Sad powszechny, V ACa 662/15

Sygn. akt V ACa 662/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2 lutego 2016 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku – Wydział V Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Maryla Domel-Jasińska (spr.) Sędziowie: SA Zbigniew Koźma SA Katarzyna Przybylska Protokolant: stażysta Anna Kowalewska po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2016 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy z powództwa J. K. przeciwko (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w S. o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w B. z dnia 15 maja 2015 r. sygn. akt VIII GC 78/14 I. oddala apelację; II. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 2.700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Na oryginale właściwe podpisy. Uzasadnienie V ACa 662/15 Powód J. K. , prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą (...) w B. , domagał się zasądzenia na swoją rzecz od pozwanego (...) w S. kwoty 157.171 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 19 stycznia 2013r. do dnia zapłaty oraz zwrotu kosztów procesu. Z uzasadnienia pozwu wynikało, że pozwany nie uiścił powodowi pełnej sumy należnego mu wynagrodzenia za wykonanie robót na boiskach sportowych przy (...) w W. . Do zapłaty pozostała kwota dochodzona pozwem, której pozwany, mimo wezwania nie zapłacił. Od wydanego w dniu 19 lutego 2014r. przez Sąd Okręgowy w B. nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym pozwany złożył sprzeciw domagając się oddalenia powództwa i zasądzenia zwrotu kosztów procesu. Pozwany potwierdził fakt zawarcia z powodem dwóch umów o wykonanie robót na boiskach sportowych (...) , jednak zarzucił, że powód roboty określone w obu umowach wykonał ze zwłoką wynoszącą odpowiednio: 17 dni w przypadku pierwszej umowy i 28 dni w przypadku drugiej umowy. Pozwany naliczył powodowi karę umowną za zwłokę, w oparciu o (...) obu umów, tj. w wysokości 0,3% wynagrodzenia brutto za każdy dzień. Zwłoka w wykonaniu obu umów skutkowała naliczeniem kary umownej w łącznej kwocie 48.381,84 (23.506,08 zł + 24.875,76 zł). Nadto pozwany wskazał, że naliczył powodowi w oparciu o (...) obu umów karę umowną za opóźnienie w usunięciu usterek, wynoszącą 133 dni, w kwocie 118.159,86 zł. Łączną kwotę kar umownych, tj. 166.541,70 zł, pozwany przedstawił do potrącenia z wierzytelnością dochodzoną przez powoda. Powód wywodził, że pozwany nie miał podstaw do naliczenia kar umownych i do potrącenia ich z resztą wynagrodzenia należnego powodowi, gdyż nie dopuścił się zwłoki w wykonaniu zobowiązań umownych. Wyrokiem z dnia 15 maja 2015r. Sąd Okręgowy w B. zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 157.171 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 19 stycznia 2013r. do dnia zapłaty oraz kwotę 8.182 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, a także nakazał pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w B. kwotę 3.394 zł tytułem opłaty sądowej, od uiszczenia której powód został zwolniony. Powyższe rozstrzygnięcie Sąd Okręgowy oparł na następujących ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych. W dniu 18 września 2012r. strony zawarły dwie umowy. W umowie (...) powód, jako podwykonawca pozwanego, zobowiązał się do wykonania ogrodzenia boisk sportowych przy (...) , a także dostawy i montażu ich nawierzchni za wynagrodzeniem ryczałtowym w wysokości 489.712,20 zł. Strony postanowiły, że roboty zostaną wykonane do dnia 5 listopada 2012r. W drugiej umowie, (...) , powód jako podwykonawca pozwanego zobowiązał się do wykonania nawierzchni boisk sportowych przy (...) , za wynagrodzeniem ryczałtowym w kwocie 296.142,80 zł. Strony postanowiły, że roboty zostaną wykonane do dnia 31 października 2012r. Pozwany opóźniał się z realizacją swojego zakresu robót, przede wszystkim z przygotowaniem podłoża, na którym powód miał układać nawierzchnię boisk i z wykonaniem prac odwodnieniowych boisk, a także w zakresie przekazania powodowi niezbędnych informacji, np. co do kolorystyki boiska w M. , którą przesłał dopiero 11 października 2012r. Opóźnienie prac, za które odpowiadał pozwany, uniemożliwiło powodowi przystąpienie do wykonania jego zakresu robót. Później, z uwagi na niesprzyjające warunki atmosferyczne, kierownicy budów wstrzymywali rozpoczęcie prac przez powoda do czasu wystąpienia odpowiednich warunków, dotyczących temperatury i wilgotności powietrza. W dniu 9 listopada 2012r. pozwany porozumiał się z inwestorem – Gminą M. w zakresie przesunięcia terminu odbioru końcowego robót na obu budowach do dnia 28 listopada 2012r. Powód wykonał prace określone w obu umowach, niezwłocznie po przekazaniu mu terenu budów. Końcowe protokoły odbioru, podpisane 10 grudnia 2012r., stwierdzały wykonanie robót do dnia 28 listopada 2012r., oraz dobrą ich jakość. Także w dniu 10 grudnia 2012r., z udziałem stron i inwestora został spisany protokół usterek i braków stwierdzonych na obu budowach. W zakresie robót dotyczących boiska w W. ustalono, że do dnia 15 maja 2013r. powinien zostać wykonany natrysk boiska wraz z liniami. W tym samym terminie miała też zostać wyrównana kolorystyka boiska w M. . Natrysk boiska w W. powód wykonał 19 kwietnia 2013r., przed wyznaczonym na 15 maja 2013r. terminem, zaś kolorystyka boiska w M. wyrównała się samoistnie. Za wykonanie robót powód wystawił pozwanemu w dniu 12 grudnia 2012r. dwie faktury: nr (...) na kwotę 489.712,20 zł i nr (...) na kwotę 296.142,80 zł, obie z 30-dniowym terminem płatności. Pozwany uiścił z obu faktur łączną kwotę 628.684 zł, pozostałej należności nie uiścił, mimo wezwań do zapłaty. W piśmie z dnia 12 lutego 2013r. pozwany po raz pierwszy naliczył powodowi kary umowne „za nieprawidłowe wykonanie przedmiotu umowy”, na podstawie (...) umowy dotyczącej boiska w M. w kwocie 44.074,98 zł oraz (...) umowy dotyczącej boiska w W. w kwocie 26.652,80 zł z przedstawieniem tych kwot do potrącenia z należnym powodowi wynagrodzeniem z obu umów, przy czym nie sprecyzował na czym miałoby polegać nieprawidłowe wykonanie przedmiotu umowy. Z kolei w piśmie z dnia 3 czerwca 2013r., stanowiącym odpowiedź pozwanego na wezwanie do zapłaty, skierowane do niego przez powoda, pozwany określił kary umowne w odniesieniu do robót na boisku w M. na kwotę 307.049,55 zł, a w odniesieniu do boiska w W. na kwotę 190.123,68 zł. W piśmie z dnia 1 sierpnia 2013r. pozwany zarzucił powodowi niewykonanie robót w terminie oraz brak odbioru robót. W ocenie Sądu Okręgowego powództwo zasługiwało na uwzględnienie, gdyż materiał dowodowy potwierdzał wykonanie robót przez powoda, określonych w obu umowach. Roboty zostały odebrane przez inwestora, a w odbiorach uczestniczyli przedstawiciele obu stron. Protokół końcowego odbioru robót został sporządzony w dniu 28 listopada 2012r., w terminie uzgodnionym przez pozwanego z inwestorem, w oparciu o aneksy do umów łączących inwestora z pozwanym, jako generalnym wykonawcą robót. W dniu 10 grudnia 2012r. został również sporządzony protokół dotyczący usterek, w którym zakreślono powodowi termin do dnia 15 maja 2013r. na usunięcie usterek w zakresie kolorystyki boiska. Twierdzenia pozwanego, iż powód nie przedstawił robót do odbioru okazały się bezpodstawne. Brak było uzasadnionych podstaw do naliczenia powodowi kar umownych za zwłokę w wykonywaniu robót, skoro z treści wpisów w dziennikach budów jednoznacznie wynikało, że to pozwany opóźnił swoje roboty wcześniejsze, po których miało nastąpić wykonanie robót przez powoda, a po udostępnieniu frontu robót powodowi wystąpiły niekorzystne warunki atmosferyczne, które uniemożliwiły prace polegające na układaniu nawierzchni boisk. Ostatecznie powód wykonał swoje prace w kilka dni od momentu ich rozpoczęcia, a opóźnienie wykonania w stosunku do terminów określonych w umowach nie wynikało z przyczyn leżących po stronie powoda. Powołane przez pozwanego, jako podstawa naliczenia kar umownych, zapisy (...) umów mogły znaleźć zastosowanie jedynie w sytuacji, gdyby powód popadł w zwłokę w wykonaniu robót oraz w przypadku opóźnienia w usunięciu wad i usterek stwierdzonych w czasie rękojmi i gwarancji. Zgodnie z art. 476 k.c. dłużnik dopuszcza się zwłoki, o ile nie spełni świadczenia w terminie, chyba że nie odpowiada za taki stan rzeczy. W ocenie Sądu I instancji powód przedstawił dowody na to, że nie był w zwłoce, ani nawet w opóźnieniu, zarówno co do wykonania robót określonych w umowach, jak i w usunięciu wad i usterek stwierdzonych podczas końcowego odbioru robót. Nadto Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że postanowienia (...) umów łączących strony odnosiły się do wad stwierdzonych w okresie gwarancji i rękojmi, a na takie wady pozwany nie wskazał. Ponieważ pozwany nie udowodnił, że posiada wobec powoda wierzytelność z tytułu kar umownych, którą mógłby przedstawić do potrącenia, nie było podstaw do uwzględnienia w sprawie zarzutu potrącenia, zgłoszonego przez pozwanego i zastosowania art. 498 § 1 k.c. Ubocznie jedynie Sąd Okręgowy wskazał również, że pozwany, który przed złożeniem oświadczenia woli o potrąceniu nie postawił przedstawionej do potrącenia wierzytelności bezterminowej w stan wymagalności poprzez wezwanie dłużnika do spełnienia świadczenia, nie mógł skutecznie powoływać się na skutki potrącenia w postaci umorzenia wzajemnych wierzytelności. W związku z powyższym roszczenie powoda podlegało uwzględnieniu w oparciu o art. 647 k.c. , wraz z ustawowymi odsetkami, zasądzonymi na podstawie art. 481 § 1 i § 2 k.c. O kosztach postępowania Sąd I instancji orzekł po myśli art. 98 i 99 k.p.c. Pozwany złożył apelację od powyższego wyroku, skierowaną przeciwko całości rozstrzygnięcia, w której zarzucił: 1. naruszenie prawa procesowego: a) art. 233 § 1 k.p.c. przez dowolną i sprzeczną z zasadami logiki ocenę zebranego materiału dowodowego przez uznanie, że pozwany nie udowodnił, że posiada wobec powoda wierzytelność z tytułu kar umownych, którą mógł potrącić z wierzytelnością dochodzoną pozwem, podczas gdy przedstawione w sprawie dowody, w szczególności dowody z dokumentów, wskazują na nieterminowe wykonanie zobowiązania przez powoda, co uzasadniało nałożenie na niego kar umownych, a także uznanie, że pomiędzy stronami doszło do zmiany terminu usunięcia wad boiska na podstawie protokołu z dnia 10 grudnia 2012r., a zgłoszone wady nie stanowiły wad objętych gwarancją i rękojmią; b) art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. przez dokonanie przez Sąd I instancji wybiórczej oceny dowodu w postaci pisma pozwanego z dnia 3 czerwca 2013r., w którym pozwany wezwał powoda do zapłaty kar umownych, co w konsekwencji doprowadziło do uznania, iż wierzytelność z tytułu kar umownych nie była wymagalna; c) art. 217 § 3 k.p.c. u art. 227 k.p.c. przez oddalenie wniosków dowodowych o przesłuchanie świadków pozwanego na okoliczności nieterminowego zrealizowania robót oraz usunięcia wad objętych umową przez powoda oraz dopuszczenie wyłącznie świadków strony powodowej, 2. naruszenie prawa materialnego: a) art. 483 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c. przez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż wierzytelność pozwanego z tytułu kary umownej nie była wymagalna z uwagi na brak wezwania powoda do zapłaty, podczas gdy roszczenie z tytułu kary umownej nie ma charakteru bezterminowego i jego wymagalność następuje w chwili niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania; b) art. 499 k.c. przez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do potrącenia wierzytelności pozwanego z wierzytelnością powoda, podczas gdy pozwany złożył skutecznie oświadczenie o potrąceniu. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący domagał się zmiany zaskarżonego wyroku w kierunku oddalenia w całości powództwa i zasądzenia od powoda zwrotu kosztów procesu za obie instancje, ewentualnie uchylenia tego wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Skarżący wskazał w uzasadnieniu apelacji m.in., że wszelkie zmiany zawartych przez strony umów wymagały, zgodnie z (...) , zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności, a zatem również zmiana terminu usunięcia wad, określonego w umowie, wymagałaby podpisania pisemnego aneksu, podpisanego przez strony, a nie protokołu podpisanego między inwestorem i pozwanym. Termin określony w protokole wad i usterek dotyczył wyłącznie pozwanego, a osoba podpisująca protokół ze strony pozwanego – pracownik, nie była upoważniona do zmiany umowy zawartej pomiędzy powodem a pozwanym. Powód wniósł o oddalenie apelacji pozwanego i zasądzenie od niego na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny zważył: Apelacja pozwanego nie zasługiwała na uwzględnienie gdyż zgłoszone w niej zarzuty nie były zasadne. Sąd Okręgowy trafnie nie uwzględnił zgłoszonego w rozpoznawanej sprawie przez pozwanego zarzutu potrącenia i w powyższym zakresie nie doszło do naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. ani do naruszenia art. 499 k.c. i art. 483 § 1 k.c. Zasadnie uznał Sąd I instancji, że pozwanemu nie przysługiwało wobec powoda roszczenie o zapłatę kar umownych, zarówno kar za zwłokę w wykonaniu robót z poszczególnych umów, jak i kar za opóźnienie w usunięciu wad robót ujawnionych w czasie rękojmi i gwarancji. Zwłoka w rozumieniu art. 476 k.c. jest kwalifikowanym opóźnieniem, wynikającym z zawinionego działania lub zaniechania dłużnika. Powód wykonał swoje zobowiązania, wynikające z zawartych z pozwanym umów, z naruszeniem terminów określonych w tych umowach, jednak nastąpiło to bez jego winy. Postępowanie dowodowe wykazało, że ułożenie nawierzchni boisk przez powoda było możliwe dopiero po przygotowaniu ich podłoża przez pozwanego i wykonaniu odwodnienia terenu, zaś pozwany czynności te opóźnił. Potwierdzili to świadkowie K. W.