Sygn. akt II Ca 783/14 POSTANOWIENIE Dnia 30 kwietnia 2015 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym : Przewodniczący – SSO Ireneusz Płowaś Sędziowie: SO Janusz Kasnowski SO Aurelia Pietrzak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2015 r. w Bydgoszczy na rozprawie sprawy z wniosku L. G. z udziałem S. G. o podział majątku wspólnego na skutek apelacji wnioskodawczyni i uczestnika od postanowienia Sądu Rejonowego w Szubinie, IX Zamiejscowy Wydział Cywilny w Żninie z dnia 18 czerwca 2014 r. sygn. akt IX Ns 1/13 p o s t a n a w i a : uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Szubinie, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. Sygn. akt II Ca 783/14 UZASADNIENIE Wnioskodawczyni L. G. wniosła o podział majątku wspólnego w skład którego wchodzą nakłady z ich majątku wspólnego na majątek osobisty uczestnika w postaci domu mieszkalnego piętrowego, warsztatu samochodowego, lakierni, budynku gospodarczego oraz wiaty na pojazdy, na działce o pow. 00.13.00 ha położonej w miejscowości G. , dla której w Sądzie Rejonowym w Żninie prowadzi księgę wieczystą KW nr (...) z zobowiązaniem S. G. do przeniesienia własności udziału wynoszącego ½ część w/w zabudowanej nieruchomości. W uzasadnieniu wskazała, iż małżeństwo stron zawarte zostało 9 czerwca 1990 r., a rozwiązane zostało przez rozwód dnia 9 czerwca 2009 r., z winy uczestnika. Rok przed małżeństwem rodzina wnioskodawczyni oraz zatrudnieni przez jej ojca pracownicy wykonywali pustaki z przeznaczeniem na planowaną budowę domu dla stron. Również przed zawarciem małżeństwa zostały wykonane fundamenty na dom. Wnioskodawczyni podniosła, że po podjęciu pracy, co roku brała pożyczkę z kasy zapomogowo-pożyczkowej z przeznaczeniem na budowę domu, co dwa lata natomiast pożyczkę na ten cel. Stopniowo także w trakcie małżeństwa budowali warsztat samochodowy, w którym pracuje uczestnik, a także lakiernię, wiatę na pojazdy o dużych gabarytach oraz budynek gospodarczy. Uczestnik S. G. w odpowiedzi na wniosek wniósł o ustalenie, że w skład majątku wspólnego wchodzą nakłady poczynione na nieruchomość zapisaną w księdze wieczystej KW nr (...) oraz zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni stosownej spłaty tj. do ¼ wartości całej zabudowanej nieruchomości. Uczestnicy w trakcie postępowania wnieśli o ustanowienie odrębnej własności dwóch lokali mieszkalnych. Sąd Rejonowy w Szubinie postanowieniem z dnia 18 czerwca 2014 r. w sprawie IX Ns 1/13 po rozpoznaniu sprawy z wniosku L. G. z udziałem S. G. o podział majątku wspólnego: I. zobowiązał uczestnika S. G. , by zawarł z wnioskodawczynią L. G. umowę o treści: „ S. G. oświadcza, że przenosi na rzecz L. G. udział wielkości ½ w prawie własności zabudowanej nieruchomości położonej w G. o powierzchni 0,13 ha zapisanej w księdze wieczystej (...) , a L. G. oświadcza, że wyraża na powyższe zgodę”; II. ustalił, że w skład majątku wspólnego L. G. i S. G. wchodzą: - zabudowana nieruchomość położona w G. o powierzchni 0,13 ha zapisana w księdze wieczystej (...) , - ruchomości: tokarka uniwersalna T. (...) o wartości 1462,50 zł, półautomat spawalniczy C. (...) o wartości 483,72 zł, szlifierka kątowa B. (...) o wartości 102,50 zł, kosiarka spalinowa B. (...) o wartości 154 zł, myjka ciśnieniowa K. o wartości 450 zł, zgrzewarka H. o wartości 305,57 zł, lutownica transformatorowa o wartości 43,17 zł, szpadel ogrodniczy o wartości 8,16 zł, łopata o wartości 7,84 zł, grabie o wartości 3,63 zł, półautomat spawalniczy T. (...) o wartości 519,92 zł III. dokonał podziału majątku wspólnego L. G. i S. G. w ten sposób, że: 1. ustanowił w budynku mieszkalnym stojącym na nieruchomości opisanej w punkcie I zapisanej w księdze wieczystej (...) zgodnie z opiniami biegłego G. K.
(1)z 27.08.2013r. (k.481-485) i 28.03.2014r.(k. 528-558) odrębną własność:
- a)lokalu numer (...) położonego na parterze w budynku składającego się z 3 pokoi, kuchni, przedpokoju i łazienki z WC o łącznej powierzchni 80,74 m 2 wraz z pomieszczeniami przynależnymi w budynku warsztatowym o powierzchni 71,32 m 2 , budynku warsztatowo-gospodarczym o powierzchni 147,86 m 2 i budynku magazynowym o powierzchni 13,50 m 2 oraz udziałem w prawie własności nieruchomości wspólnej o wielkości 31342/40510 o wartości 84.000 zł;
- b)lokalu numer (...) położonego na piętrze budynku składającego się z 3 pokoi, kuchni, przedpokoju i łazienki z WC o łącznej powierzchni 91,68 m 2 wraz z udziałem w prawie własności nieruchomości wspólnej o wielkości 9168/40510 o wartości 95.500 zł; 2. przyznał opisany wyżej lokal mieszkalny numer (...) na wyłączną własność S. G. i opisany wyżej lokal mieszkalny numer (...) na wyłączną własność L. G. ; 3. podzielił do wyłącznego korzystania grunt na nieruchomości opisanej w punkcie I zgodnie z rysunkiem numer (...) stanowiącym załącznik do opinii biegłego G. K.
(1)z 27.08.2013 r. (k.485) przyznając do wyłącznego korzystania L. G. część działki po stornie północno-zachodniej z wyłączeniem pasa o szerokości jednego metra wzdłuż zachodniej krawędzi budynków prowadzącej do wejścia uczestnika do budynku mieszkalnego, a S. G. pozostałą część tej działki;
- przyznał na wyłączną własność S. G. wszystkie ruchomości opisane w punkcie II;
- zasądził tytułem dopłaty od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni kwotę 2.991,78 zł płatną w terminie 3 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w zapłacie w powyższym terminie; IV. stwierdził, że wnioskodawczyni i uczestnik ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie Sąd Rejonowy rozpoznając niniejszą sprawę I instancji, oparł swoje rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie, na następujących ustaleniach faktycznych: Wnioskodawczyni L. G. i uczestnik S. G. poznali się w latach osiemdziesiątych. W związku z planami matrymonialnymi na darowanej uczestnikowi działce położonej w G. , zapisanej wówczas w księdze wieczystej KW nr (...) , zaczęto jeszcze przed ślubem prace nad budową domu. W pracach tych uczestniczyli członkowie obu rodzin. W 1989 r. K. K.
(1), sprzedał uczestnikowi wyposażenie warsztatu w postaci: podnośnika czterokolumnowego, wiertarki kowadła, podnośnika najazdowego, wózka transportowo-naprawczego, dwóch zestawów naprawczych i osprzętu. Strony zawarły związek w czerwcu 1990 r. Nadal ze wspólnych środków kontynuowana była budowa domu mieszkalnego oraz budynków warsztatowo-gospodarczych. W trakcie małżeństwa nabyte również zostały narzędzia i urządzenia w postaci tokarki uniwersalnej, 2 półautomatów spawalniczych, szlifierki kątowej, kosiarki spalinowej, myjki ciśnieniowej, zgrzewki, lutownicy transformatorowej, szpadla, łopaty i grabi. W czerwcu 2009 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy orzekł rozwiązanie małżeństwa L. G. i S. G. przez rozwód. W dalszej kolejności Sąd zwrócił uwagę, że na skutek rozwodu ustała wspólność ustawowa małżeńska wnioskodawczyni i uczestnika. W związku z czym L. G. mogła skutecznie żądać podziału majątku wspólnego na podstawie art. 35 krio . Zaznaczył także, że zainteresowani początkowo składali odmienne wnioski dotyczące nieruchomości. Częściowo różne był też ich twierdzenia co do zakresu nakładów poczynionych na budowę przez wnioskodawczynię i uczestnika oraz członków ich rodzin. Ostatecznie oboje zainteresowani wnieśli o ustanowienie odrębnej własności lokali mieszkalnych. Skoro natomiast bezspornie przedmiotowa nieruchomość stanowi własność uczestnika, to niewątpliwie S. G. musiał zaakceptować żądanie wnioskodawczyni, by przenieść na nią udział wielkości ½ w prawie własności tej nieruchomości. Przechodząc do oceny prawnej Sąd I instancji zważył, że przeniesienie takiego udziału na rzecz współmałżonka na podstawie art. 231 § 1 k.p.c. w postępowaniu o podział majątku wspólnego jest dopuszczalne (vide: Sąd Najwyższy w orzeczeniu z 11.03.1985 r. III CZP 7/85, OSNCP nr 11 poz. 170). Jest to wówczas sposób rozliczenia nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty jednego z małżonków. W związku z czym Sąd ten uznał za zasadny wniosek L. G. , a więc zobowiązał S. G. do zawarcia umowy z L. G. opisaną w punkcie I postanowienia. Natomiast ustanowienie odrębnej własności lokali zostało dokonane przez Sąd Rejonowy, zgodnie z art. 211 k.c. w zw. z art. 46 krio i art. 1035 k.c. oraz art. 7 ust 1 ustawy z dnia 24.06.1994 r. o własności lokali . Sąd Rejonowy w tym zakresie oparł się na opinii biegłego G. K.
(1)(k.300-310, 326,481-485, 528-558, 503) i ustanowił odrębną własność lokalu nr (...) na paterze składającego się z 3 pokoi, kuchni, przedpokoju i łazienki z WC wraz z pomieszczeniami przynależnymi w budynku warsztatowym, warsztatowo-gospodarczym i magazynowym przyznając go S. G. oraz lokalu nr (...) na piętrze składającego się z 3 pokoi, kuchni, przedpokoju i łazienki z WC przyznając go L. G. . Zdaniem Sądu Rejonowego uwzględniając oświadczenie wnioskodawczyni, o którym jest mowa w opinii z 27.08.2013 r. oraz wykorzystanie pomieszczeń przynależnych w działalności uczestnika, doszedł do przekonania, iż pomieszczenia przynależne winny być związane z własnością lokalu nr (...) . Odmienne ustalenia prowadziłyby do konieczności ponownego oszacowania lokali. Zgodnie z art. 3 ust 3 ustawy o własności lokali stosowanie do powierzchni lokali i pomieszczeń przynależnych określono udziały zainteresowanych we współwłasności nieruchomości wspólnej. Udział wnioskodawczyni został ustalony w wysokości 9168/40510, a udział uczestnika 31342/
- Sąd nie miał zastrzeżeń do ustalenia przez biegłego wartości lokali i dlatego też wartość lokalu nr (...) określono na 84.000 zł, a wartości lokalu nr (...) na 95.500 zł. Natomiast zainteresowani oświadczyli, że z tytułu wartości lokali oraz nakładów związanych z ich wyodrębnieniem nie roszczą wzajemnych pretensji. Na podstawie art. 206 k.c. w zw. z art. 46 krio i art. 1035 k.c. zainteresowani mogli też domagać się podziału gruntu na wspólnej działce od wyłącznego korzystania. W ocenie Sądu I instancji najbardziej optymalnym i uwzględniającym interesy każdego z zainteresowanych był podział wskazany przez biegłego G. K. i przedstawiony na rysunku na kacie
- Umożliwia on bowiem korzystanie z nieruchomości bezkonfliktowo przez wnioskodawczynię i uczestnika, a także pozwala L. G. na postawienie garażu. Sąd odnosząc się do żądania L. G. tj. rozliczenia z tytułu wyposażenia warsztatu wnosząc o przyznanie tych urządzeń i narzędzi byłemu mężowi oraz zasadzenie na jej rzecz spłaty z tego tytułu. Na podstawie zeznań świadków, którym dał wiarę K. K. i R. Ż. ustalił, że w skład majątku wspólnego wchodzą: tokarka uniwersalna T. (...) o wartości 1462,50 zł, półautomat spawalniczy C. (...) o wartości 483,72 zł, szlifierka kątowa B. (...) o wartości 102,50 zł, kosiarka spalinowa B. (...) o wartości 154 zł, myjka ciśnieniowa K. o wartości 450 zł, zgrzewarka H. o wartości 305,57 zł, lutownica transformatorowa o wartości 43,17 zł, szpadel ogrodniczy o wartości 8,16 zł, łopata o wartości 7,84 zł, grabie o wartości 3,63 zł, półautomat spawalniczy T. (...) o wartości 519,92 zł. Ze względu na wykorzystywanie tych narzędzi i urządzeń przez S. G. uzasadnione było ich przyznanie właśnie uczestnikowi o czym Sąd postanowił na podstawie art. 212 § 2 k.c. w zw. z art. 46 krio i art. 1035 k.c. w z związku z tym zasądził na rzecz wnioskodawczyni połowę ich wartości tj. kwotę 2.991,78 zł określając przy tym trzymiesięczny termin do zapłaty. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. Postanowienie Sądu Rejonowego zaskarżyli oboje uczestnicy. Wnioskodawczyni w swojej apelacji zaskarżyła postanowienie w części dotyczącej nie dokonania podziału majątku wspólnego w postaci: warsztatu samochodowego, lakierni, wiaty na pojazdy, budynku gospodarczego. Zarzucając naruszenie przepisów nakładających na Sąd obowiązek dokonania ustaleń co do składu i wartości majątku stron, to jest poprzez nie należyte rozważenie całego materiału dowodowego w sprawie. Podała, że biegły G. K. z dziedziny oszacowania nieruchomości dokonał wyceny budynku mieszkalnego nie uwzględniając pozostałych w/w składników, które były budowane podczas trwania małżeństwa stron. Wskazując na powyższe zarzuty wnioskodawczyni wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia celem ustalenia wartości składników majątku wspólnego. Uczestnik w swojej apelacji zaskarżył postanowienie w części dotyczącej nałożonego na niego zobowiązania przeniesienia na rzecz wnioskodawczyni udziału wielkości ½ w prawie własności zabudowanej nieruchomości oraz określenia przez Sąd sposobu podziału gruntu na wspólnej działce do wyłącznego korzystania. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnie, tj. art. 231 § 1 k.c. w odniesieniu do stanu faktycznego w niniejszej sprawie przez przyjęcie, że uczestniczce przysługuje udział wielkości ½ w prawie zabudowanej nieruchomości położonej w G. o powierzchni zapisanej w księdze wieczystej (...) , 2) sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału przez określenie sposobu podziału gruntu na wspólnej działce do wyłącznego korzystania w sposób wskazany przez biegłego na karcie
- Wskazując na powyższe zarzuty uczestnik wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia w części w pkt I i III ppkt 3 postanowienia i orzeczenie: - „ S. G. oświadcza, że przenosi na rzecz L. G. udział wielkości ¼ w prawie własności zabudowanej nieruchomości położonej w G. o powierzchni 0,13 ha zapisanej w księdze wieczystej (...) , a L. G. oświadcza, że wyraża na powyższe zgodę.”, - „podzielić do wyłącznego korzystania grunt na nieruchomości opisanej w pkt 1 przyznając do wyłącznego korzystania L. G. część działki po stornie północno-zachodniej do granicy na wysokości usytuowania płyty balkonowej budynku mieszkalnego, a S. G. pozostałą część działki” Uczestnik wniósł również o zasądzenie od wnioskodawczyni na swoją rzecz kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Sąd Okręgowy zważył co następuje: Obie apelacje były zasadne. Zważyć należy, iż sąd dokonując podziału majątku wspólnego dokonuje podziału rzeczy i praw majątkowych. Do postępowania o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami stosuje się odpowiednio przepisy o dziale spadku ( art. 680-689 k.p.c. ), oraz o zniesieniu współwłasności. Zasadą jest, że sąd ustala skład majątku wspólnego z urzędu, w tym prawo do żądania zwrotu nakładów poczynionych z majątku wspólnego na majątek odrębny ( art. 45 § 1 i 2 k.r.o. ). Zatem Sąd ma obowiązek orzeczenia o przyznaniu jednemu z byłych małżonków istniejących składników majątkowych i dokonania rozliczenia ich wartości. Inna jest regulacja dotycząca żądania ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym. Bowiem w tym przypadku brak jest podstaw do nałożenia na sąd obowiązku działania z urzędu. W pierwszej kolejności odnosząc się do zarzutów zawartych w apelacji wnioskodawczyni należy stwierdzić, iż rację ma skarżąca, że Sąd I instancji nie rozliczył części nakładów z majątku wspólnego na majątek odrębny w postaci: warsztatu samochodowego, lakierni, wiaty na pojazdy, budynku gospodarczego. Powyższy brak skutkował naruszeniem obowiązku dokonania przez sąd ustalenia z urzędu wartości majątku ulegającemu podziałowi. Odnosząc się do tego zarzutu w świetle poczynionych wcześniej ustaleń wskazać należy, że ustalenie wartości nieruchomości i ich uwzględnienie w podziale może nastąpić dopiero po ich wycenie przez biegłego. Sąd pierwszej instancji rozstrzygając o podziale majątku wspólnego oparł się na opiniach biegłego sądowego G. K. . Jednak w tych opiniach brak jest wyceny nakładów na nieruchomość w postaci: warsztatu samochodowego, lakierni, wiaty na pojazdy, budynku gospodarczego. Biegły sądowy dokonał jedynie wyceny nieruchomości w postaci budynku mieszkalnego, szacując oddzielnie parter oraz piętro. W swojej opinii biegły pominął wycenę pozostałych budynków. A Sąd dokonując podziału nieruchomości, przydzielił je do lokalu nr (...) należącego po podziale do uczestnika. Nie orzekł jednak o obowiązku spłaty od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni. W związku z nie uwzględnieniem w opinii biegłego wyceny tych części nieruchomości, nie można ustalić wysokości spłat. Zarzuty podniesione przez uczestnika w apelacji również były zasadne. Skarżący zarzucał Sądowi ustalenie niewłaściwej proporcji we własności gruntu, bowiem Sąd nakazał przeniesienie na rzecz wnioskodawczyni udział wielkości ½ w prawie własności zabudowanej nieruchomości położonej w G. o powierzchni 0,13 ha zapisanej w księdze wieczystej (...) , a L. G. oświadcza, że wyraża na powyższe zgodę”, jednakże w należyty sposób nie uzasadnił tego rozstrzygnięcia. Skoro bowiem wnioskodawczyni z całej nieruchomości obejmującej budynek mieszkalnych (dwa wyodrębnione lokale mieszkalne), budynek warsztatowym o powierzchni, budynek warsztatowo-gospodarczy i budynek magazynowy, uzyskała własność tylko lokalu nr (...) , to powstaje pytanie czy słuszne zatem jest przyznanie jej połowy udziału w całości własności nieruchomości. Zasadne są również zarzuty stawiane przez uczestnika co do podziału quoad usum nieruchomości gruntowej wokół budynku. Pozostawienie uczestnikowi pasa o szerokości 1 metra wokół budynku do użytkowania nie jest bowiem ergonomiczne. Jednakże w tej sprawie, po ponownym jej rozpoznaniu przez Sąd Rejonowy i ustaleniu właściwej proporcji udziału uczestników we własności nieruchomości, Sąd podejmie również decyzję w kwestii podziału nieruchomości do wyłącznego korzystania przez byłych małżonków w zależności od na nowo ustalonych udziałów. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy ustali wartość warsztatu samochodowego, wiaty na pojazdy, budynku gospodarczego oraz lakierni i dopiero wówczas rozliczy nakłady z majątku wspólnego na majątek osobisty uczestnika, z odpowiednią spłatą. Dokona również ustalenia udziałów w nieruchomości z uwzględnieniem wyżej wskazanych wytycznych oraz na nowo określi podział quad usum. Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie z uwagi na nierozpoznanie istoty sprawy i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Szubinie, pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania apelacyjnego ( art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. ). Apelacja wnioskodawczyni okazała się zasadna, a orzeczenie sądu I instancji- z uwagi na nierozpoznanie istoty sprawy podlegało uchyleniu, a sprawę należało przekazać do ponownego rozpoznania sądowi I instancji, pozostawiając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.