Sad powszechny, XIII Ga 21/16

Sygn. akt XIII Ga 21/16 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 11 sierpnia 2015 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Ł. nakazał pozwanym A. D. i S. D. solidarnie opróżnić lokale użytkowe znajdujące się na nieruchomościach (...) Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. , położonych w Ł. , przy ul. (...) (...) , stanowiących działki gruntu o numerach (...) i (...) i oddać te lokale w posiadanie powodowi – (...) Sp. z o.o. (pkt I) oraz zasądził solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kwotę 2.833,89 zł tytułem zwrotu kosztów postepowania, w tym kwotę 2.400,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Pozwani wnieśli apelację od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi pozwani zarzucili: 1. nieważność postępowania wskazaną w art. 379 pkt 5 k.p.c. polegającą na pozbawieniu pozwanych możliwości obrony swych praw i udziału w istotnej części postępowania, poprzez niezawiadomienie pozwanych o podjęciu postępowania, podjęciu postępowania zawieszonego na zgodny wniosek stron pomimo braku wniosku o podjęcie postępowania, wyznaczeniu terminu i przeprowadzeniu rozprawy z dnia 28 lipca 2015 roku pod nieobecność pozwanych, co skutkowało zaniechaniem przeprowadzenia dowodu z przesłuchania pozwanych w charakterze strony oraz uniemożliwieniem zgłoszenia przez pozwanych dalszych wniosków dowodowych oraz zajęcia przez pozwanych ostatecznego stanowiska w sprawie; 2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, w postaci:

1. a)art. 181 k.p.c. poprzez podjęcie z urzędu postępowania zawieszonego na zgodny wniosek stron, pomimo braku wniosku o podjęcie złożonego przez którąkolwiek ze stron,
2. b)art. 179 § 3 k.p.c. poprzez podjęcie czynności nie mających na celu podjęcie postępowania, pomimo trwania zawieszenia postępowania, polegających na przeprowadzeniu rozprawy w dniu 28 lipca 2015 roku i zamknięciu na w/w rozprawie przewodu sądowego pomimo nieobecności pozwanych,
3. c)art. 178 k.p.c. poprzez zawieszenie postępowania na zgodny wniosek stron na czas oznaczony – „na trzy miesiące”, pomimo, że takiej możliwości nie przewiduje kodeks postepowania cywilnego, a nadto było to niezgodne z wnioskiem stron, które wnosiły o zawieszenie postępowania bez wskazywania jakichkolwiek terminów,
4. d)art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c. poprzez nierozpoznanie wniosku pełnomocnika pozwanych o zawieszenie postępowania w niniejszej sprawie z urzędu, złożonego w dniu 22 stycznia 2015 roku ze względu na fakt, że rozstrzygnięcie niniejszej sprawy zależy od uprzedniej decyzji organu administracji publicznej w osobie Ministra Infrastruktury i Rozwoju w sprawie rozpatrzenia wniosku pozwanych o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody (...) z dnia 08 czerwca 1993 roku ( (...) ) w sprawie stwierdzenia nabycia przez (...) prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w Ł. , przy ul. (...) i ul. (...) . (...) oraz nabycia prawa własności budynków i urządzeń znajdujących się na tym gruncie, w zakresie stwierdzenia nabycia przez w/w podmiot prawa użytkowania wieczystego oraz prawa własności budynków i urządzeń znajdujących się na nieruchomościach stanowiących obecnie działki nr (...) ,
5. e)art. 326 § 3 k.p.c. poprzez zaniechanie podania ustnie zasadniczych powodów rozstrzygnięcia lub wygłoszenia uzasadnienia na posiedzeniu w dniu 11 sierpnia 2015 roku,
6. f)art. 157 § 1 k.p.c. poprzez zaniechanie sporządzenia protokołu z posiedzenia z dnia 11 sierpnia 2015 roku, na którym ogłoszono wyrok w niniejszej sprawie,
7. g)art. 227 k.p.c. w zw. z art. 236 k.p.c. poprzez zaniechanie wydania postanowienia o dopuszczeniu dowodu oraz przeprowadzenia dowodu z przesłuchania w charakterze strony pozwanych, pomimo zgłoszenia przez pozwanych wniosku o przeprowadzenie w/w dowodu w odpowiedzi na pozew oraz faktu, iż przeprowadzenie w/w dowodu miało istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy,
8. h)art. 233 § 1 k.p.c. poprzez zastosowanie całkowicie dowolnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w zakresie uznania, że: - pozwani uznali powództwo, podczas gdy pozwani konsekwentnie w toku całego postępowania wnosili o oddalenie powództwa i podnosili, że nie korzystają z nieruchomości objętych pozwem, - pozwani władają i korzystają z nieruchomości wskazanych w pozwie, a co za tym idzie mają legitymację bierną w niniejszym postępowaniu, podczas gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika jedynie, że część nieruchomości powoda znajduje się pod budynkiem znajdującym się również na nieruchomościach pozwanych, jednak nie zostało wykazane, aby pozwani korzystali z w/w nieruchomości, a nie ograniczali się tylko i wyłącznie do korzystania ze swoich nieruchomości w ramach istniejących zabudowań; na okoliczność faktycznego korzystania przez pozwanych z nieruchomości wskazanych w pozwie nie został przeprowadzony żaden dowód, co więcej, nawet nie zostały na tę okoliczność przesłuchane strony; sąd całkowicie dowolnie uznał natomiast, że z samego faktu, że nieruchomość znajduje się po drugiej stronie ściany oddzielającej budynki, wynika, że pozwani władają nieruchomością i z niej korzystają w sposób bezprawny, - na nieruchomościach wskazanych w pozwie znajdują się wyodrębnione lokale, z których możliwe jest przeprowadzenie eksmisji, podczas gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika bezspornie, że na w/w nieruchomościach znajdują się jedynie części pomieszczeń użytkowych, w żaden sposób nie wyodrębnione od nieruchomości należących do pozwanych, którą to okoliczność wielokrotnie podnosił pełnomocnik pozwanych. W oparciu o powyższe pozwani wnieśli: - w przypadku uznania za uzasadniony zarzutu nieważności postępowania – o uchylenie zaskarżonego wyroku, zniesienie postępowania w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania; - w przypadku uznania za uzasadnione innych zarzutów – o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanych zwrotu kosztów postepowania według norm przepisanych, ewentualnie w przypadku uznania przez Sąd, iż Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy – o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący wnieśli ponadto o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanych kosztów postępowania apelacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na apelację powód wniósł o oddalenie apelacji pozwanych w całości i zasądzenie od pozwanych na rzecz powódki kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych. Sąd Okręgowy zważył: Apelacja pozwanych, na skutek zasadności zarzutu naruszenia art. 379 pkt 5 k.p.c. , skutkowała uchyleniem zaskarżonego wyroku, zniesieniem postępowania w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Pozwani zarzucili Sądowi Rejonowemu procedowanie w taki sposób, który pozbawił ich możności obrony swoich praw. Przesłanka pozbawienia strony możności obrony swych praw, przewidziana w art. 379 pkt 5 k.p.c. , zachodzi, gdy rzeczywiście, na skutek naruszenia przepisów przez sąd lub przeciwnika procesowego, strona nie brała udziału w postępowaniu sądowym lub w istotnej jego części albo też w sytuacji pozbawienia jej możności podejmowania lub też niepodejmowania czynności procesowych, zmierzających do ochrony jej sfery prawnej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23.04.2015 r., V CSK 573/14, LEX nr 1678097, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12.02.2015 r. IV CZ 113/14, LEX nr 1656519) . Skarżący dopatrują się tego uchybienia w braku zawiadomienia pozwanych o podjęciu postępowania, podjęciu postępowania zawieszonego na zgodny wniosek stron pomimo braku wniosku którejkolwiek ze stron o podjęcie, wyznaczeniu i przeprowadzeniu terminu rozprawy w dniu 28 lipca 2015 roku pod nieobecność pozwanych, co skutkowało zaniechaniem przeprowadzenia dowodu z ich przesłuchania w charakterze strony oraz uniemożliwiło im zgłoszenie dalszych wniosków dowodowych. Zarzut ten jest zasadny w całości. Wskazać należy, że do wydania przez Sąd Rejonowy wyroku z naruszeniem prawa strony do obrony swoich praw doszło na skutek szeregu wcześniejszych naruszeń procesowych. Po pierwsze na rozprawie w dniu 27 lutego 2015 roku nie stawiła się pozwana A. D. , ani jej pełnomocnik adw. R. M. . Obecny na posiedzeniu adw. P. S. był umocowany jedynie do reprezentowania pozwanego S. D. (pełnomocnictwo k. 19). W tych warunkach zawieszenie postępowania na podstawie art. 178 k.p.c. nie miało podstawy w postaci zgodnego wniosku wszystkich stron postępowania. Kolejnym naruszeniem było zakreślenie terminu, na który postępowanie zostało zawieszone, czego powołany wyżej przepis nie przewiduje. Ogłoszenie na rozprawie w dniu 27 lutego 2015 roku postanowienia o zawieszeniu postępowania na wniosek stron, po wcześniejszym odroczeniu rozprawy do dnia 28 lipca 2015 roku, jak trafnie wskazują pozwani, mogło stwarzać domniemanie uchylenia postanowienia o odroczeniu rozprawy. Zasadnie zatem pozwani oczekiwali na doręczenie ewentualnego postanowienia o podjęciu zawieszonego postępowania (bądź o jego umorzeniu), wydanego na posiedzeniu niejawnym. W literaturze ugruntowane jest stanowisko, że postępowanie zawieszone na zgodny wniosek stron może zostać podjęte przez sąd jedynie na wniosek którejkolwiek ze stron, a nie z urzędu (tak Zieliński w art. 181 KPC red. Zieliński 2016, wyd. 8, Legalis, E. Rudkowska – Ząbczyk w art. 181 KPC red. Marszałkowska-Krześ 2016, wyd. 15/E, Legalis) . Także w orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że działanie sądu z urzędu w tej sprawie nie jest dopuszczalne. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 05 marca 2013 roku, II PZ 43/12 (Legalis) stwierdził, że postępowanie zawieszone na zgodny wniosek stron może być podjęte tylko wtedy, gdy wniosek o takie podjęcie złoży jedna ze stron ( art. 181 pkt 2 k.p.c. ). Przepisy nie przewidują możliwości podjęcia postępowania zawieszonego na podstawie art. 178 k.p.c. przez sąd z urzędu. Wydając na rozprawie w dniu 28 lipca 2015 roku z urzędu postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania Sąd Rejonowy naruszył zatem przepis art. 181 pkt 2 k.p.c. Doszło wówczas także do naruszenia art. 179 § 3 k.p.c. Skutkiem takiego sposobu prowadzenia postępowania pozwany S. D. nie stawił się na rozprawę w dniu 28 lipca 2015 roku, zasadnie oczekując na postanowienie o podjęciu postępowania i zawiadomienie o kolejnym terminie rozprawy. Z kolei pozwana A. D. nie stawiła się, ponieważ nie była obecna osobiście ani przez pełnomocnika na rozprawie w dniu 27 lutego 2015 roku, a Sąd I instancji nie zawiadomił jej ani pełnomocnika adw. R. M. o tym terminie rozprawy odroczonej na 28 lipca 2015 roku. Skutkiem powyższych uchybień było pozbawienie pozwanych możliwości udziału w posiedzeniu w dniu 28 lipca 2015 roku, na którym rozprawa została zamknięta i Sąd postanowił odroczyć ogłoszenie orzeczenia do dnia 11 sierpnia 2015 roku. Nieobecność pozwanych, wywołana nieprawidłowym procedowaniem Sądu Rejonowego, przesądziła o nieważności postępowania na skutek pozbawienia ich możliwości obrony swoich, chociażby przez podtrzymanie zgłoszonego w odpowiedzi na pozew wniosku dowodowego o dopuszczenie dowodu z przesłuchania stron, ewentualnego zgłoszenia zastrzeżenia w trybie art. 162 k.p.c. , czy podtrzymania wniosku o zawieszenie postępowania na podstawie art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c. , zgłoszonego w piśmie procesowym z dnia 22 stycznia 2015 roku (pismo procesowe k. 103 – 104). Nie rozpoznanie przez Sąd Rejonowy wymienionego wyżej wniosku o zawieszenie postępowania także stanowiło uchybienie procesowe, podobnie jak zaniechanie sporządzenia protokołu z posiedzenia, na którym nastąpiło ogłoszenie wyroku oraz podania zasadniczych motywów rozstrzygnięcia czy brak postanowienia dowodowego w przedmiocie wniosku o dopuszczenie dowodu z przesłuchania stron. Uchybienia te stanowiły naruszenie wskazanych w apelacji przepisów art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c. , art. 157 § 1 k.p.c. , art. 326 § 3 k.p.c. i art. 227 w zw. z art. 236 k.p.c. W kontekście zasadności zarzutu nieważności postępowania i konieczności ponownego rozpoznania sprawy bezprzedmiotowy stał się zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. , poprzez zastosowanie całkowicie dowolnej oceny dowodów. Orzeczenie wydane w wyniku postępowania obarczonego nieważnością nie podlega bowiem merytorycznej ocenie w toku postepowania odwoławczego. Uwzględniając powyższe Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 2 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok, zniósł postępowanie przed Sądem I instancji od dnia 27 lutego 2015 roku do dnia wydania wyroku, tj. do 11 sierpnia 2015 roku i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego, zgodnie z art. 108 § 2 k.p.c. Rozpoznając ponownie sprawę Sąd I instancji rozpozna wniosek pozwanego z dnia 22 stycznia 2015 roku o zawieszenie postępowania a także nada bieg wnioskowi pozwanej z dnia 01 czerwca 2016 roku, poprzez usunięcie jego braków formalnych, a następnie rozpozna oraz wyda postanowienie w przedmiocie zgłoszonych, a dotychczas nie rozpoznanych wniosków dowodowych pozwanych, w tym także wniosków zgłoszonych na rozprawie apelacyjnej w dniu 27 lipca 2016 roku i wyda orzeczenie w sprawie, stosownie do wyników przeprowadzonego postępowania.