nie była w chwili śmierci właścicielem nieruchomości położonej na działce nr (...) w K. , która miałaby powierzchnię 9,33 ha., albowiem z odpisu z księgi wieczystej KW nr (...) wynika, że spadkodawczyni zawyżyła stan własności o przeszło 9 ha. Nie ulega jednak wątpliwości, że oznaczenie numeryczne działki jest należyte. Taka omyłka nie pozbawiła jednak ważności testamentu, albowiem w ostatnim jego zdaniu S. P. w sposób nie budzący wątpliwości wskazała, iż wcześniej prawidłowo wskazana wnioskodawczyni – „córka otrzymuje ten spadek”. Skoro zatem materiał dowodowy wskazuje (przede wszystkim brak w tym zakresie sporu), iż całość spadku po spadkodawczyni wypełnia udział w nieruchomości w K. , to w ocenie Sądu wyżej wskazane wyrażenie należy tłumaczyć jako wyrażenie przez S. P. woli powołania do spadku po niej, córki B. Z. , w całości. Za taką konkluzją przemawia zasada poszanowania woli testatora, która ma na celu utrzymanie woli spadkodawcy w mocy oraz nadanie jej treści zgodnej z rzeczywistą wolą zmarłego, o której zaświadczać mogą mi.in. okoliczności sporządzenia testamentu, stosunki zmarłego z rodziną i innymi osobami, motywy, którymi się kierował przy dokonywaniu rozrządzeń itp. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 520 § 1 kpc . Z rozstrzygnięciem powyższym nie zgodził się uczestnik postępowania K. P. , który zaskarżył wydane orzeczenie w całości, podnosząc zarzuty naruszenia prawa procesowego, tj. art. 233 kpc poprzez błędne ustalenie, że dokument z dnia 3.02.2014r. stanowi testament zwykły, mocą którego powołano spadkobiercę do całości spadku, jak i naruszenia prawa materialnego, tj. art. 981 kc poprzez jego niezastosowanie. Uczestnik wskazał, że przedmiotowy dokument nie stanowi testamentu w sensie prawnym, nie może być podstawą stwierdzenia nabycia spadku. Podkreślił też, że Sąd Rejonowy nie odniósł się do jego twierdzeń dotyczących zapisu windykacyjnego i błędu. W efekcie apelujący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub o zmianę orzeczenia poprzez stwierdzenie nabycia spadku po S. P. na podstawie ustawy. W odpowiedzi wnioskodawczyni wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie od uczestnika na jej rzecz kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie. W pierwszej kolejności podkreślić należało, że zgodnie z wyrażoną w art. 382 kpc ogólną dyrektywą kompetencyjną Sąd odwoławczy jest instancją merytoryczną, orzekającą na podstawie całego materiału dowodowego zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym. Szeroki zakres uprawnień i obowiązków sądu odwoławczego nie tylko umożliwia mu, ale wręcz nakłada na ten sąd obowiązek pełnego merytorycznego zbadania sprawy i naprawienia wadliwości, jakie miały miejsce w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji. Kierując się powyższymi regułami Sąd Okręgowy po wnikliwym przeanalizowaniu niniejszej sprawy stwierdził, że orzeczenie Sądu I instancji nie wymagało korekty. Sąd Rejonowy wydał słuszne rozstrzygnięcie oparte na prawidłowo ustalonym stanie faktycznym oraz dokonanych na jego podstawie rozważaniach prawnych wynikających z właściwie zastosowanych przepisów prawa. W niniejszej sprawie Sąd II instancji nie dopatrzył się wskazywanych w apelacji naruszeń prawa procesowego ani prawa materialnego. Nie sposób było podzielać racji apelującego uczestnika, który kwestionował, by przedmiotem sprawy był w ogóle testament, i który wskazywał jednocześnie, że w sprawie chodzi o „jakiś rodzaj zapisu lub służebności”. Na uwadze mieć należało, że S. P. nie tylko opisała, co jest przedmiotem spadku (choć rzeczywiście błędnie wskazała powierzchnię nieruchomości), lecz również i co znamienne, że wyrażając swą wolę, podsumowała, iż chodzi jej o to, aby spadek po niej otrzymała jej córka. Co równie ważne testatorka podała też przyczynę takiego rozrządzenia - wytłumaczyła, że córka otrzymuje ten spadek w zamian za dożywotnie utrzymanie testatorki (przy czym uznać należało, że spełnienie się tego warunku nastąpiło przed otwarciem spadku). Rozbieżności między opisem nieruchomości w testamencie, a wpisami do księgi wieczystej nie czynią tak skonstruowanego testamentu holograficznego nieważnym i nieskutecznym. Spadkodawczyni wyraźnie wskazała, że „Córka otrzymała ten spadek” (k. 4). Zważyć należało, że Wykładnia testamentu przeprowadzona według reguł wykładni subiektywno-indywidualnej, przewidziana w art. 948 § 1 kc , zakłada dążenie do jak najwierniejszego odtworzenia woli testatora. Zastosowanie znajdą w tym wypadku również ogólne dyrektywy interpretacji oświadczenia woli z art. 65 kc Dopiero, jeżeli w wyniku tak przeprowadzonego postępowania odtwarzającego wyrażoną w testamencie wolę spadkodawcy nie uzyska się jednoznacznych wyników, pozwalających stwierdzić jakiego rodzaju rozporządzenia i na czyją rzecz zostały dokonane, konieczne staje się wykorzystanie szczegółowych wskazówek zawartych m.in. w art. 961 kc. , którego zadaniem jest ukierunkowanie interpretacji niejasności związanych z rozróżnieniem powołania do spadku od zapisu … (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 2015 r., I CSK 489/14, LEX nr 1767089). W niniejszej sprawie ostatnia wola testatorki nie powinna budzić wątpliwości. Potwierdza ją treść nie tylko pozostawionego przez nią testamentu, ale i stawający w sprawie świadkowie: M. P.

(2)i B. S. , którzy w istocie jednoznacznie wskazali na to, co było wolą spadkodawczyni. Wyraźnie wynika to ze słów w szczególności świadka M. P.

(2), który wskazał, że S. P. „miała 1/3 gospodarstwa i mówiła, że swoją część zapisała córce. Moja (...) mówiła to od 20 lat”. (vide: zeznania tego świadka – k. 96). W tej sytuacji owe „wady” testamentu, na które powołuje się apelujący uczestnik postępowania, a które w istocie ograniczają się wyłącznie do rozbieżności w zakresie rzeczywistej wielkości nieruchomości (udziału w niej) wchodzącej w skład masy spadku nie mogą niweczyć ostatniej woli spadkodawczyni wyrażonej w testamencie, która to wola była znana nawet osobom trzecim w tej sprawie. Ostatnią wolę spadkodawcy wyrażoną w testamencie należy zaś tłumaczyć w taki sposób, aby zapewnić w możliwie najpełniejszym stopniu realizację jego rozporządzeń. W sytuacji, gdy możliwe jest różne rozumienie postanowień testamentu, konieczne jest przyjęcie takiej wykładni, która pozwala utrzymać rozrządzenia spadkodawcy w mocy i nadać im rozsądną treść (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 kwietnia 2010 r., IV CSK 524/09, M.Prawn. 2010/11/596, Lex nr 602304). Kierując się tą zasadą, i w efekcie wywiedzioną apelację uznając wyłącznie za polemikę ze słusznym rozstrzygnięciem Sądu Rejonowego, Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do podzielenia zasadności zarzutów apelacyjnych, a wobec tego oddalił apelację, czyniąc to, jak w pkt (...) sentencji, na podstawie art. 385 kpc w zw. z art. 13 § 2 kpc . Rozstrzygając konsekwentnie o kosztach postępowania apelacyjnego, Sąd II instancji orzekł, jak w pkt (...) sentencji, na podstawie art. 520 § 2 kpc , poprzez zasądzenie od uczestnika K. P. na rzecz wnioskodawczyni B. Z. kwotę 360 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wnioskodawczyni, przy czym ustalenie wysokości ww. kosztów nastąpiło w oparciu o § 10 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 6 pkt 2 i z uwzględnieniem § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2015r., poz. 1801).