Sygn. akt I ACa 49/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 czerwca 2016 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Elżbieta Karpeta Sędziowie : SA Ewa Jastrzębska SO del. Tomasz Tatarczyk (spr.) Protokolant : Małgorzata Korszun po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2016 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa Narodowego Funduszu Zdrowia w W. przeciwko (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w O. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 29 października 2015 r., sygn. akt II C 239/15, 1) zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:
- a)zasądza od pozwanej na rzecz powoda 29 700 ( dwadzieścia dziewięć tysięcy siedemset ) złotych z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 2 października 2014 r.,
- b)oddala powództwo w pozostałej części,
- c)zasadza od pozwanej na rzecz powoda 145 ( sto czterdzieści pięć ) złotych z tytułu kosztów procesu; 2) oddala apelację w pozostałej części; 3) zasądza od pozwanej na rzecz powoda 817 ( osiemset siedemnaście ) złotych z tytułu kosztów postępowania apelacyjnego. SSO del. Tomasz Tatarczyk SSA Elżbieta Karpeta SSA Ewa Jastrzębska Sygn. akt I ACa 49/16 UZASADNIENIE Wyrokiem z 29 października 2015 r. Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił powództwo, którym powód dochodził zwrotu nienależnie pobranych środków finansowych w ramach refundacji świadczeń opieki zdrowotnej w kwocie 91 100 zł oraz zapłaty kary umownej w kwocie 3 060,30 zł z tytułu nienależytego wykonania postanowień umowy dotyczącej zaopatrzenia w wyroby medyczne oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanej 3 617 zł z tytułu zwrotu kosztów procesu. Sąd ustalił, że strony łączyła umowa o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej - zaopatrzenie w wyroby medyczne będące przedmiotami ortopedycznymi oraz środkami pomocniczymi. W ramach umowy pozwana zobowiązana była do realizacji zaopatrzenia dla świadczeniobiorców w wyroby medyczne. Realizacja umowy miała się odbywać na zasadach określonych w zarządzeniach Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia, które wydane zostały na podstawie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz w postanowieniach załącznika - ogólne warunki umów udzielania świadczeń opieki zdrowotnej. Zgodnie z postanowieniami umowy i jej załącznika w postaci harmonogramu, miejscem udzielania przez pozwaną świadczeń miał być lokal położony przy ulicy (...) w B. . Pozwana lokal ten zajmowała do dnia 17 stycznia 2012 r. W dniach od 12 do 27 czerwca 2014 r. powód przeprowadził u pozwanej kontrolę w oparciu o kserokopie wniosków na dofinansowanie przedmiotów medycznych oraz ankiet rozsyłanych do klientów pozwanej, ponieważ pozwana nie chciała wydać kontrolującym posiadanej dokumentacji. Z protokołów pokontrolnych wynika, że w okresie od 2010 do 2014 r. z 98 kontrolowanych zleceń 91 zostało wykonanych niezgodnie z umową, tj. część zleceń wykonano poza miejscem wskazanym w umowie jako siedziba pozwanej. Nadto powód stwierdził, że w 2010 r. w dwóch przypadkach, a w 2013 r. w czterech przypadkach pozwana wydała środki pomocnicze na podstawie upoważnień wystawionych przez świadczeniobiorcę nie spełniających wymogów określonych zarządzeniem, zaś w 2010 r. w trzech przypadkach pozwana wydała środki pomocnicze, gdzie w zleceniu wpisano niepełną nazwę modelu krtani elektronicznej. Dodatkowo w 2012 r. pozwana wydała krtań elektroniczną o tym samym numerze seryjnym dwóm różnym świadczeniobiorcom. Na podstawie analiz ankiet dwudziestu ośmiu świadczeniobiorców powód stwierdził, że w czterech przypadkach potwierdzenie odbioru krtani elektronicznej nastąpiło przed jej otrzymaniem, w jednym przypadku nie wydano krtani, w siedmiu przypadkach nie wydano dokumentu sprzedaży, w dwóch przypadkach nie wydano karty gwarancyjnej, w trzech przypadkach nie wydano instrukcji użytkowania. W każdym z dziewięćdziesięciu jeden przypadków zakwestionowanych przez powoda pozwana zrealizowała świadczenia na rzecz świadczeniobiorców. Co do zasady świadczenia do 17 stycznia 2012 r. realizowane były w siedzibie pozwanej. W wyjątkowych przypadkach pacjentów obłożnie chorych pozwana dostarczała aparaty do ich mieszkań. Poza siedzibą przedsiębiorstwa pozwanej w mieszkaniach pacjentów pozwana na własny koszt protezowała pacjentów, a także organizowała szkolenia posługiwania się elektroniczną krtanią. Sąd uznał, że nie zasługuje na uwzględnienie żądanie zwrotu środków przekazanych w ramach refundacji. Przywołał regulacje § 28 załącznika do zarządzenia Ministra Zdrowia z 6 maja 2008 r. w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, według którego, w przypadku stwierdzenia przez oddział funduszu przekazania świadczeniodawcy nienależnych środków finansowych, kwota przekazanych środków podlega zwrotowi w terminie czternastu dni od otrzymania wezwania. Podkreślił, że w sprawie powód nie kwestionuje prawidłowości wykonania przez pozwaną zleceń, gdy idzie o dostarczenie należycie funkcjonujących protest pacjentom. Podstawą żądania, jak wskazał Sąd, jest przepis, zgodnie z którym fundusz nie finansuje świadczeń udzielanych poza miejscem określonym w umowie. Wywiódł, że interpretacja celów umowy refundacyjnej nie może być sprzeczna z art. 65 k.c. , który stwierdza, że oświadczenia woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają okoliczności, w których złożone zostały, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje, a w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. Narodowy Fundusz Zdrowia, jak ocenił Sąd, zastosował w sprawie sztywną wykładnię umowy nie uwzględniając zaistniałych okoliczności i zasad współżycia społecznego. Umowa stron nie dotyczyła typowego świadczenia zdrowotnego a dostarczania protez osobom po usunięciu krtani. Dla prawidłowego zrealizowania takiej umowy istotne było to, czy uprawniony pacjent otrzymał protezę krtani i czy właściwie ona funkcjonowała. Te okoliczności były wystarczające do osiągnięcia celu umowy. Protezy z zakwestionowanych umów trafiły do osób uprawnionych i nie było żadnych zastrzeżeń co do ich jakości. W rezultacie żądanie zwrotu pełnej kwoty refundacji, czyli kwoty jaką zapłacił powód pozwanej za dostarczone pacjentom protezy uznał Sąd za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. W ocenie Sądu, na uwzględnienie nie zasługiwało również żądanie w zakresie kary umownej, brak było bowiem podstaw do przyjęcia aby umowa stron nie została wykonana. Za podstawę rozstrzygnięcia o kosztach procesu przyjął Sąd art. 98 k.p.c. W apelacji powód zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 65 i 354 § 1 w związku z art. 5, 353 1 § 1, 355 k.c. , § 2 ust. 2 umowy wieloletniej z dnia 27 grudnia 2007 r. i § 2 ust. 1 umowy wieloletniej z dnia 30 grudnia 2010 r., § 5 ust. 1,2, § 7 ust. 1, 3 i 4, § 28 ust. 1 oraz § 30 ust. 1 pkt 1 lit. b, ust. 1 pkt 2 lit. a i c w, ust. 1 pkt 3 lit. e załącznika do rozporządzenia Ministra Zdrowia z 6 maja 2008 r. w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej , § 11 ust. 1, 4, 10, 11 i 13 oraz § 14 ust. 3, 5, 8 i 9 zarządzenia Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z 29 października 2010 r. w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji umów w rodzaju zaopatrzenie w wyroby medyczne będące przedmiotami ortopedycznymi oraz środkami pomocniczymi, § 11 ust. 1, 4, 10, 11 i 12 oraz § 14 ust. 2 i 7 zarządzenia Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z 24 grudnia 2013 r. w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji umów w rodzaju zaopatrzenie w wyroby medyczne, przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia z 12 października 2004 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinien odpowiadać lokal podmiotu wykonującego czynności z zakresu zaopatrzenia w środki pomocnicze i wyroby medyczne będące przedmiotami ortopedycznymi i rozporządzenia Ministra Zdrowia z 12 grudnia 2013 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinien odpowiadać lokal podmiotu wykonującego czynności z zakresu zaopatrzenia w wyroby medyczne dostępne na zlecenie, przepisów ustawy z 20 maja 2010 r. o wyrobach medycznych , w szczególności art. 58 poprzez przyjęcie, że pozwana wykonała sporne świadczenia zgodnie z warunkami zawartej umowy, w sposób odpowiadający celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego, jak również że żądanie zapłaty kary umownej nie zasługuje na uwzględnienie z powodu braku podstaw do przyjęcia aby umowa stron nie zostało wykonana, naruszenie prawa procesowego - art. 231, 233 § 1 w związku z art. 232 k.p.c. poprzez przekroczenie granic wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, sprzeczność ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz pominięcie części zebranego materiału dowodowego, w szczególności zeznań świadka E. S. skutkujące błędnym uznaniem przez Sąd, że pozwana co do zasady do dnia 17 stycznia 2012 r. świadczenia realizowała w swojej siedzibie, a więc zgodnie z umową łączącą strony oraz że dla prawidłowego zrealizowania takiej umowy istotne było to, czy uprawniony pacjent otrzymał protezę krtani i czy była ona prawidłowa, jak również że te okoliczności były w pełni wystarczające do osiągnięcia celu umowy, a ponadto że żądanie zwrotu pełnej kwoty refundacji uznać należy za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, zaś żądanie zapłaty kary umownej nie zasługuje na uwzględnienie z powodu braku podstaw do przyjęcia aby umowa stron nie została wykonana, art. 328 § 2 k.p.c. przez sporządzenie uzasadnienia wyroku w sposób, który uniemożliwia kontrolę prawidłowości zastosowania prawa materialnego, przez niewskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia o żądaniu powoda w przedmiocie zapłaty kary umownej, tym samym niewyjaśnienie przyczyn, dla których konkretne normy prawne zostały zastosowane do ustalonego stanu faktycznego i niewskazanie, w jaki sposób wpływają one na treść rozstrzygnięcia. W oparciu o te zarzuty skarżący domagał się zmiany wyroku i zasądzenia od pozwanej na jego rzecz kwoty dochodzonej pozwem oraz zwrotu kosztów procesu za obie instancje lub uchylenia wyroku i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Pozwana wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania odwoławczego. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje : Powód zasadnie poprzez sformułowane zarzuty naruszenia prawa materialnego podważa stanowisko Sądu Okręgowego, według którego, dostarczenie świadczeniobiorcom wyrobów medycznych prawidłowo funkcjonujących oznacza realizację postanowień wiążących strony umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w warunkach uprawniających do otrzymania refundacji wydatków ze środków publicznych. W kolejnych umowach wiążących strony w okresie, którego dotyczy żądanie pozwu jednoznacznie wskazano, że świadczeniodawca zobowiązany jest wykonać umowę zgodnie z jej postanowieniami i na zasadach oraz warunkach określonych w przepisach rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej oraz w zarządzeniu Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w sprawie zawierania i realizacji umów w rodzaju zaopatrzenie w wyroby medyczne. Zgodnie z powołanymi przez powoda zarządzeniami Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia, wydanymi na podstawie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych , świadczeniodawca obowiązany jest do udzielania świadczeń zgodnie z wymaganiami określonymi w zarządzeniu, umowie zawartej przez Fundusz ze świadczeniodawcą oraz odrębnych przepisach, w tym w szczególności w ogólnych warunkach umów; świadczeniodawca obowiązany jest do udzielania świadczeń wyłącznie w miejscu udzielania świadczeń określonym w harmonogramie; Fundusz nie finansuje świadczeń udzielonych poza miejscem określonym w umowie. Miejscem udzielania świadczeń jest stosownie do zarządzenie prezesa NFZ lokal podmiotu wykonującego czynności z zakresu zaopatrzenia w wyroby medyczne, spełniający wymagania określone w rozporządzeniu Ministra Zdrowia. O wadze postanowienia zobowiązującego świadczeniodawcę do udzielania świadczeń wyłącznie w miejscu udzielania świadczeń określonym w harmonogramie świadczy zestawienie tego postanowienia z unormowaniem szczegółowych wymagań, jakim powinien odpowiadać lokal podmiotu wykonującego czynności z zakresu zaopatrzenia w wyroby medyczne. W oparciu o upoważnienie zawarte w ustawie z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych Minister Zdrowia w rozporządzeniu z 12 grudnia 2013 r. określił wymagania, jakie musi spełniać lokal podmiotu wykonującego czynności z zakresu zaopatrzenia w wyroby medyczne dostępne na zlecenie. Poprzednio odpowiednia regulacja zamieszczona była w powołanym w apelacji rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 12 października 2004 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinien odpowiadać lokal podmiotu wykonującego czynności z zakresu zaopatrzenia w środki pomocnicze i wyroby medyczne będące przedmiotami ortopedycznymi . Celem zawartej przez strony umowy było nie tylko to aby prawidłowo funkcjonujące wyroby medyczne trafiły do uprawnionych beneficjentów, adekwatnie do ich potrzeb ale również by świadczenia udzielone zostały w warunkach zapewniających odpowiednią jakość i standard usług, z poszanowaniem praw pacjentów oraz aby zaopatrzenie pacjentów w te wyroby odbywało się z przestyganiem zasad uczciwej konkurencji. Udzielanie świadczeń poza miejscem określonym w harmonogramie stanowiącym załącznik do umowy oznacza jej nienależyte wykonanie, o którym mowa w art. 471 k.c. , naruszenie określonego w sposób jednoznaczny warunku, że świadczeniodawca obowiązany jest do udzielania świadczeń wyłącznie w miejscu udzielania świadczeń określonym w załączniku umowy. Ponieważ w myśl zarządzenia Prezesa NFZ, Fundusz nie finansuje świadczeń udzielonych poza miejscem określonym w umowie, stwierdzenie, że zrefundowane świadczenia zostały udzielone poza lokalem świadczeniodawcy oznacza przekazanie mu nienależnych środków finansowych i upoważnia Fundusz do żądania zwrotu zgodnie z § 28 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 6 maja 2008 r. w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej . Rozporządzenie to wydane zostało na podstawie delegacji zawartej w art. 137 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych . W dniu 15 września 2015 r. zastąpione zostało przez rozporządzenie Ministra Zdrowia z 8 września 2015 r. w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej. Finansowanie ze środków publicznych świadczeń medycznych udzielonych niezgodnie z postanowieniami umowy rodzi szkodę, która podlegać powinna kompensacji. Sąd Okręgowy ustalił prawidłowo, że lokal położony przy ulicy (...) w B. pozwana zajmowała do dnia 17 stycznia 2012 r. Ten lokal, jako miejsce udzielania świadczeń wskazany został w harmonogramach stanowiących załączniki kolejno zawieranych przez strony umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej – zaopatrzenie w wyroby medyczne będące przedmiotami ortopedycznymi oraz środkami pomocniczymi. Lokal ten wskazała pozwana, jako miejsce udzielania świadczeń także w aneksach do umowy, zawartych po dniu 17 stycznia 2012 r. mimo, iż jak wynika z ustaleń Sądu Okręgowego, w tym czasie lokalu tego nie posiadała i nie mogła w nim świadczyć usług medycznych. W oparciu o art. 471 k.c. i § 28 ust. 1 powołanego rozporządzenia z 6 maja 2008 r. powód słusznie przeto dochodził zwrotu nienależnie pobranych przez pozwaną środków finansowych w ramach refundacji świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych po 17 stycznia 2012 r. Skoro w tym czasie pozwana nie posiadała lokalu oznaczonego w umowie, jako miejsce udzielania świadczeń, niewątpliwie świadczeń udzielała poza miejscem określonym w umowie. Ze specyfikacji zamieszczonej na kartach 192 i 193 akt, niepodważonej przez pozwaną, wynika, że suma środków przekazanych jej w ramach refundacji wyniosła w 2012 r. - 10 900 zł, w 2013 r. - 7 600 zł, w 2014 r. 11 200 zł, łącznie w okresie po 17 stycznia 2012 r. – 29 700 zł. Kwota ta podlegała zasądzeniu od pozwanej na rzecz powoda w oparciu o powołane przepisy prawa wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 2 października 2014 r. O odsetkach orzekł Sąd Apelacyjny w oparciu o art. 481 § 1 i 2 k.c. za zasadne uznając żądanie powoda aby zasądzić je od dnia 15 –go po otrzymaniu przez pozwaną wezwania do zwrotu nienależnych środków stosownie do § 28 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 6 maja 2008 r. w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej . Wezwanie, jak wynika z potwierdzenia odbioru – karta 104 akt, pozwana otrzymała w dniu 17 września 2014 r. Nie zasługiwało na uwzględnienie powództwo w części dotyczącej zwrotu środków finansowych przekazanych z tytułu refundacji za świadczenia udzielone przez pozwaną przed dniem 17 stycznia 2012 r. oraz w części dotyczącej kary umownej. W tym zakresie apelacja nie mogła odnieść skutku. Zebrane w sprawie dowody nie pozwalają na ustalenie, w jakim zakresie świadczenia przed dniem 17 stycznia 2012 r. udzielone zostały przez pozwaną poza miejscem określonym w umowie. Pozwana kwestionowała żądanie pozwu tak co do zasady, jak i wysokości. Jako dowód spełnienia w tym okresie wszystkich świadczeń objętych żądaniem powództwa poza lokalem oznaczonym w umowie wskazał powód protokoły przyjęcia ustnych wyjaśnień oraz ankiety wypełnione przez beneficjentów. Ankiety, jak zarzuciła pozwana, przeprowadzone zostały bez jej udziału, podważyła ich moc dowodową. Skoro chodziło o dokumenty prywatne niepochodzące od pozwanej, która zaprzeczyła ich prawdziwości, rzeczą powoda, stosownie do art. 253 k.p.c. , było udowodnienie ich prawdziwości. Środków dowodowych w tym przedmiocie powód nie powołał. Treść wyjaśnień przedstawiciela pozwanej odnotowanych w protokołach kontrolnych nie świadczy o zakresie świadczeń zrealizowanych poza miejscem oznaczonym w umowie. Odnosząc się do zestawienia świadczeń według numerów PESEL świadczeniobiorców stwierdził przedstawiciel pozwanej, że nie jest w stanie określić miejsca ich realizacji, że niektóre z wymienionych świadczeń zrealizowane były w domu pacjenta, niektóre w O. , w stowarzyszeniu, w szpitalu podczas wizyty w poradni laryngologicznej. Nie pozwala to oświadczenie na przyjęcie, że wszystkie oznaczone w protokole numerami PESEL świadczeniobiorców świadczenia zrealizowane zostały poza lokalem świadczeniodawcy wskazanym w załączniku umowy, ani które i ile spośród nich poza tym lokalem udzielone zostały. Także oświadczenie zawarte w drugim protokole z 12 czerwca 2014 r., złożone w czasie teraźniejszym, o treści : „ze względu na to, że są to osoby obłożnie chore, zaopatrzenie w środki pomocnicze realizujemy w domu pacjentów lub w szpitalu, czasami w siedzibie firmy w O. przy ulicy (...) ” nie pozwala na ustalenie, czy i w jakim zakresie świadczenia przed dniem 17 stycznia 2012 r. udzielone zostały poza miejscem określonym w harmonogramie. Umowy zawarte przez strony zastrzegały nałożenie na świadczeniodawcę kary umownej w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania umowy z przyczyn leżących po jego stronie i odsyłały do postanowień ogólnych warunków umów. Zastrzeżenie w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy ( kara umowna ) przewiduje art. 483 § 1 k.c. Brak podstaw, jak stwierdził Sąd Okręgowy, do przyjęcia aby umowa stron nie została wykonana nie wykluczał roszczenia o zapłatę kary umownej, skoro przesłankę jej nałożenia na świadczeniodawcę stanowiło także nienależyte wykonanie umowy. Odmowę uwzględnienia apelacji w części dotyczącej żądania zapłaty kary umownej spowodowało niewykazanie przez powoda, w jakim zakresie wysokość kary determinowały poszczególne jej podstawy przy jednoczesnym braku udowodnienia istnienia wszystkich tych podstaw. Otóż, z wystąpienia pokontrolnego wynika ( poprzez odesłanie do powołanych w nim przepisów rozporządzenia z 6 maja 2008 r. w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej ), że karę w łącznej wysokości 3 060,30 zł powód nałożył na pozwaną z tytułu udaremnienia kontroli, nieudzielenia świadczeń w czasie i miejscu ustalonym w umowie, przedstawienia danych niezgodnych ze stanem faktycznym, na podstawie których Fundusz dokonał płatności nienależnych środków finansowych, udzielenia świadczeń w sposób i w warunkach nieodpowiadających wymogom określonym w obowiązujących przepisach lub umowie. Jedną z podstaw wymierzenia kary umownej stanowiła zatem ta, która spowodowała równocześnie żądanie zwrotu przekazanych środków refundacji, mianowicie realizacja świadczeń poza miejscem oznaczonym w umowie. Istnienia tej podstawy powód, jak już wskazano, nie udowodnił w pełnym zakresie. Skoro jedna z podstaw nałożenia kary umownej nie została wykazana przez powoda, a nie podał on, w jakim zakresie ta podstawa wpłynęła na wymiar kary, roszczenie o zapłatę kary umownej w całości podlegało oddaleniu. Z tych przyczyn Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji wyroku na mocy art. 386 § 1 i 385 k.p.c. , o kosztach postępowania w obu instancjach – po myśli art. 100 k.p.c. przez ich stosunkowe rozdzielenie. Pozwana przegrała sprawę w 31,5 %, więc w takim zakresie powinna ponieść koszty procesu; w pierwszej instancji wyniosły one 11 943 zł, pozwana poniosła koszty w kwocie 3 617 zł, powodowi zobowiązana jest przeto zwrócić 145 zł; w drugiej instancji koszty postępowania wyniosły 8 309 zł ( opłata od apelacji 4 709 zł i wynagrodzenia pełnomocników 2 x 1 800 zł ), pozwana poniosła te koszty w kwocie 1 800 zł, a powinna ponieść w kwocie 2 617 zł, różnicę, czyli 817 zł zobowiązana jest zwrócić powodowi. SSO Tomasz Tatarczyk SSA Elżbieta Karpeta SSA Ewa Jastrzębska