Sygn. akt VI Ka 39/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 czerwca 2016 r. Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie VI Wydział Karny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Maciej Schulz (spr.) Sędziowie: SO Beata Tymoszów SO Aleksandra Mazurek Protokolant: sekretarz sądowy Justyna Skwiot przy udziale prokuratora Anety Ostromeckiej po rozpoznaniu dnia 31 maja 2016 r. w W. sprawy M. B. , córki M. i B. , urodzonej (...) w Ł. oskarżonej o przestępstwo z art. 286 § 1 kk Ł. F. , syna K. i B. , urodzonego (...) w Ł. oskarżonego o przestępstwo z art. 286 § 1 kk na skutek apelacji wniesionych przez prokuratora i obrońcę oskarżonej od wyroku Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2015 r. sygn. akt III K 314/15
- zaskarżony wyrok w części dotyczącej M. B. zmienia w ten sposób, że w ramach zarzucanego M. B. czynu uznaje ją za winną tego, że działając wspólnie i w porozumieniu z inną nieustaloną osobą, w dniu 29 sierpnia 2014 roku w Ł. przyjęła – na założony specjalnie w tym celu - rachunek bankowy w banku (...) SA I Oddział w Ł. nr (...) kwotę 100.000 złotych pochodzącą z przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. popełnionego na szkodę W. M. , wiedząc o tym, że pieniądze te pochodzą z czynu zabronionego to jest popełnienia występku z art. 291 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 291 § 1 k.k. skazuje ją na karę roku pozbawienia wolności, a na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k. i art. 70 § 1 k.k. wykonanie tak orzeczonej kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesza na okres 3 (trzech) lat próby, na podstawie art. 73 § 1 k.k. oddaje oskarżoną w okresie próby pod dozór kuratora sądowego, zaś na podstawie art. 72 § 1 pkt 1 k.k. zobowiązuje M. B. do informowania kuratora o przebiegu okresu próby;
- zaskarżony wyrok w części dotyczącej Ł. F. utrzymuje w mocy;
- zwalnia M. B. od ponoszenia kosztów sądowych w sprawie i kosztami tymi zarówno w części dotyczącej M. B. , jak i w części dotyczącej Ł. F. obciąża Skarb Państwa;
- zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. B. B.
(2)i adw. J. K. kwoty po 516,60 zł obejmujące wynagrodzenie za obronę z urzędu oskarżonych w instancji odwoławczej oraz podatek VAT. SSO Aleksandra Mazurek SSO Maciej Schulz SSO Beata Tymoszów Sygn. akt VI Ka 39/16 UZASADNIENIE M. B. i Ł. F. zostali oskarżeni o to, że w dniu 29 sierpnia 2014 roku w W. przy ul. (...) działając wspólnie i w porozumieniu oraz z trzecią nieustaloną osobą doprowadzili W. M. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 100.000 złotych poprzez wprowadzenie wyżej wymienionej oraz J. T. w błąd w ten sposób, że nieustalona osoba prowadząca rozmowy telefoniczne z J. T. podała się za funkcjonariusza Policji i pod pretekstem czynności procesowych oraz operacyjnych zmierzających do zatrzymania sprawców przestępstwa oszustwa przekonała ją o konieczności wypłaty przez W. M. środków z rachunku bankowego prowadzonego na jej rzecz przez Bank (...) SA, a następnie wpłaty tych środków na rachunek Bankowy prowadzony przez (...) SA na rzecz M. B. t.j. o czyn z art. 186 § 1 k.k. Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi – Południe w W. wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2015 roku, III K 314/15 orzekł
- Ł. F. uniewinnił od popełnienia zarzucanego mu czynu;
- M. B. uznał za winną popełnienia zarzucanego jej czynu i za jego popełnienie na podstawie art. 286 § 1 k.k. skazał ją i wymierzył jej karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności;
- na podstawie art. 624 § 1 k.p.k. zwolnił M. B. od opłaty i ponoszenia kosztów postępowania, które w całości przejął na rachunek Skarbu Państwa. Od powyższego wyroku apelację wniósł obrońca oskarżonej i prokurator. Obrońca oskarżonej M. B. podniósł zarzut obrazy przepisów postepowania poprzez uznanie, iż nie zasługują na obdarzenie wiarą, z uwagi na sprzeczność z zasadami logicznego rozumowania i doświadczeniem życiowym, wyjaśnienia oskarżonej w części w jakiej wskazuje ona powody, dla których otworzyła rachunek, na który pokrzywdzona wprowadzona w błąd przez nieustalone osoby, przelała pieniądze, gdyż otworzenie kilku rachunków bankowych i późniejsze otrzymanie zasilenia jednego z nich kwotą 50 000 zł miało świadczyć o tym, że oskarżona wiedziała, że rachunki zakłada celem podjęcia oszukańczych działań, która doprowadzą do rozporządzenia mieniem niekorzystnym dla rozporządzającego, działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, podczas gdy oskarżona wyjaśniła, iż rachunki bankowe założyła na polecenie bliżej nieustalonej przez organy ścigania i sąd osoby oferującej oskarżonej korzystną pracę za granicą, a bezspornym jest, iż pozostawała osoba bezrobotną, bez stałego źródła dochodu pozwalającego na utrzymanie się, a zatem zasady prawidłowego rozumowania oraz wskazania wiedzy i doświadczenia życiowego nakazują uznać za wiarygodne wyjaśnienia oskarżonej, iż licząc na otrzymanie zatrudnienia wykonywała jedynie polecenia potencjalnego pracodawcy, co było postawionym przez niego warunkiem otrzymania pracy, a co uzasadniał potrzebą posiadania odrębnych rachunków celem otrzymywania przez oskarżoną wynagrodzenia, a zatem oskarżona nie wiedziała o jakichkolwiek celach oszukańczych tego działania, co w przypadku braku dowodów świadczących o umyślnym udziale M. B. w przestępstwie oszustwa nie pozwala uznać, iż była ona winna jego popełnienia, co doprowadziło do mającego wpływ na treść orzeczenia błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, tj. uznania, iż oskarżona M. B. zakładając rachunek bankowy, na który pokrzywdzona dokonała transferu środków w dniu 29 sierpnia 2014 roku działała z zamiarem doprowadzenia do rozporządzenia mieniem niekorzystnym dla rozporządzającego. Obrońca wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia i uniewinnienie oskarżonej M. B. . Prokurator zaskarżył wyrok ten w całości w zakresie rozstrzygnięcia, co do oskarżonego Ł. F. na jego niekorzyść. Zarzucił obrazę przepisów postępowania, a to art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. poprzez niepełną oraz sprzeczną z zasadami prawidłowego rozumowania oraz wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego oceną wyjaśnień oskarżonych polegającą na uznaniu wyjaśnień oskarżonych w zakresie udziału w przestępstwie Ł. F. za wiarygodne, podczas gdy są one niespójne, nielogiczne, niezgodne z doświadczeniem życiowym i nie korespondują z pozostałym, zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Prokurator wniósł o uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi I Instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
- Apelacja obrońcy oskarżonej M. B. w części domagającej się Jej uniewinnienia nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu Odwoławczego wbrew stanowisku Sądu I Instancji w przedmiotowej sprawie brak jest dowodów świadczących o tym, że oskarżona M. B. wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami doprowadziła W. M. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 100.000 złotych. W niniejszej sprawie odnośnie M. B. wniesiona została jedynie apelacja na korzyść przez Jej obrońcę. Natomiast oskarżyciel publiczny wniósł jedynie apelację na niekorzyść współoskarżonego Ł. F. . Sąd Rejonowy wydając zaskarżony wyrok nie dał wiary wyjaśnieniom M. B. , że założyła konto w (...) , jak również konta w innych bankach w związku z wyjazdem za granicę. Jednocześnie jednak ustalił, że M. B. otworzyła przedmiotowy rachunek w (...) około 3 tygodnie wcześniej na prośbę (...) . Ustalenia te jak już podkreślono nie były kwestionowane przez oskarżyciela na niekorzyść oskarżonej. Dlatego też w ocenie Sądu Odwoławczego brak jest możliwości przy apelacji na Jej korzyść dokonania na obecnym etapie postępowania odwoławczego odmiennych ustaleń – niekorzystnych dla M. B. . W ocenie Sądu Odwoławczego rację ma obrońca oskarżonego, że w świetle poczynionych przez Sąd I Instancji ustaleń odnośnie M. B. nie można przypisać w/w oskarżonej popełnienia przestępstwa opisanego w akcie oskarżenia wypełniającego dyspozycję art. 286 § 1 k.k. Brak jest dowodów, że M. B. współdziałała z innymi osobami w dokonaniu przestępstwa na szkodę W. M. . W świetle prawidłowo zgromadzonego materiału dowodowego, jak słusznie ustalił Sąd Rejonowy wątpliwości nie budzi jedynie fakt przelania przez W. M. kwoty 100.000 złotych na konto M. B. , a także fakt podjęcia próby wypłaty z w/w konta przez M. B. w dniu 4 września 2014 roku w I Oddziale Banku (...) w Ł. kwoty 1000 złotych. Jak już podniesiono wcześniej z niekwestionowanych przez strony ustaleń Sądu I Instancji wynika, że M. B. otworzyła rachunek w w/w Oddziale Banku około 3 tygodni przed dniem 4 września 2014 roku na prośbę spotkanego na ulicy (...) w Ł. (...) . Powyższe ustalenia nie pozwalają na przyjęcia, że M. B. wiedziała o oszustwie popełnionym na szkodę W. M. i otwierając rachunek bankowy działała z zamiarem popełnienia tego lub też innych oszustw. W ocenie Sądu Odwoławczego w świetle zgromadzonego materiału dowodowego (wbrew stanowisku obrońcy domagającemu się uniewinnienia oskarżonej) można natomiast przyjąć, że zachowanie M. B. polegające na otwarciu na polecenie innej osoby rachunku bankowego i przyjęciu na ten rachunek pieniędzy pochodzących z przestępstwa oszustwa popełnionego na szkodę W. M. wypełniło znamiona przestępstwa art. 291 § 1 k.k. Jak już wskazano brak jest dowodów wskazujących na istnienie zamiaru po stronie oskarżonej popełnienia wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami przestępstwa oszustwa. Natomiast można wykazać zamiar popełnienia przez M. B. przestępstwa paserstwa umyślnego. Sąd I Instancji dokonując analizy wyjaśnień M. B. słusznie nie dał wiary oskarżonej w części w jakiej wskazuje ona powody, dla których otworzyła rachunek w banku (...) . Jak słusznie podnosi Sąd Rejonowy w tej części jej wyjaśnienia są sprzeczne z doświadczeniem życiowym i zasadami logicznego rozumowania. Motywacji tej przeczy także zachowanie oskarżonej po otwarciu rachunku w (...) Bank (...) . Warunkiem podjęcia przez oskarżoną pracy było założenie kilku rachunków bankowych. Było to zbędne z punktu widzenia potrzeb związanych z przelewaniem wynagrodzenia za pracę – do tego wystarczyłby jeden rachunek. Oskarżona nie mogła samodzielnie dokonać wyboru banków, które będą prowadziły Jej rachunki, ani skorzystać z rachunku już dla niej prowadzonego w (...) . Rachunki miała otworzyć pomimo tego, że nie ustalono żadnych warunków pracy, konkretnego miejsca jej świadczenia, miejsca pobytu oskarżonej w Anglii, wysokości zarobków, czasu rozpoczęcia pracy, nie podpisano umowy o pracę. Dlatego też, jak słusznie zauważył Sąd Rejonowy przeczy to tezie, że otwarte przez oskarżoną rachunki miały służyć do przelewania na nie jej poborów i wskazuje, że oskarżona faktycznie nie miała zamiaru podejmować jakiejkolwiek pracy. Pomimo tego, że oskarżona nie podjęła żadnej pracy mężczyzna określony jako (...) poinformował ją, że zasilił jej konto kwotą 50.000 zł i polecił jej wypłatę i przekazanie wskazanemu przez niego mężczyźnie. Oskarżona podjęła się wykonania tego zadania bez zwłocznie, a żądana suma nie została wypłacona tylko dlatego, że dowód osobisty oskarżonej utracił ważność. Także to zachowanie przeczy tezie, że oskarżona otworzyła rachunek W (...) Bank (...) po to, by mogło tam wpływać Jej wynagrodzenie za pracę. Sąd Okręgowy podzielając przytoczone rozważania Sądu I Instancji jednocześnie nie uwzględnił argumentacji zawartej w apelacji obrońcy oskarżonej, a dotyczącej oceny Jej wyjaśnień - uznając ją w tym zakresie za polemiczną. W świetle powyższego, Sad Odwoławczy uznając, że dowody zgromadzone w toku postępowania pozwalają na przypisanie oskarżonej popełnienia przestępstwa paserstwa, jednocześnie zważył, iż brak było możliwości udowodnienia wyczerpania przez oskarżonej znamion czynu zabronionego z art. 286 § 1 kk opisanego przez Prokuratora w akcie oskarżenia, a następnie przypisanego przez Sąd meriti w zaskarżonym wyroku. W żaden sposób nie wykazano bowiem wiedzy oskarżonej M. B. na temat tego w skutek jakich konkretnie działań pieniądze pochodzące z oszustwa W. M. znalazły się na jej koncie, w szczególności nie udowodniono, iż posiadała ona jakąkolwiek wiedzę o osobie pokrzywdzonej czy sposobie działania współsprawców. Nie wykazano również w żaden sposób istnienia między tymi osobami jakiekolwiek porozumienia co do popełnionego przestępstwa oszustwa. Porozumienia takiego nie było także, w świetle zgromadzonych dowodów, pomiędzy M. B. , a Ł. F. , co zostanie wykazane w dalszej części niniejszych motywów. Przypisywanie oskarżonej realizacji znamion czynu z art. 286 § 1 kk byłoby oparte na niedopuszczalnym domniemaniu wyprowadzanym tylko i wyłącznie z faktu, że środki pieniężne które pochodziły z niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez pokrzywdzoną znalazły się na rachunku bankowym oskarżonej. Tym samym nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I Instancji, że okoliczności związane z założeniem rachunku w (...) , a wskazane powyżej wskazują, że oskarżona wiedziała, że rachunek ten zakłada w celu podjęcia oszukańczych działań, które doprowadzą do rozporządzenia mieniem niekorzystnym dla rozporządzającego. Oskarżona, działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, miała na celu wyzyskanie błędu rozporządzającego co do faktycznego przeznaczenia jej rachunku. Jak już podkreślono we wcześniejszej części niniejszych rozważań powyższe okoliczności te świadczą właśnie o tym, że M. B. dopuściła się przestępstwa paserstwa, o którym mowa w art. 291 § 1 k.k. polegającego na tym, że działając wspólnie i w porozumieniu z inną nieustaloną osobą, w dniu 29 sierpnia 2014 roku w Ł. przyjęła – na założony specjalnie w tym celu - rachunek bankowy w banku (...) SA I Oddział w Ł. nr (...) kwotę 100.000 złotych pochodzącą z przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. popełnionego na szkodę W. M. , wiedząc o tym, że pieniądze te pochodzą z czynu zabronionego. Uznając oskarżoną M. B. za winną popełnienia przestępstwa z art. 291 § 1 k.k. Sąd Okręgowy wymierzył Jej karę roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania tejże kary na okres lat
- W ocenie Sądu Odwoławczego za takim rozstrzygnięciem przemawia stopień zawinienia oskarżonej oraz stopień społecznego niebezpieczeństwa przypisanego Jej ostatecznie czynu, który niewątpliwie jest mniejszy niż stopień społecznego niebezpieczeństwa czynu zarzucanego Jej w akcie oskarżenia i przypisanego zaskarżonym wyrokiem. Podnieść przy tym należy, że przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. za które M. B. skazana została przez Sąd I Instancji zagrożone jest karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat, natomiast przypisane Jej przez Sąd Odwoławczy przestępstwo z art. 291 § 1 k.k. – zagrożone jest karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Tym samym skazując oskarżoną za przestępstwo zagrożone karą łagodniejszą Sąd II Instancji orzekł karę niższą o 6 miesięcy w stosunku do kary orzeczonej przez Sąd Rejonowy. Dodatkowo, jako okoliczność łagodzącą Sąd Okręgowy uwzględnił niekaralność M. B. (k.767) oraz Jej motywację spowodowaną bardzo trudną sytuacją rodzinną i majątkową (k.766, 397-402). Biorąc pod uwagę okoliczności przedmiotowe i podmiotowe Sąd Okręgowy doszedł do wniosku, że w odniesieniu do M. B. zachodzi pozytywna prognoza, że w przyszłości pomimo warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności, nie popełni ona przestępstwa. Przy czym zgodnie z art. 4 § 1 k.k. Sąd Odwoławczy zastosował ustawę obowiązującą w chwili orzekania, uznając, że wobec niekaralności oskarżonej ustawa obowiązująca w chwili popełnienia przestępstwa nie jest względniejsza dla sprawcy.
- Apelacja Prokuratora w części dotyczącej Ł. F. nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd Odwoławczy w części dotyczącej tego oskarżonego całkowicie podzielił argumentację przedstawioną przez Sąd Rejonowy. Sąd ten słusznie uznał, że w zakresie czynu, którego popełnienie zarzucono Ł. F. zebrane w sprawie dowody nie pozwalają na przyjęcie, że znał on okoliczności w jakich M. B. założyła rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy, na który potem pieniądze wpłaciła pokrzywdzona. Z wyjaśnień oskarżonego potwierdzanych wyjaśnieniami M. B. wynika, że Ł. F. jedynie towarzyszył jej w czasie wizyty w banku, gdy podjęła ona próbę wypłacenia pieniędzy. Apelacja Prokuratora w ocenie Sąd Odwoławczego ma charakter wyłącznie polemiczny i oparta jest na niedopuszczalnych domniemaniach i przypuszczeniach nie znajdujących żadnego odzwierciedlenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Fakt, że Ł. F. był razem z M. B. w Banku (...) gdy podejmowała ona próbę wypłaty pieniędzy i został razem z nią zatrzymany nie może w żaden sposób świadczyć, że dopuścił się on przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. na szkodę W. M. w sposób opisany w akcie oskarżenia. Brak jest także podstaw do przypisania Ł. F. przestępstwa z art. 291 § 1 k.k. w jakiejkolwiek formie – co było możliwe w odniesieniu do M. B. . Brak jest również podstaw do ustalenia aby oskarżony F. w jakikolwiek sposób współdziałał z M. B. przy popełnieniu przestępstwa. Z zebranego materiału dowodowego można jedynie wywnioskować, że Ł. F. towarzyszył M. B. w czasie wizyty w banku. We wniesionej apelacji oskarżyciel publiczny, jako argument przemawiający za skazaniem Ł. F. z art. 286 § 1 k.k. powołuje sprzeczności w wyjaśnieniach Ł. F. i M. B. odnośnie powodów dla których Ł. F. towarzyszył M. B. w banku w dniu 4 września 2014 roku. Fakt istnienia sprzeczności, na które powołuje się skarżący, a które w ocenie Sądu Odwoławczego nie są istotne, nie może świadczyć o popełnieniu przez Ł. F. zarzucanego mu czynu. Oskarżyciel publiczny kierując akt oskarżenia przeciwko Ł. F. i stawiając mu zarzut popełnienia wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. na szkodę W. M. nie przedstawił żadnych dowodów na poparcie tezy aktu oskarżenia. Nawet jeżeli przyjąć zgodnie z argumentacją zawartą w apelacji, że wyjaśnienia M. B. i Ł. F. wynikają całkowicie z przyjętej przez nich linii obrony to i tak sam fakt, że Ł. F. został zatrzymany w I Oddziale Banku (...) w Ł. wspólnie z M. B. nie może stanowić przekonywującego dowodu na poparcie zarzutu z aktu oskarżenia oraz na poparcie tez przedstawionych w apelacji. Z tych powodów Sąd Odwoławczy nie uwzględnił apelacji Prokuratora i utrzymał zaskarżony wyrok w odniesieniu do Ł. F. w mocy. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w wyroku . SSO Beata Tymoszów SSO Maciej Schulz SSO Aleksandra Mazurek