Sad powszechny, I ACa 650/13

(1)o zapłatę na skutek apelacji obu stron od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 31 stycznia 2013 r. sygn. akt I C 215/12 I/ zmienia zaskarżony wyrok: 1) w punkcie I (pierwszym) w ten sposób, że powództwo oddala; 2) w punkcie III (trzecim) w ten sposób, że zasądza od powoda Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta (...) na rzecz pozwanej M. M.

(1)kwotę 4.737 (cztery tysiące siedemset trzydzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu przed Sądem pierwszej instancji; 3) w punkcie IV (czwartym) w ten sposób, że uchyla zawarte w nim rozstrzygnięcie; II/ oddala apelację powoda; III/ zasądza od Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta (...) na rzecz pozwanej M. M.

(1)kwotę 3.200 (trzy tysiące dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Na oryginale właściwe podpisy Sygn. akt: I ACa 650/13 UZASADNIENIE Powód Skarb Państwa – Prezydent Miasta (...) wniósł przeciwko M. M.

(1)powództwo o zapłatę kwoty 81.150 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 2 stycznia 2001 roku do dnia zapłaty tytułem bezpodstawnego wzbogacenia. Pozwana M. M.

(1)w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa w całości, podnosząc zarzut przedawnienia roszczenia odszkodowawczego wskazując jednocześnie, że powoływanie się na przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu stanowi obejście prawa. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 31 stycznia 2013r. Sąd Okręgowy w Gdańsku zasądził od pozwanej M. M.

(1)na rzecz powoda Skarbu Państwa-Prezydenta Miasta (...) kwotę 81.150 złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 28 lutego 2012 roku do dnia zapłaty, oddalił powództwo w pozostałej części, zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 3.720 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w sprawie oraz zasądził od pozwanej M. M.

(1)na rzecz Skarbu Państwa-Sądu Okręgowego w Gdańsku kwotę 4.058 złotych, tytułem nieuiszczonych opłat sądowych, od których uiszczenia powód zwolniony był z mocy ustawy. Uzasadniając to rozstrzygnięcie Sąd Okręgowy ustalił, że M. W. , matka pozwanej, posiadająca obywatelstwo polskie oraz amerykańskie, była współwłaścicielką ½ części w prawie własności nieruchomości położonej w (...) przy ul. (...) , dla której Sąd Rejonowy w Gdyni prowadził księgę wieczystą nr (...) . W dniu 6 października 1961 roku M. W. złożyła oświadczenie o zrzeczeniu się przysługującego jej udziału na rzecz Skarbu Państwa (na podstawie punktu 7 Protokołu z dnia 29 listopada 1960 roku stanowiącego załącznik do Układu zawartego pomiędzy Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącym roszczeń obywateli USA). Powyższe oświadczenie zawierało zastrzeżenie, iż zrzeczenie się nie wejdzie w życie do momentu, w którym rząd polski nie wypełni całkowicie swojego zobowiązania do zapłaty na rzecz rządu Stanów Zjednoczonych kwoty 40 mln dolarów. Decyzją z 25 lipca 2000 roku Minister Finansów stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału ½ w prawie własności nieruchomości położonej w (...) przy ul. (...) , objętej księgą wieczystą nr (...) , stanowiącej działkę nr (...) o powierzchni 900 m

(2), należącej do M. W. . W uzasadnieniu decyzji wskazano, że M. W. zrzekła udziału w wysokości ½ w prawie własności nieruchomości położonej w (...) przy ul. (...) i przeniosła to prawo na rzecz Rządu Polskiego, w zamian za co otrzymała odszkodowanie od Komisji Stanów Zjednoczonych do spraw Uregulowania Roszczeń Zagranicznych. Na skutek wniosku pozwanej oraz E. L. o wznowienie postępowania wydana została decyzja z dnia 16 maja 2001 roku, w której Minister Finansów stwierdził, iż decyzja z dnia 25 lipca 2000 roku została wydana z naruszeniem prawa, jednak odmówił jej uchylenia, ponieważ w wyniku ponownego rozpoznania sprawy zapadłaby decyzja o analogicznej treści. W wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Finansów decyzją z dnia 20 czerwca 2001 roku utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 16 maja 2001 roku Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 marca 2003 roku uchylił tę decyzję, a rozpoznając sprawę ponownie Minister Finansów decyzją z dnia 27 lipca 2005 roku utrzymał w mocy decyzję z dnia 16 maja 2001 roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 28 lutego 2006 roku oddalił skargę na decyzję z dnia 27 lipca 2005 roku. Wyrok powyższy został zaskarżony do NSA, który wyrokiem z dnia 22 maja 2007 roku oddalił skargę. W dniu 3 sierpnia 2000 roku E. L. i M. M.

(1)zawarły umowę ustanowienia odrębnej własności lokali, w której między innymi ustanowiły odrębną własność lokalu nr (...) w budynku położonym w (...) przy ul. (...) . Dla lokalu została urządzona księga wieczysta nr (...) z wpisem własności na rzecz M. M.

(1). Umową z dnia 2 stycznia 2001 roku A. M. sprzedała R. M. lokal nr (...) w budynku położonym w (...) przy ul. (...) , dla którego Sąd Rejonowy w Gdyni prowadzi księgę wieczystą nr (...) za cenę 162.300 zł. W dniu 28 listopada 2006 roku Skarb Państwa – Prezydent Miasta (...) wniósł do Sądu Rejonowego w Gdyni powództwo przeciwko R. M. o ustalenie, że w dziale drugim księgi wieczystej nr (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Gdyni dla lokalu niemieszkalnego nr (...) znajdującego się w budynku położonym w (...) przy ul. (...) winien być wpisany jako właściciel ½ udziału w prawie własności Skarb Państwa. Sprawa byłą prowadzona pierwotnie pod sygnaturą I C 1550/

1. Postanowieniem z 3 kwietnia 2007 roku Sąd postanowił połączyć sprawę do wspólnego prowadzenia i rozpoznania ze sprawą I C 1229/06, przy czym postępowanie toczyło się dalej pod sygnaturą I C 1229/
2. Prawomocnym wyrokiem z 13 sierpnia 2007 roku Sąd Rejonowy w Gdyni w punkcie drugim oddalił powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej nr (...) . Wyrokiem z 14 grudnia 2007 roku Sąd Okręgowy w Gdańsku oddalił apelację Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta (...) od wyroku z 13 sierpnia 2007 roku. Wyrokiem z 7 listopada 2008 roku Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta (...) od wyroku z 14 grudnia 2007 roku. W dniu 2 lipca 2010 roku Skarb Państwa – Prezydent Miasta (...) złożył w Sądzie Rejonowym w Gdyni wniosek o zawezwanie do próby ugodowej z udziałem M. M.

(1)w sprawie dotyczącej zapłaty kwoty 81.150 zł wraz z ustawowymi odsetkami od 2 stycznia 2001 roku do dnia zapłaty w związku z bezpodstawnym wzbogaceniem powódki poprzez sprzedaż w dniu 2 stycznia 2001 roku lokalu nr (...) w budynku położonym w (...) przy ul. (...) w (...) . W sprawie nie doszło do zawarcia ugody. Oceniając tak ustalony stan faktyczny Sąd pierwszej instancji zważył, że powództwo jest uzasadnione, a rozważając w pierwszej kolejności podniesiony przez pozwaną zarzut przedawnienia roszczenia, ocenił, że skoro zgodnie z art. 414 k.c. przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu nie uchybiają przepisom o obowiązku naprawienia szkody, a w razie zbiegu roszczenia z tytułu czynu niedozwolonego z roszczeniem z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia uprawnionemu służy wybór roszczenia, to skoro powód oparł swoje roszczenie na przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu to zastosowanie mają ogólne terminy przedawnienia uregulowane w art. 117 i nast. k.c. W związku z powyższym wierzytelność dochodzona niniejszym powództwem ulega przedawnieniu z upływem lat dziesięciu. Jak wynika z umowy sprzedaży z 2 stycznia 2001 roku, w chwili jej zawierania cena za lokal została już uiszczona. Od tej daty pozwana powinna się więc liczyć z obowiązkiem zwrotu powodowi bezpodstawnego wzbogacenia. Należy jednak zauważyć, że bieg dziesięcioletniego terminu przedawnienia został przerwany wniesieniem w dniu 2 lipca 2010 roku wniosku o zawezwanie pozwanej do próby ugodowej. W związku z powyższym w ocenie Sądu Okręgowego zarzut przedawnienia roszczenia należało uznać za chybiony. Przechodząc do merytorycznej oceny powództwa w pierwszej kolejności wskazał sąd orzekający, że chybione są zarzuty pozwanej w zakresie, w jakim podnosiła ona, że decyzja Ministra Finansów z 25 lipca 2000 roku przyznająca powodowi udział w prawie własności nieruchomości jest nieważna, zważywszy, ze sąd powszechny nie jest uprawniony do oceny prawidłowości decyzji ostatecznej administracyjnej i jest nią związany. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji był zobowiązany przyjąć, że udział w prawie własności nieruchomości przeszedł na powoda. Skoro zaś powodowi przysługiwał udział w prawie własności nieruchomości, wszystkie czynności dotyczące nieruchomości, które podjęli spadkobiercy M. W. , należy uznać za nieważne, w tym umowę z 3 sierpnia 2001 roku o ustanowieniu odrębnej własności lokali i lokalu nr (...) znajdującego się w budynku położonym w (...) przy ul. (...) . Skoro zatem pozwana bez podstawy prawnej uzyskała korzyść majątkową kosztem powodowego Skarbu Państwa., a nie ma możliwości wydania korzyści w naturze, zgodnie z art. 405 k.c. jest zobowiązana do zwrotu jej wartości. W niniejszej sprawie bezpodstawne wzbogacenie wyraża się w cenie sprzedaży nieruchomości. Wartość wzbogacenia podlegająca zwrotowi ograniczona jest zaś do wysokości doznanego uszczerbku albo uzyskanej przez wzbogaconego korzyści. Skoro powodowi powinien przysługiwać udział w ½ części prawa własności nieruchomości przy ul. (...) . Wielkość tego udziału – mimo nieważności ustanowienia jego odrębnej własności – na potrzeby rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie należałoby przenieść odpowiednio na wartość udziałów powoda w prawie własności lokalu nr (...) , który pozwana zbyła na rzecz R. M. . W związku z powyższym wartość zubożenia powoda wynosi ½ części kwoty otrzymanej przez pozwaną tytułem ceny sprzedaży wskazanego lokal, tj. 81.130 zł. O odsetkach Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 481 k.c. , mając jednocześnie na uwadze, że dopiero wytoczenie powództwa w niniejszej sprawie stanowiło wyraz żądania powoda zapłaty przez pozwaną spornej kwoty. Zgodnie więc z art. 455 k.c. uznał, że wezwanie pozwanej do zapłaty dochodzonej kwoty nastąpiło z datą doręczenia jej odpisu pozwu złożonego w przedmiotowym postępowaniu, tj. z dniem 27 lutego 2012 roku. Pozwana popadła zatem w opóźnienie z zapłatą kwoty od dnia następnego po doręczeniu wezwania, tj. od 28 lutego 2012 roku. W związku z powyższym Sąd Okręgowy w punkcie drugim wyroku oddalił powództwo w zakresie żądania odsetek od daty wcześniejszej niż 28 lutego 2012 roku. O kosztach Sąd pierwszej instancji orzekł na zgodnie z zawartą w przepisie art. 98 k.p.c. regułą odpowiedzialności za wynik postępowania, w myśl której koszty te ponosi strona przegrywająca sprawę. Na koszty te składa się koszt zastępstwa procesowego w niniejszym postępowaniu w wysokości 3.600 zł ustalone na podstawie § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2002 roku, nr 163, poz. 1349 ze zm.) oraz kwota 120 zł tytułem zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym przed Sądem Apelacyjnym, ustalona na podstawie § 12 ust. 2 pkt 2 ww. rozporządzenia. Ponadto Sąd Okręgowy zważywszy, że powodowy Skarb Państwa był zwolniony z mocy ustawy z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych – co obejmowało opłatę od pozwu w kwocie 4.058 zł - w oparciu o art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t. j. Dz. U. z 2010 r., nr 90, poz. 594 z późn. zm.) nakazał ściągnąć od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Gdańsku kwotę 4.058 zł. Apelację od tego wyroku wywiodła pozwana, zaskarżając rozstrzygnięcie w części, tj. w punkcie I, III i IV, zarzucając mu : - naruszenie prawa materialnego, w postaci art. 157 § 2 k.c. w zw. z art. 24 § 2 ustawy z dnia 12 listopada 1965 roku Prawo prywatne międzynarodowe (Dz.U. Nr 46, poz. 290), poprzez ich niewłaściwe niezastosowanie, polegające na błędnym przyjęciu, iż Skarb Państwa nabył udział 1/2 w prawie własności nieruchomości położonej w (...) przy ul. (...) , podczas gdy w rzeczywistości do tego nabycia nie doszło ze względu na fakt, iż zrzeczenie się przedmiotowego udziału przez M. W. zostało dokonane pod warunkiem, a nie została następnie dokonana dodatkowa czynność rozporządzająca, - naruszenie prawa materialnego, w postaci art. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 roku o obywatelstwie polskim (Dz.U. z 2000 roku Nr 28, poz. 353, z późn. zm.), poprzez jego błędną wykładnię względnie niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że obywatel polski może być równocześnie uznawany za obywatela innego państwa, co skutkowało błędnym przyjęciem przez Sąd I instancji, iż do M. W. miały zastosowanie postanowienia układu między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej z dnia 16 lipca 1960 roku, jak i przepisy ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 roku o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz.U. z 1968 roku Nr 12, poz. 65, z późn. zm.) dotyczące obywateli USA, pomimo że M. W. posiadała obywatelstwo polskie i z tej przyczyny nie mogła być uznawana za obywatela innego państwa. Niezależnie od powyższego, zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła: - naruszenie prawa materialnego w postaci art. 409 k.c. w zw. z art. 355 § 1 k.c. , poprzez jego błędną wykładnię względnie niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym uznaniu, iż pozwana - od momentu zawarcia umowy sprzedaży lokalu nr (...) , położonego w (...) przy ul. (...) z dnia 2 stycznia 2011 roku - obiektywnie powinna była liczyć się z obowiązkiem zwrotu korzyści uzyskanej przez nią z tytułu sprzedaży lokalu mieszkalnego nr (...) znajdującego się na tej nieruchomości. Mając powyższe na uwadze, wniosła o: 1) zmianę zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez oddalenie powództwa w całości, 2) zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, ewentualnie o: 3) uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w zaskarżonej części do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach instancji odwoławczej, w tym o kosztach zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje: Apelacja pozwanej jest uzasadniona, aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazuje skarżąca. Sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny, niekwestionowany resztą w apelacji, stąd Sąd Apelacyjny podziela go i przyjmuje za własny, z uzupełnieniem o okoliczności zaistniałe po wydaniu zaskarżonego wyroku, które poddane ocenie prawnej ostatecznie legły u podstaw zmiany zaskarżonego wyroku. Sąd Apelacyjny ustalił, że wyrokiem z dnia 23 grudnia 2013r. w sprawie z powództwa Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta (...) przeciwko M. M.

(1), E. L. , D. P. , C. P. , H. K. , W. T. , A. K. , R. M. i M. B. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, sygnatura akt I C 1227/06 Sąd Rejonowy w Gdyni nakazał Sądowi Rejonowemu w Gdyni zamknięcie księgi wieczystej KW (...) ,wykreślenie w dziale I księgi wieczystej KW (...) wpisu R. M. jako właściciela m.in. lokalu mieszkalnego nr (...) wyodrębnionego do księgi wieczystej KW (...) , wpisanie w dziale II księgi wieczystej (...) jako współwłaścicieli nieruchomości wspólnej w częściach ułamkowych A. M. , córki D. i M. w 319/1000 częściach oraz Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta (...) w 319/10000. Na skutek apelacji pozwanej M. M.

(1)Sąd Okręgowy w Gdańsku prawomocnym wyrokiem z dnia 29 stycznia 2015r. w sprawie III Ca 699/14 apelację oddalił (k. 403-422). Wyrok Sądu Rejonowego jest więc wyrokiem prawomocnym i zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. jest orzeczeniem wiążącym Sąd Apelacyjny w niniejszej sprawie. Oczywistym jest, że rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie powinno być spójne z prawomocnym orzeczeniem o uzgodnieniu treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Nie można bowiem jednocześnie przyjmować, że doszło do wyodrębnienia lokalu mieszkalnego nr (...) , wskutek czego pozwana bez podstawy prawnej wzbogaciła się kosztem Skarbu Państwa oraz że umowa ta nie wywołała skutków prawnych i do wyodrębnienia lokalu nie doszło. Skoro w świetle prawomocnego orzeczenia w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym do ustanowienia lokalu mieszkalnego nr (...) nie doszło, to powód pozostaje współwłaścicielem nieruchomości także w części, którą utraciłby, gdyby wyodrębnienia lokalu doszło. W konsekwencji powodowemu Skarbowi Państwa nie służy roszczenie o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia, jakie uzyskałaby pozwana, gdyby jej działania istotnie doprowadziły do skutecznego utracenia przez Skarb Państwa prawa współwłasności nieruchomości, w zakresie obejmującym lokal nr (...) . Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 405 k.c. a contrario zmienił zaskarżony wyrok. O kosztach postępowania przed sądami obu instancji orzeczono w myśl zasady odpowiedzialności za wynik sporu określonej w art. 98 k.p.c. W ocenie Sądu Apelacyjnego nie zaistniały podstawy do obciążenia tymi kosztami pozwanej, która ostatecznie spór wygrała, ani do zastosowania w okolicznościach sprawy art. 102 k.p.c. Skarb Państwa dysponował możliwością uzyskania pomocy prawnej i wywiedzenia powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej tak sformułowanego, by uzyskać pozytywne rozstrzygnięcie przed wytoczeniem niniejszej sprawy. Tym samym nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające nieobciążanie powoda kosztami postępowania poniesionymi przez pozwaną w obu instancjach. Wysokość kosztów zastępstwa procesowego ustalono na podstawie § 6 pkt 6 i § 13 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2002 roku, nr 163, poz. 1349 ze zm.)