Sad powszechny, I Ns 3678/15

Sygn. akt I Ns 3678/15 POSTANOWIENIE Dnia 18 maja 2016 roku Sąd Rejonowy w Gliwicach I Wydział Cywilny w składzie : Przewodniczący: SSR Joanna Zachorowska Protokolant : Sylwia Pordzik Po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2016 roku w Gliwicach sprawy z wniosku A. G. , O. G. z udziałem Skarbu Państwa – Starosty (...) o zasiedzenie nieruchomości postanawia

1. stwierdzić, że O. G. , córka K. i M. oraz A. G. , syn P. i H. nabyli do wspólności majątkowej przez zasiedzenie z dniem 2 października 2005 roku prawo własności działki nr (...) , o powierzchni 0,7500 ha, położonej w Ś. , dla której Sąd Rejonowy w Gliwicach prowadzi księgę wieczystą nr (...) ;
2. nakazać pobrać od wnioskodawców solidarnie na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Gliwicach kwotę 2 214 zł (dwa tysiące dwieście czternaście złotych) tytułem wydatków;
3. nakazać pobrać od wnioskodawców solidarnie na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Gliwicach kwotę 36,99 zł (trzydzieści sześć złotych dziewięćdziesiąt dziewięć groszy) tytułem wydatków;
4. pozostałymi kosztami postępowania obciążyć uczestników postępowania w zakresie przez nich poniesionym. SSR Joanna Zachorowska Sygn. akt I Ns 3678/15 UZASADNIENIE Dnia 11.1.2012 roku do Sądu Rejonowego w Gliwicach wpłynął wniosek O. G. i A. G. o stwierdzenie, że nabyli oni przez zasiedzenie z dniem 7 sierpnia 1989 roku własność nieruchomości gruntowej położonej w Ś. , oznaczonej działką ewidencyjną numer (...) , o powierzchni 0,7500 ha. W uzasadnieniu wyjaśnili, iż nieruchomości oznaczone działkami ewidencyjnymi numer (...) graniczą ze sobą, a prowadzone dla nich księgi wieczyste zostały zniszczone w czasie II Wojny Światowej. K. J. - babka wnioskodawcy A. G. – nabyła własność nieruchomości oznaczonej działką ewidencyjną numer (...) na podstawie aktu nadania. Właścicielem nieruchomości oznaczonej działką ewidencyjną numer (...) był natomiast A. B. – brat K. J. . Babka wnioskodawcy, z uwagi na fakt, iż nieruchomość stanowiąca jej własność graniczyła z nieruchomością stanowiącą własność A. B. , którą ten nigdy się nie interesował, objęła w samoistne posiadanie tę i uprawiała ją. Dalej wyjaśnili, że w dniu 7 sierpnia 1959 roku K. J. darowała swojej córce H. G. – matce wnioskodawcy – własność nieruchomości oznaczonej działką ewidencyjną numer (...) . H. G. począwszy od dnia objęcia własności nieruchomości, objęła w posiadanie nieruchomość stanowiącą własność A. B. , którą samoistnie posiadała i uprawiała na niej rolę aż do dnia 10 kwietnia 1990 roku. W tym to bowiem dniu, na mocy zawartej między H. G. i A. G. umowy przekazania gospodarstwa rolnego, przekazała wnioskodawcy własność nieruchomości oznaczonej działką ewidencyjną numer (...) . W treści umowy zaznaczono jednocześnie, że H. G. użytkuje bez formalnej umowy działkę gruntu o powierzchni 75 arów ( działka numer (...) ) położoną w Ś. , której właściciele na dzień zawarcia umowy nie byli ustaleni. A. G. od chwili objęcia nieruchomości posiada ją nieprzerwanie i samoistnie, uprawiając ją. Wnioskodawcy wyjaśnili także, iż w dniu 12 października 2011 roku została między nimi zawarta umowa rozszerzenia wspólności majątkowej obejmująca ich majątki osobiste. Podnieśli także, że zarówno poprzednik prawny wnioskodawców – H. G. , jak i wnioskodawcy opłacają podatek rolny od nieruchomości, co do której domagają się stwierdzenia zasiedzenia. W ocenie wnioskodawców, wobec faktu posiadania spornej nieruchomości przez wnioskodawców oraz ich poprzedników przez okres wynoszący ponad trzydzieści lat, wyznaczenie początku biegu terminu zasiedzenia na dzień 7 sierpnia 1959 roku jest zasadne. W piśmie z dnia 19 lipca 2012 roku wnioskodawcy wyjaśnili, iż uczestnik postępowania miał na imię J. , a nie jak błędnie wskazano we wniosku – A. . Zarządzeniem z dnia 22 października 2012 roku ustanowiono dla nieznanego z miejsca pobytu uczestnika postępowania J. B. kuratora w osobie adwokata J. H. . W odpowiedzi na wniosek kurator nieznanego z miejsca pobytu uczestnika wniósł o oddalenie wniosku w całości i zasądzenie od wnioskodawców kosztów postępowania, w tym kosztów ustanowienia kuratora według norm przepisanych. Uzasadniając stanowisko podniósł, że wnioskodawcy nie wykazali spełnienia przesłanek zasiedzenia nieruchomości oznaczonej działką ewidencyjną numer (...) , a podawane przez wnioskodawców okoliczności, zarówno co do terminu, od którego winno być liczone zasiedzenie jak i jego upływu, budzą wątpliwości. Ponadto wnioskodawcy nie wskazali prawidłowo kręgu uczestników. Okoliczność, że J. B. żyje nie została wykazana. Nie można wykluczyć, że w przypadku jego śmierci uczestnikami winni być jego spadkobiercy. Na rozprawie w dniu 22 października 2013 roku wnioskodawca wyjaśnił, że uczestnik postępowania J. B. po wojnie najprawdopodobniej wyjechał do Niemiec. W piśmie z dnia 31 stycznia 2014 roku kurator J. B. wniósł o zwolnienie go z funkcji kuratora oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, nieopłaconych dotychczas ani w całości ani w części. Uzasadniając wniosek kurator wskazał, że w toku podejmowanych przez niego czynności mających na celu ustalenie miejsca pobytu nieobecnego uczestnika postępowania, okazało się, że J. B. zmarł w dniu 1 września 1968 roku. W piśmie z dnia 5 marca 2014 roku, odnosząc się do podniesionego przez kuratora zarzutu braku zdolności sądowej uczestnika, wnioskodawcy wskazali, że dokonane w sprawie wezwanie zainteresowanych przez ogłoszenie wypełnia wymóg umożliwienia każdemu zainteresowanemu wzięcia udziału w sprawie, a nadto że nie wzięcie przez zainteresowanego udziału w sprawie rozpoznawanej w postępowaniu nieprocesowym nie powoduje nieważności postępowania. Postanowieniem z dnia 11.4.2014 r. Sąd Rejonowy w Gliwicach stwierdził, że wnioskodawcy O. G. oraz A. G. nabyli przez zasiedzenie w dniu 11 kwietnia 2010 roku, do majątku wspólnego, prawo własności nieruchomości stanowiącej działkę o nr (...) położonej w Ś. , dla której w Starostwie Powiatowym w G. prowadzony jest rejestr gruntów dla jednostki rejestrowej G 247, a kosztami sądowymi obciążył wnioskodawców. Orzeczenie powyższe zaskarżył uczestnik postępowania. W wyniku rozpoznania apelacji Sąd Okręgowy w Gliwicach uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego. Sąd drugiej instancji wskazał, że konieczne jest ustalenie okoliczności opuszczenia kraju przez J. B. i ewentualne wezwanie do udziału w sprawie Skarbu Państwa. Nadto niezbędne jest ustalenie, czy J. B. żyje, czy toczyło się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po nim, jakich pozostawił spadkobierców. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd wezwał do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania Skarb Państwa – Starostę (...) . W piśmie z dnia 24.2.2016 r. wnioskodawcy wnieśli o zasiedzenie nieruchomości przy przyjęciu złej wiary posiadaczy. Stwierdzili, że niemiecka organizacja poszukiwawcza ustaliła datę zgonu J. B. , nie była jednak w stanie ustalić jego spadkobierców. Ewentualnych uczestników Sąd rozpoznający sprawę w pierwszej instancji wezwał przez ogłoszenie. W odpowiedzi na wniosek Skarb Państwa oświadczył, że co do zasady nie zgłasza sprzeciwu przeciwko wnioskowi. Regulacja stanu prawnego działki nr (...) w Ś. została wszczęta przez uczestnika dopiero po otrzymaniu pism sadowych w przedmiotowej sprawie. Wcześniej Skarb Państwa nie posiadał wiedzy o tejże nieruchomości. Działka przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich . Została dla niej założona księga wieczysta. Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po J. B. przed Sądem Rejonowym w Gliwicach nie było prowadzone. Podczas rozprawy w dniu 18.5.2016 r. wszyscy zainteresowani zgodnie oświadczyli, że nie posiadają innych informacji co do daty zgony J. B. poza wskazaną w piśmie stowarzyszenia go poszukującego. Postanowieniem z dnia 18.5.2016 roku wniosek w przedmiotowej sprawie w stosunku do uczestnika J. B. został odrzucony, a jego kuratorowi przyznano wynagrodzenie. Uczestnik Skarb Państwa podał, że nie wykonywał aktów właścicielskich wobec działki nr (...) za wyjątkiem złożenia wniosku o założenie księgi wieczystej w dniu 24.3.2016 roku. Dodał, że roszczenie o zasiedzenie należałoby skorygować w zakresie daty. Sąd ustalił następujący stan faktyczny Działka numer (...) położona w Ś. , o powierzchni 0,7500 ha na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu z dnia 8.3.1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich przeszła na własność Skarbu Państwa. Dla nieruchomości założono księgę wieczystą nr (...) . /dowody: zaświadczenie Starosty (...) z dnia 22.3.2016 r. w aktach księgi wieczystej nr (...) / Działka ta graniczy z nieruchomością położoną w Ś. o numerze 234/
5. Właścicielem działki nr (...) była K. J. , która nabyła ją na podstawie aktu nadania. Nieruchomość zlokalizowana była na Ziemiach Odzyskanych. Z uwagi na graniczenie nieruchomości oznaczonej numer 234/83 z nieruchomością o numerze 235/84, stanowiącą własność J. B. , K. J. objęła ją w samoistne posiadanie i uprawiała. Właściciel nieruchomości oznaczonej działką ewidencyjną numer (...) J. B. dla mieszkańców Ś. jest nieznany. Po zakończeniu II wojny światowej wyjechał za granicę. Nikt z rodziny wnioskodawców nie utrzymywał z nim kontaktu. Był bratem K. J. urodzonej (...) . J. B. zmarł dnia 1.9.1968 roku. /dowody: kopia mapy ewidencyjnej (k. 5), akt notarialny z dnia 12 października 2011 roku (k. 14 – 15), akt notarialny z dnia 10 kwietnia 1990 roku (k. 15a), postanowienie z dnia 10 maja 1960 roku (k. 18), akt notarialny z dnia 7 sierpnia 1959 roku (k. 19 – 21), zeznania wnioskodawcy O. G. , (k. 135), zeznania wnioskodawcy A. G. (k. 136), wniosek o przyznanie prawa własności nieruchomości rolnej z dnia 22 kwietnia 1948 roku (k. 16 – 17), zeznania świadka K. M. (k. 126), zeznania świadka B. R. (k. 126), zeznania świadka H. S. (k. 127), pismo organizacji poszukiwań (k. 139-140) / W dniu 7 sierpnia 1959 roku K. J. na mocy aktu notarialnego darowała własność nieruchomości oznaczonej działką ewidencyjną numer (...) swojej córce H. G. . Wraz z objęciem posiadania nieruchomości nabytej w drodze darowizny, H. G. objęła posiadanie nieruchomości oznaczonej działką ewidencyjną numer (...) , którą uprawiała. /dowód: akt notarialny z dnia 7 sierpnia 1959 roku (k. 19 – 21), zeznania wnioskodawcy O. G. (k. 135), zeznania wnioskodawcy A. G. (k. 136)/ W dniu 10 kwietnia 1990 roku, na mocy umowy przekazania gospodarstwa rolnego, własność nieruchomości oznaczonej działką ewidencyjną numer (...) została przekazana A. G. . W treści umowy zaznaczono, że H. G. użytkuje bez formalnej umowy nieruchomość gruntową o powierzchni 75 arów położoną w Ś. , której właściciele są nieustaleni. /dowód: akt notarialny z dnia 10 kwietnia 1990 roku (k. 15)/ Wraz z objęciem posiadania nieruchomości nabytej w drodze przekazania gospodarstwa rolnego (...) objął posiadanie nieruchomości oznaczonej numerem 235/83, którą do nadal uprawia. /dowody: zeznania wnioskodawcy O. G. (k. 135), zeznania wnioskodawcy A. G. (k. 136)/ Począwszy od dnia 14 sierpnia 1993 roku O. G. i A. G. pozostają w związku małżeńskim. W dniu 12 października 2011 roku między O. G. i A. G. została zawarta umowa majątkowa małżeńska, na mocy której wnioskodawcy rozszerzyli wspólność ustawową obowiązującą w ich małżeństwie na wszelkie nieruchomości, tak zabudowane jak i niezabudowane, stanowiące gospodarstwa rolne, nabyte przez któregokolwiek z nich przed zawarciem związku małżeńskiego na podstawie umów przekazania gospodarstwa rolnego następcy. /dowody: akt notarialny z dnia 12 października 2011 roku (k. 14 – 15), zeznania wnioskodawcy O. G. (k. 135, 287), zeznania wnioskodawcy A. G. (k. 136)/ A. G. od najmłodszych lat pomagał w pracach polowych. O. G. pomagała w tych pracach od momentu, kiedy wnioskodawcy wstąpili w związek małżeński. Poprzednicy prawni wnioskodawców, a później sami wnioskodawcy opłacali podatek rolny zarówno od działki ewidencyjnej numer (...) , jak i numer 235/
6. Nikt nie sprzeciwiał się uprawianiu pola przez wnioskodawców, nikt nie zwracał się o wydanie bądź zapłatę jej wartości. /dowody: zeznania wnioskodawcy O. G. (k. 135), zeznania wnioskodawcy A. G. (k. 136), zeznania świadka K. M. (k. 126), zeznania świadka B. R. (k. 126), zeznania świadka H. S. (k. 127)/ Powyższy stan faktyczny został ustalony w oparciu o wskazane dowody z dokumentów, zeznania wnioskodawców O. G. i A. G. , a także zeznania świadków K. M. , B. R. i H. S. . Zarówno treść jak i autentyczność dokumentów zgromadzonych w materiale dowodowym nie była kwestionowana przez żadną ze stron, a i Sąd nie znalazł podstaw, aby czynić to z urzędu. Na walor wiarygodności zasługiwały zeznania wnioskodawców O. G. i A. G. , a także świadków K. M. , B. R. i H. S. . Zeznania tych osób były spójne, logiczne, korespondujące ze sobą wzajemnie, a złożone w warunkach spontaniczności, nie budziły wątpliwości Sądu. Sąd zważył, co następuje Wniosek O. G. i A. G. zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z przepisem art. 172 § 1 k.c. posiadacz nieruchomości nie będący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze. Natomiast zgodnie z art. 172 § 2 k.c. po upływie lat trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze. Do nabycia własności przez zasiedzenie niezbędne jest spełnienie dwóch przesłanek: samoistnego posiadania oraz upływu czasu przewidzianego w ustawie. Zgodnie z przepisem art. 336 k.c. posiadaczem samoistnym rzeczy jest ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel. Posiadanie samoistne obejmuje dwa elementy: corpus , czyli faktyczne władztwo posiadacza nad rzeczą, określany także jako zewnętrzna strona posiadania oraz animus , czyli wola władania jak właściciel, określany jako wewnętrzna strona posiadania. Wola władania musi się uzewnętrznić i być widoczna dla otoczenia. Do nabycia prawa własności prowadzi wyłącznie posiadanie samoistne. Treść prawa własności określa przepis art. 140 k.c. , zgodnie z którym w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego właściciel może, z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno – gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, w szczególności może pobierać pożytki i inne dochody. Może także rozporządzać rzeczą. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwolił Sądowi na ustalenie, że co najmniej od dnia 7 sierpnia 1959 roku trwało niezakłócone samoistne posiadanie, najpierw H. G. , następnie zaś A. G. i O. G. , nieruchomości gruntowej oznaczonej działką ewidencyjną numer (...) położonej w Ś. , o powierzchni 0,7500 ha. Przed tym okresem działkę objęła w samoistne posiadanie babcia wnioskodawcy – K. J. . Poprzednicy prawni wnioskodawców, a następnie wnioskodawcy we własnym imieniu gospodarowali na nieruchomości, która weszła w skład ich gospodarstwa rolnego. Sporna nieruchomość została przystosowana do prowadzenia na niej działalności rolniczej. Poprzednicy prawni wnioskodawców, a obecnie sami wnioskodawcy opłacali podatek rolny od całej nieruchomości rolnej, tj. działki numer (...) . Nikt inny tego podatku nie opłacał, nikt nie sprzeciwiał się uprawianiu pola przez wnioskodawców, nikt nie zwracał się o zapłatę jego wartości. Także w świadomości mieszkańców Ś. A. G. i O. G. byli traktowani jak właściciele nieruchomości, który kontynuują działalność rolniczą zapoczątkowaną przez ich przodków. Wszystkie te akty staranności przemawiają za uznaniem wnioskodawców i ich poprzedników prawnych za samoistnych posiadaczy nieruchomości. Wykazane zostało zarówno faktyczne władztwo nad ziemią, jak i wola władania nią jak właściciel. Przepis art. 172 k.c. łączy przepisany dla nabycia własności nieruchomości w drodze zasiedzenia upływ czasu z kwalifikacją posiadania według kryterium dobrej lub złej wiary posiadacza z chwili uzyskania przez niego posiadania. Sąd doszedł do przekonania, że A. G. nie legitymował się przymiotem dobrej wiary obejmując grunt we władanie. Świadczy o tym chociażby zapis umowy notarialnej z dnia 10 kwietnia 1990 roku o przekazaniu gospodarstwa rolnego, gdzie w jej treści zaznaczono, że H. G. użytkuje bez formalnej umowy nieruchomość gruntową o powierzchni 75 arów położoną w Ś. , której właściciele są nieustaleni. Zgodnie z treścią art. 172 k.c. termin zasiedzenia w złej wierze wynosi 30 lat. Nie bez znaczenia pozostaje, że działka nr (...) była własnością państwową. Zgodnie z art. 177 k.c. obowiązującym w dniu objęcia nieruchomości w posiadanie przepisów o nabyciu własności przez zasiedzenie nie stosowało się, jeżeli nieruchomość była przedmiotem własności państwowej. Artykuł ten został skreślony z dniem 1 października 1990 roku. Zgodnie z art. 9 i 10 ustawy z dnia 28 lipca 1990 roku o zmianie ustawy – Kodeks cywilny do zasiedzenia, którego bieg rozpoczął się przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się od tej chwili przepisy tejże ustawy. Dotyczy to w szczególności możliwości nabycia prawa przez zasiedzenie. Jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy istniał stan, który według przepisów dotychczasowych wyłączał zasiedzenie nieruchomości, a według przepisów obowiązujących po wejściu w życie tej ustawy prowadzi do zasiedzenia, zasiedzenie biegnie od dnia wejścia jej w życie, jednakże termin ten ulega skróceniu o czas, w którym powyższy stan istniał przed wejściem w życie, lecz nie więcej niż o połowę. W przedmiotowej sprawie wnioskodawca posiadał nieruchomość w sposób uprawniający do jej zasiedzenia zarówno przed, jak i po wejściu w życie ustawy z dnia 28 lipca 1990 roku o zmianie ustawy – Kodeks cywilny. Bieg terminu zasiedzenia rozpoczął się dla niego z dniem 1 października 1990 roku. Uległ jednakże skróceniu z uwagi na to, że od 7 sierpnia 1959 r. istniał wobec gruntu stan prowadzący do zasiedzenia. Wnioskodawcy posiadali nieruchomość w złej wierze, dlatego okres niezbędny do zasiedzenia wynosi 30 lat. Na ten okres zaliczyć można 15 lat posiadania wnioskodawcy i jego poprzedników prawnych w czasie, gdy zasiedzenie nieruchomości państwowej nie było możliwe. W myśl bowiem art. 176 § 1 k.c. jeżeli podczas biegu zasiedzenia nastąpiło przeniesienie posiadania, obecny posiadacz może doliczyć do czasu, przez który sam posiada, czas posiadania swego poprzednika. Jeżeli jednak poprzedni posiadacz uzyskał posiadanie nieruchomości w złej wierze, czas jego posiadania może być doliczony tylko wtedy, gdy łącznie z czasem posiadania obecnego posiadacza wynosi przynajmniej lat trzydzieści. Własność nieruchomości nabyta przez jednego ze współmałżonków w drodze zasiedzenia wchodzi w skład majątkowej wspólności wówczas, gdy bieg terminu zasiedzenia zakończył się w czasie trwania wspólności. Mając na uwadze powyższe, opierając się na wskazanych przepisach, Sąd stwierdził, że O. G. i A. G. nabyli do wspólności majątkowej przez zasiedzenie z dniem 2 października 2005 roku własność działki numer (...) , położoną w Ś. , o powierzchni 0,7500 ha, dla której Sąd Rejonowy w Gliwicach prowadzi księgę wieczystą nr (...) . Orzeczenie o kosztach uzasadnia treść przepisu art. 520 § 1 k.p.c. oraz art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28.7.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych . SSR Joanna Zachorowska