Regulaminu świadczenia z Funduszu przyznaje Rektor w uzgodnieniu odpowiednio z Międzyzwiązkowym Zespołem ds. przyznawania świadczeń z funduszu socjalnego lub Międzyzakładowym Zespołem ds. mieszkaniowych (ust. 1). Przyznanie i wysokość świadczeń z Funduszu uzależnia się od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej do korzystania z Funduszu. Świadczenia przyznaje się w formie pieniężnej (ust. 3). Stosownie do § 7 ust. 1 Regulaminu do świadczeń z Funduszu uprawnieni są:
2 Regulaminu dziećmi osób, o których mowa w ust. 1 lit.
1 Regulaminu fundusz socjalny przeznacza się na:
Regulaminu wypłaty świadczeń z funduszu socjalnego na uzupełnienie kosztów wypoczynku indywidualnego dokonuje się na podstawie wniosku osoby uprawnionej złożonego w danym roku kalendarzowym (ust. 1). Wnioski o wypłatę świadczenia winny być złożone w terminach określonych w komunikacie Rektora i Międzyzwiązkowego Zespołu ds. przyznawania świadczeń z funduszu socjalnego (ust. 3). Realizacja przyznanych świadczeń z funduszu socjalnego dokonywana jest w terminach uzgodnionych przez Rektora i Międzyzwiązkowy Zespół ds. przyznawania świadczeń z funduszu socjalnego z Kwesturą i D. Płac i Stypendiów (ust. 4). Wypłaty świadczeń z funduszu socjalnego na dofinansowanie opieki nad dziećmi, o której mowa w § 7 ust. 4 dokonuje się na wniosek pracownicy, złożony w danym roku kalendarzowym. Do wniosku dołącza się dokument potwierdzający sprawowanie opieki nad dzieckiem w formie określonej w § 7 ust. 4 (ust. 5). W Komunikacie Rektora (...) im. (...) w P. i Międzyzwiązkowego Zespołu ds. rozdziału funduszu socjalnego z dnia 23 lutego 2012 roku w sprawie wypłaty i wysokości kwot z funduszu socjalnego środków na uzupełnienie kosztów wypoczynku indywidualnego na rok 2012 określono, iż: 1) pracownicy zatrudnieni w (...) w P. co najmniej 3 miesiące w poprzednim roku kalendarzowym oraz przechodzący na emeryturę lub rentę w roku 2012: - niemający uprawnionych dzieci otrzymują świadczenie w wysokości 1 000,00 zł, - mający dzieci, na które pobierali zasiłek rodzinny lub dodatek pielęgnacyjny przez cały rok kalendarzowy do czasu ukończenia przez dziecko nauki w szkole średniej, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21 roku życia otrzymują świadczenie w wysokości 1 400,00 zł, - mający dzieci, na które pobierany był zasiłek pielęgnacyjny przez cały poprzedni rok kalendarzowy, do czasu ukończenia przez dziecko nauki w szkole średniej, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21 roku życia otrzymują świadczenie w wysokości 1 300,00 zł, - mający więcej niż dwoje uprawnionych dzieci, do czasu ukończenia przez dziecko nauki w szkole średniej, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21 roku życia otrzymują świadczenie w wysokości 1 500,00 zł, - mający dzieci, na które nie pobierali zasiłku rodzinnego, pielęgnacyjnego lub dodatku pielęgnacyjnego do czasu ukończenia przez dziecko nauki w szkole średniej, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21 roku życia otrzymują świadczenie w wysokości 1 200,00 zł, 2) dzieci uprawnionych pracowników: - na które pobierany był przez cały poprzedni rok kalendarzowy zasiłek rodzinny lub pielęgnacyjny do czasu ukończenia przez dziecko szkoły średniej jednak nie dłużej niż do ukończenia 21 roku życia otrzymują świadczenie w wysokości 600,00 zł, - na które pobierany był dodatek pielęgnacyjny otrzymują świadczenie w wysokości 600,00 zł, - na które nie jest pobierany zasiłek rodzinny lub pielęgnacyjny do czasu ukończenia przez dziecko szkoły średniej jednak nie dłużej niż do ukończenia 21 roku życia otrzymują świadczenie w wysokości 500,00 zł. W Komunikacie wskazano, że w celu otrzymania wypłaty z funduszu socjalnego na rok 2012 środków na uzupełnienie kosztów wypoczynku indywidualnego, każda uprawniona osoba zobowiązana jest wypełnić wniosek zatytułowany: „ Wniosek o wypłacenie z funduszu socjalnego na rok 2012 środków na uzupełnienie kosztów mojego wypoczynku oraz dzieci”. W Komunikacie określono również terminy wypłat: - na dzień 10 lipca lub 29 lipca 2012 roku w przypadku pracowników niebędących nauczycielami akademickimi, - na dzień 1 sierpnia 2012 roku w przypadku nauczycieli akademickich, - na dzień 1 sierpnia 2012 roku w przypadku uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich począwszy od drugiego do piątego roku studiów, - w okresie od 4 września do 16 listopada 2012 roku w przypadku emerytów i rencistów (...) w P. , współmałżonków, dzieci po zmarłym pracowniku, emerycie lub renciście. Dowód: bezsporne, obwieszczenie nr (...) Rektora (...) im. (...) w P. z dnia 19 kwietnia 2012 roku w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu „Regulaminu Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych (...) im. (...) w P. ” wraz z załącznikiem, Komunikat Rektora (...) im. (...) w P. i Międzyzwiązkowego Zespołu ds. Rozdziału Funduszu Socjalnego z dnia 23 lutego 2012 roku w sprawie wysokości wypłaty i wysokości kwot z funduszu socjalnego środków na uzupełnienie kosztów wypoczynku indywidualnego na rok 2012, protokół kontroli w aktach pozwanego. W 2012 roku pracownicy odwołującego (...) im. (...) w P. , w tym P. K. , korzystali ze świadczeń Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych, uzyskując świadczenia w postaci dofinansowania kosztów wypoczynku indywidualnego pracowników oraz ich dzieci. W przypadku tych świadczeń pracownicy składali wnioski. Pracownicy posiadający dzieci i pobierający zasiłki rodzinne, dodatki pielęgnacyjne i zasiłki pielęgnacyjne byli zobowiązani przedstawić decyzje potwierdzające prawo do tych świadczeń. We wniosku podawali swoje imię i nazwisko, stanowisko i jednostkę organizacyjną, imię i nazwisko dziecka, stopień pokrewieństwa, rok urodzenia dziecka. Pracownicy posiadający dzieci lecz niepobierający zasiłków rodzinnych, dodatków pielęgnacyjnych i zasiłków pielęgnacyjnych we wniosku wpisywali swoje imię i nazwisko, stanowisko i jednostkę organizacyjną, imię i nazwisko dziecka, stopień pokrewieństwa, rok urodzenia dziecka. Ponadto przedstawiali zaświadczenia o uczęszczaniu dzieci do szkoły ponadgimnazjalnej. Pracownicy nieposiadający dzieci składali tylko wniosek, w którym podawali swoje imię i nazwisko, stanowisko i jednostkę organizacyjną. Pracownicy nie składali oświadczeń o swojej sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej. Dowód: bezsporne, zeznania K. A. w aktach pozwanego. Ubezpieczony P. K. , pracownik niebędący nauczycielem akademickim, zatrudniony na stanowisku starszego specjalisty geografa w Wydziałowym Archiwum Kartograficznym (...) , otrzymał w lipcu 2012 roku dofinansowanie kosztów wypoczynku w kwocie 1 000,00 zł. Ubezpieczony wpisał w odpowiednich rubrykach wniosku swoje imię i nazwisko, stanowisko i jednostkę organizacyjną (...) w P. . Ubezpieczony został zaliczony do grupy uprawnionych wymienionej w § 11 pkt 1 Regulaminu. Dowód: wniosek k. 41; lista płac w aktach pozwanego. W dniu 29 października 2015 roku ZUS wydał zaskarżoną decyzję nr (...) . Odwołujący (...) w 2012 roku nie badał sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej przy przyznawaniu świadczeń w postaci dofinansowania kosztów wypoczynku indywidualnego w przypadku pracowników nieposiadających dzieci. Z kolei odwołujący (...) w 2012 roku badał sytuację życiową, rodzinną i materialną przy przyznawaniu świadczeń w postaci dofinansowania kosztów wypoczynku indywidualnego w przypadku pracowników posiadających dzieci. Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie powołanych wyżej dowodów. Sąd uznał za w pełni wiarygodne dokumenty zgromadzone w sprawie, albowiem zostały one sporządzone przez powołane do tego osoby, w ramach przysługujących im kompetencji oraz w przewidzianej przez prawo formie. Nadto dokumenty te nie były kwestionowane przez żadną ze stron postępowania, a i Sąd nie znalazł podstaw, by czynić to z urzędu. Dokumenty prywatne stanowiły dowód tego, że osoby, które je podpisały złożyły oświadczenia zawarte w tych dokumentach. Fakt niekwestionowania przez strony treści kserokopii dokumentów znajdujących się w aktach sprawy pozwolił nadto na potraktowanie tychże kserokopii jako dowodów pośrednich istnienia dokumentów o treści im odpowiadającej. Sąd nie uwzględnił wniosku odwołującego o przesłuchanie w charakterze świadka K. A. , zatrudnionej u odwołującego na stanowisku Przewodniczącej Komisji Zakładowej (...) im. (...) w P. , mając na uwadze, że osoba ta złożyła bardzo obszerne zeznania w toku kontroli prowadzonej przez ZUS na okoliczność zasad przyznawania świadczeń finansowanych z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych. Zauważyć należy, że świadkowie mają za zadanie przedstawić relację z zaobserwowanych przez siebie faktów, co też K. A. uczyniła w sposób kompletny i wystarczający w toku kontroli. Sąd pominął również dowód z przesłuchania w charakterze świadka H. C. , zatrudnionej na stanowisku kierownika D. Socjalnego, zawnioskowany dopiero podczas rozprawy, bowiem okoliczności związane ze sposobem i trybem składania, a następnie rozpatrywaniem wniosków o dofinansowanie kosztów wypoczynku, zaliczaniem do danej grupy uprawnionych do świadczeń z ZFŚS wynikają z dokumentów złożonych w sprawie, a zwłaszcza z przedmiotowego Regulaminu. W ocenie Sądu odwołujący zmierzał do dowodzenia twierdzeń faktycznych, których prawdziwość została już wykazana zgodnie z jego zamiarem. Zresztą przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka H. C. mogłoby spowodować zwłokę w rozpoznaniu sprawy. Należy podkreślić, że oceny wyrażane przez świadków, w niniejszej sprawie w zakresie oceny obowiązującego u odwołującego systemu różnicowania wysokości wypłat z Funduszu, nie miałyby żadnego znaczenia. Również zeznania świadków co do okoliczności prawnych byłyby bez znaczenia dla Sądu. Sąd Najwyższy wielokrotnie już wyjaśniał, że postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych ma charakter kontrolny. Postępowanie dowodowe przed sądem jest postępowaniem sprawdzającym, weryfikującym ustalenia dokonane przez organ rentowy. W ocenie Sądu organ rentowy dokonał koniecznych ustaleń faktycznych. Co istotne, stan faktyczny sprawy pozostawał bezsporny między stronami, które różniły się co do tego, czy dokonane przez odwołujący (...) wypłaty świadczeń z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych należy wyłączyć z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne, w tym, czy okoliczności podnoszone w odwołaniu i w toku postępowania mogą mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.) podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt 1-3 i pkt 18a, a więc między innymi pracowników, stanowi przychód, o którym mowa w art. 4 pkt 9 i 10 , z zastrzeżeniem ust. 1a i 2, ust. 4 pkt 5 i ust. 12 (zastrzeżenia nie mają znaczenia w sprawie). Stosownie do treści art. 20 ust. 1 ustawy podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz ubezpieczenie wypadkowe stanowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i ubezpieczenia rentowe, z zastrzeżeniem ust. 2 i ust. 3 (zastrzeżenia nie mają znaczenia w sprawie). Art. 4 pkt 9 ustawy jako przychód definiuje: przychody w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu: zatrudnienia w ramach stosunku pracy, pracy nakładczej, służby, wykonywania mandatu posła lub senatora, wykonywania pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania, pobierania zasiłku dla bezrobotnych, świadczenia integracyjnego i stypendium wypłacanych bezrobotnym oraz stypendium sportowego, a także z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności oraz umowy agencyjnej lub umowy zlecenia, jak również z tytułu współpracy przy tej działalności lub współpracy przy wykonywaniu umowy. Na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.) za przychody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy uważa się wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń, a w szczególności: wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych. Przedmiotem sporu w sprawie było to, czy kwota przypisana ubezpieczonemu P. K. jako przychód w miesiącu wskazanym w zaskarżonej decyzji i szczegółowo opisana powyżej stanowi podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne oraz, czy w związku z tym prawidłowo kwotę tę doliczono do przychodu osiągniętego przez osobę ubezpieczoną we wskazanym w decyzji miesiącu. Poza sporem pozostaje, że ubezpieczony P. K. został zaliczony do grupy pracowników nieposiadających uprawnionych dzieci. Stwierdzić należy na wstępie, iż świadczenia przyznane i wypłacone przez odwołujący (...) im. (...) w P. pracownikom, w tym osobie ubezpieczonej, z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych w postaci dofinansowania kosztów wypoczynku indywidualnego pracowników i ich dzieci w 2012 roku stanowiły przychód ubezpieczonych w rozumieniu wyżej cytowanych przepisów. To, że świadczenia pieniężne stanowią przychód nie może budzić jakichkolwiek wątpliwości, skoro niewątpliwie świadczenia pieniężne są elementem przychodu ze stosunku pracy, stosownie do treści art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych . Jak wynika wprost z treści art. 12 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych za przychody ze stosunku pracy uznaje się wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne z tym związane. Skoro zatem sporna w sprawie kwota stanowi, w świetle powyższego, przychód w rozumieniu art. 4 pkt 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych , w następnej kolejności należało ustalić, czy kwota ta podlega wyłączeniu z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne osoby ubezpieczonej. Stosownie do treści §1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 roku w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r. poz. 2236 ze zm.) podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe stanowi przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, osiągany przez pracowników u pracodawcy z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy, z zastrzeżeniem art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych . Paragraf 2 ust. 1 rozporządzenia zawiera zamknięty katalog wyłączeń określonych przychodów z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. W pkt 19 wskazano, iż nie stanowią podstawy wymiaru składek świadczenia finansowane ze środków przeznaczonych na cele socjalne w ramach zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. W tej części rozważań należy określić, jakie warunki musi spełniać świadczenie, by mogło być uznane za przeznaczone na cele socjalne. Zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 4 marca 1994 roku o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r. poz. 111 ze zm.) działalność socjalną stanowią: usługi świadczone przez pracodawców na rzecz różnych form wypoczynku, działalności kulturalno-oświatowej, sportowo-rekreacyjnej, opieki nad dziećmi w żłobkach, klubach dziecięcych, przedszkolach oraz innych formach wychowania przedszkolnego, udzielanie pomocy materialnej - rzeczowej lub finansowej, a także zwrotnej lub bezzwrotnej pomocy na cele mieszkaniowe na warunkach określonych umową. Powyższy przepis zawiera definicję legalną działalności socjalnej pracodawcy, która może być finansowana ze środków zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, przy czym jest to definicja węższa, aniżeli zawarta w art. 16 Kodeksu pracy , w którym wskazano, iż pracodawca, stosownie do możliwości i warunków, zaspokaja socjalne, bytowe i kulturalne potrzeby swoich pracowników. Oznacza to, że tylko formy działalności socjalnej wymienione w ustawie mogą być finansowane ze środków zakładowego funduszu świadczeń socjalnych ( vide: Katarzyna Piecyk, Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych, Wolters Kluwer sp. z o.o., Warszawa 2011). Powyższa definicja sugeruje, iż sfinansowanie wymienionej powyżej działalności ze środków zakładowego funduszu świadczeń socjalnych oznacza, iż sfinansowanie to mieści się w pojęciu celów socjalnych. Wniosek taki jednak nie jest trafny, bowiem dla uznania, iż określone świadczenie ma charakter socjalny niezbędne jest także przestrzeganie pozostałych przepisów ustawy, w tym art. 8 ust. 1 i 2 oraz regulaminu zakładowego funduszu świadczeń socjalnych ( vide : wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2009 r., I UK 121/09 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2012 r., I UK 140/12). Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy przyznawanie ulgowych usług i świadczeń oraz wysokość dopłat z Funduszu uzależnia się od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej do korzystania z Funduszu. Ust. 2 wskazuje, iż zasady i warunki korzystania z usług i świadczeń finansowanych z Funduszu, z uwzględnieniem ust. 1, oraz zasady przeznaczania środków Funduszu na poszczególne cele i rodzaje działalności socjalnej określa pracodawca w regulaminie zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. Regulamin taki stanowi źródło prawa pracy ( art. 9§1 kp ) i jego przestrzeganie należy do obowiązków pracodawcy jako dysponenta środków zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. Regulamin jako źródło prawa pracy musi być oczywiście zgodny z przepisami powszechnie obowiązującymi, a zatem także z przepisami ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych . Spełnianie świadczeń z Funduszu stanowi realizację obowiązku zaspokajania socjalnych potrzeb pracownika, będącego jedną z podstawowych zasad prawa pracy i zarazem jednym z podstawowych obowiązków pracodawcy, jako strony stosunku pracy. Realizacja ta następuje ze specjalnie powołanego w tym celu Funduszu, tworzonego z odpisów od przeciętnych wynagrodzeń lokowanych na koncie bankowym, którego majątek ma odrębny byt od majątku samego pracodawcy i którym pracodawca bezpłatnie administruje oraz przyznaje świadczenia zgodnie z ustawą i regulaminem działalności socjalnej, a samo przekazanie środków na Fundusz i wydatkowanie tych środków podlega kontroli związkowej z możliwością wystąpienia na drogę sądową ze stosownymi roszczeniami. Wskazać należy, iż obowiązkową treść regulaminu stanowią postanowienia określające zasady przeznaczania środków funduszu na poszczególne cele i rodzaje działalności socjalnej oraz zasady i warunki korzystania z usług i świadczeń finansowanych z funduszu. W Regulaminie obowiązującym u odwołującego płatnika składek, w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy, wskazano, iż środki Funduszu są przeznaczane między innymi na dofinansowanie kosztów wypoczynku indywidualnego pracowników oraz ich dzieci (§ 9 ust. 1 lit. a). Świadczenie wypłacone osobie ubezpieczonej zostało zatem przewidziane w Regulaminie jako świadczenie socjalne. Nadto w Regulaminie wskazano, że Funduszem administruje Rektor (§ 4 ust. 1). Podział i wydatkowanie środków Funduszu następuje w oparciu o roczny plan rzeczowo – finansowy uzgodniony z zakładowymi organizacjami związkowymi działającymi w (...) (§ 4 ust. 2). Świadczenia z Funduszu przyznaje Rektor w uzgodnieniu odpowiednio z Międzyzwiązkowym Zespołem ds. Przyznawania Świadczeń z Funduszu Socjalnego (§ 5 ust. 1). Sam jednak fakt, że sporne świadczenie zostało przewidziane w Regulaminie Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych (...) im. (...) w P. i mogło być tym samym wypłacone osobie ubezpieczonej nie oznacza, iż miało ono charakter socjalny. Dla takiego stwierdzenia niezbędne jest bowiem, by świadczenie to zostało wypłacone zgodnie z zasadami określonymi w ustawie o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych i Regulaminie Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych. W okolicznościach sprawy nie sposób jednak uznać, aby świadczenie wypłacone osobie ubezpieczonej miało charakter socjalny i tym samym, by można jego wartość wyłączyć z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. W judykaturze dominuje pogląd, zgodnie z którym przyznawanie świadczeń z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych wymaga stosowania kryteriów socjalnych z art. 8 ust. 1 ustawy. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w motywach wyroku z dnia 20 sierpnia 2001 roku, I PKN 579/00 (OSNP 2003 nr 14, poz. 331), treść art. 8 ust. 1 ustawy uzasadnia tezę, że pracodawca nie może ustalić w regulaminie warunków korzystania przez osoby uprawnione z usług i świadczeń finansowanych z Funduszu według wybranych przez siebie kryteriów, z pominięciem naczelnej zasady wyrażonej w tym przepisie, tej mianowicie, że przyznawanie ulgowych usług i świadczeń oraz wysokość dopłat z Funduszu zostały uzależnione wyłącznie od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej do korzystania z Funduszu. Ustawa o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych nie upoważnia do tworzenia takich zasad podziału funduszu socjalnego, które pozostawałyby w sprzeczności z jej art. 8 ust. 1, ten zaś przepis wyraźnie powiązał zasady korzystania z ulgowych usług i świadczeń z sytuacją życiową, rodzinną i materialną osób uprawnionych. Jest to tzw. kryterium socjalne, którego przyjęcie przez ustawodawcę prowadzi do wniosku, że jest wykluczone przyznawanie ulgowych usług i świadczeń z Funduszu ogółowi zatrudnionych w tej samej wysokości, według zasady "każdemu po równo". Pogląd ten był następnie wielokrotnie powtarzany w orzeczeniach Sądu Najwyższego, w których akcentowano sprzeczność z ustawą o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych wydatkowania środków Funduszu na finansowanie ulgowych usług i świadczeń oraz dopłat z pominięciem wspomnianych kryteriów socjalnych (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 2004 r., I PK 22/03, OSNP 2005 nr 6, poz. 80; z dnia 16 sierpnia 2005 r., I PK 12/05, OSNP 2006 nr 11-12, poz. 182; z dnia 6 lutego 2008 r., II PK 156/07, OSNP 2009 nr 7-8, poz. 96). W wyroku z dnia 16 września 2009 r., I UK 121/09 (OSNP 2011 nr 9-10, poz. 133) Sąd Najwyższy podkreślił, że podstawowa zasada dysponowania środkami funduszu została określona w art. 8 ust. 1 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych . Zasada ta stanowi, że przyznawanie ulgowych świadczeń i wysokość dopłat z funduszu powinny być uzależnione od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby korzystającej z funduszu. Nie ma w tym zakresie wyjątków. Nawet regulamin zakładowego funduszu świadczeń socjalnych nie może zmienić tej zasady. Stąd świadczenia wypłacone przez pracodawcę z pominięciem owej zasady podstawowej nie mogą być ocenione w sensie prawnym jako świadczenia socjalne, a jeżeli tak, to nie mogą korzystać z uprawnień przyznanych tym świadczeniom przez system ubezpieczeń społecznych. Innymi słowy pomoc z funduszu może być dokonywana jedynie wówczas, gdy uzależnia się jej przyznawanie od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej pracownika (podobnie w wyroku z dnia 20 czerwca 2012 r., I UK 140/12, z dnia 8 stycznia 2014 r., I UK 202/13, z dnia 10 lipca 2014 r., II UK 472/13). Odmienny pogląd Sąd Najwyższy wyraził natomiast w wyroku z dnia 23 października 2008 roku, II PK 74/08 (OSNP 2010 nr 7-8, poz. 88) stwierdzając, że przepis art. 8 ust. 1 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych nie odnosi się do całości działalności socjalnej w rozumieniu art. 2 pkt 1 tej ustawy, a jedynie do ulgowych świadczeń i usług. W literaturze akceptując powyższy pogląd Sądu Najwyższego (por. P. Prusinowski: Kryteria socjalne a dystrybucja środków z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, Monitor Prawa Pracy 2010 nr 10, s. 621-626 oraz I. Sierpowska: Nowe spojrzenie na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych w orzecznictwie Sądu Najwyższego, Monitor Prawa Pracy 2010 nr 6, s. 288-290), zwraca się uwagę na niejednoznaczne wyniki językowej wykładni przepisów ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych , skłaniające do sięgania po inne metody interpretacji tekstu tego aktu prawnego i uzasadniające zastosowanie wykładni funkcjonalnej. Odwołując się do wykładni funkcjonalnej przepisów ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych podkreśla się, że termin socjalny używany w prawie pracy, tj. w Kodeksie pracy i ustawie o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych nie jest tożsamy ze znaczeniem nadawanym mu w przepisach prawa publicznego. Termin socjalny jest w ujęciu norm prawa publicznego oceniany przez pryzmat podstawowej funkcji każdego państwa, która materializuje się w obowiązku pomocy obywatelom, którzy pozostają w ubóstwie i nie mogą zapewnić sobie podstawowych potrzeb egzystencjalnych. Pomoc socjalna państwa z reguły ukierunkowana jest na podmioty niemające innych środków do życia. Stosowane dochodowe kryteria ubóstwa oscylują poniżej minimalnego wynagrodzenia lub emerytury. Adresatami środków z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych są natomiast osoby posiadające stałe dochody (wynagrodzenie, emeryturę lub rentę). Ocena zakresu pomocy socjalnej wobec podmiotów uprawnionych do korzystania z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych znajduje punkt wyjścia na innym poziomie statusu majątkowego niż w sytuacji pomocy społecznej realizowanej przez państwo. Ma to swoje odzwierciedlenie w przepisach ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych . Socjalny charakter działalności w ramach zakładowego funduszu świadczeń socjalnych jest też pojęciowo szerszy niż powinność zaspokajania potrzeb socjalnych wyartykułowana w art. 16 kp i art. 94 pkt 8 kp . Przejawy działalności socjalnej są wprawdzie ukierunkowane na jednostkę, ale dopuszczalny jest także ich zbiorowy charakter. Niektóre przejawy działalności socjalnej mogą zatem dotyczyć przedsięwzięć wspólnych dla większej liczby uprawnionych. W tym ostatnim przypadku to istota poszczególnych usług determinuje, czy kryterium socjalne określone w art. 8 ust. 1 ustawy powinno mieć wpływ na ich dystrybucję. Jak wskazuje Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 lipca 2014 roku, II UK 472/13 (Lex 1539468) nawet zwolennicy poglądu wyrażonego w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23 października 2008 roku, II PK 74/08, zwracają uwagę, że dokonując przewartościowania spojrzenia na reguły wydatkowania środków zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, nie można tracić z pola widzenia zasadniczego celu wynikającego z funkcji socjalnej realizowanej przez pracodawców. Uwzględnienie argumentów funkcjonalnych nie może prowadzić do wykładni rozszerzającej. Fundusz jest bowiem instytucją mającą łagodzić różnice w poziomie życia pracowników i ich rodzin, a jego adresatami są zwłaszcza rodziny o najniższych dochodach. Realizowanie ze środków Funduszu innych celów dopuszczalne jest w ograniczonym zakresie i jedynie w przypadkach, gdy jego podstawowa funkcja ze względu na uwarunkowania podmiotowe traci rację bytu. Wydatkowanie środków Funduszu z pominięciem sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej musi być oceniane w odniesieniu do poszczególnych okoliczności faktycznych, a przede wszystkim zważywszy na stronę podmiotową, zarówno pracodawców, jak i ogółu uprawnionych. Postulat ten zmusza do oceny konkretnego przypadku i do zbadania, czy w danych okolicznościach przy wydatkowaniu środków funduszu uprawnione było odstąpienie od ustawowych wyznaczników przyznania świadczenia (aspekt indywidualny). W tym miejscu przypomnieć należy, że odwołujący (...) argumentował, że przyjęta u niego ocena sytuacji rodzinnej, życiowej i materialnej osób uprawnionych przez odniesienie do faktu posiadania dzieci, liczby dzieci, wieku, stanu zdrowia, prawa do zasiłku rodzinnego, zasiłku pielęgnacyjnego, dodatku pielęgnacyjnego jest zgodna z celem przyznanego świadczenia socjalnego. Ustalenie wysokości świadczenia - przez nawiązanie do oceny sytuacji materialnej pracownika, dokonywanej według zasad wynikających z ustawy o świadczeniach rodzinnych – w wyczerpujący, obiektywny i miarodajny sposób uwzględnia różnice w poziomie życia osób uprawnionych. Odwołujący dowodził, że świadczenie wypłacone osobie ubezpieczonej miało charakter socjalny i tym samym można jego wartość wyłączyć z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. I tak odwołujący twierdził, że ustalenia pozwanego organu rentowego, iż jedynym kryterium zastosowanym przez niego przy wypłacie spornych świadczeń był fakt posiadania dzieci lub ich brak, jest błędne. W tym zakresie odwołujący wskazał na treść § 11 Regulaminu, gdzie przewidziano takie dodatkowe okoliczności jak: wiek dziecka, stan zdrowia dziecka, liczba dzieci, prawo do zasiłku rodzinnego, prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, prawo do dodatku pielęgnacyjnego. Podkreślił, że kryterium dochodu na członka rodziny stosowane jest poprzez odniesienie do kwot dochodów określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych . Poza sporem pozostaje, że na ten aspekt zwróciła uwagę podczas kontroli prowadzonej przez ZUS pracownik odwołującego K. A. . Odwołujący wyszczególnił, iż grupa pracowników, którzy posiadają dzieci jest zróżnicowana poprzez odniesienie do faktu otrzymywania poszczególnych świadczeń rodzinnych i dzieli się na: a) zgodnie z § 11 pkt 2 – grupę pracowników, którzy posiadają dzieci z prawem do zasiłku rodzinnego albo dodatku pielęgnacyjnego, b) zgodnie z § 11 pkt 3 – grupę pracowników, którzy posiadają dzieci z prawem do zasiłku pielęgnacyjnego, c) zgodnie z § 11 pkt 4 – grupę pracowników, którzy posiadają dzieci bez prawa do świadczeń wymienionych w pkt a) lub b), d) zgodnie z § 11 pkt 5 – grupę pracowników z grupy c), którzy posiadają więcej niż dwoje dzieci. Odnosząc powyższe do kryterium dochodowego przewidzianego w ustawie o świadczeniach rodzinnych odwołujący dookreślił, iż: a) pracownicy wymienieni w § 11 pkt 2 z prawem do zasiłku rodzinnego stanowią grupę o dochodzie rodziny w przeliczeniu na osobę nieprzekraczającym kwoty 583,00 zł (kwota maksymalna), b) pracownicy wymienieni w § 11 pkt 3 z prawem do zasiłku pielęgnacyjnego stanowią grupę o dochodzie rodziny w przeliczeniu na osobę nieprzekraczającym bądź przekraczającym kwotę 583,00 zł, c) pracownicy wymienieni w § 11 pkt 4 i 5 bez prawa do zasiłku rodzinnego, dodatku pielęgnacyjnego lub zasiłku pielęgnacyjnego stanowią grupę o dochodzie rodziny w przeliczeniu na osobę przekraczającym kwotę 583,00 zł. W tym miejscu należy wyjaśnić, iż zasiłek rodzinny i zasiłek pielęgnacyjny są to świadczenia mieszczące się w kategorii „ świadczeń rodzinnych” przewidzianych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r. poz. 114 ze zm.). Są to świadczenia o charakterze pieniężnym. Mają one na celu finansowe wspieranie rodziny w realizacji jej funkcji, głównie opiekuńczej, wychowawczej i edukacyjnej. Mają one stanowić formę pomocy państwa w ponoszeniu przez rodzinę kosztów utrzymania związanych z opieką nad dziećmi, w tym dziećmi niepełnosprawnymi, a także formę pomocy państwa osobom niepełnosprawnym. W odróżnieniu od sytemu pomocy społecznej świadczenia rodzinne mają charakter mniej selektywny niż świadczenia z pomocy społecznej, określają kryterium dochodowe warunkujące dostęp do świadczeń na poziomie wyższym niż potrzeby egzystencjalne, mają charakter wyłącznie obligatoryjny i generalnie nie wymagają analizowania potrzeb metodą wywiadu środowiskowego. W ustawie o świadczeniach rodzinnych poza warunkami nabywania świadczeń rodzinnych, zasad ich ustalania, przyznawania i wypłacania, jak również określeniem podmiotów realizujących zadania w zakresie świadczeń rodzinnych wskazano systemowo rodzaje tych świadczeń przez podanie ich kategorii i nazw poszczególnych świadczeń.
art. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka ( ust. 1 ). Prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: 1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie uczącej się (ust. 2). Art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych to tzw. słowniczek ustawy, który zawiera katalog pojęć zdefiniowanych na jej potrzeby. Definiuje takie pojęcia jak: dochód, dochód rodziny, dochód członka rodziny, dziecko, niepełnosprawne dziecko, osoby pozostające na utrzymaniu, rodzina, rodzina wielodzietna.
art. 3 pkt 16 pojęcie rodzina oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Definicja dochodu została skonstruowana przez wyliczenie konkretnych składników wchodzących w jego zakres. Katalog ten ma charakter zamknięty, co oznacza, że wyłącznie składniki z listy wymienionej w art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych mogą być uznane za dochód. Dochód rodziny w rozumieniu przedmiotowej definicji stanowi zsumowany wynik dochodów członków rodziny, które to dochody oznaczają, jak stanowi art. 3 pkt 2a ustawy przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b. Zsumowaniu podlegają dochody osób wchodzących w skład rodziny, rozumianej według art. 3 pkt
1 tegoż rozporządzenia przy ustalaniu w umowie opłaty bierze się pod uwagę rodzaj i stopień zawiłości sprawy oraz wymagany nakład pracy radcy prawnego. Mając powyższe na uwadze, oceniając nakład pracy pełnomocnika pozwanego, Sąd uznał, iż zasadne jest zasądzenie od odwołującego na rzecz pozwanego kwoty 180 zł, odpowiadającej minimalnej stawce kosztów zastępstwa procesowego zgodnie z powołanymi przepisami, przy uwzględnieniu okoliczności, iż pełnomocnik pozwanego przygotował w ramach postępowania sądowego jedno pismo procesowe – odpowiedź na odwołanie i stawił się na jednej rozprawie. SSO Małgorzata Kuźniacka - Praszczyk
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.