Sad powszechny, I C 180/15

(1), M. B.

(2), M. B.

(3), M. B.

(4)przeciwko (...) spółce akcyjnej z siedzibą w W. o zapłatę I. zasądza od pozwanego (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz powoda J. B. kwotę 20.000 zł (dwadzieścia tysięcy złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za okres od dnia 25 listopada 2013 r. do dnia zapłaty; II. w pozostałym zakresie powództwo J. B. oddala; III. zasądza od pozwanego (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz powoda M. B.

(1)kwotę 50.000 zł (pięćdziesiąt tysięcy złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za okres od dnia 25 listopada 2013 r. do dnia zapłaty; IV. w pozostałym zakresie powództwo M. B.

(1)oddala; V. zasądza od pozwanego (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz powoda M. B.

(2)kwotę 50.000 zł (pięćdziesiąt tysięcy złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za okres od dnia 25 listopada 2013 r. do dnia zapłaty; VI. w pozostałym zakresie powództwo M. B.

(2)oddala; VII. zasądza od pozwanego (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz powoda M. B.

(3)kwotę 60.000 zł (sześćdziesiąt tysięcy złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za okres od dnia 25 listopada 2013 r. do dnia zapłaty; VIII. w pozostałym zakresie powództwo M. B.

(3)oddala; IX. zasądza od pozwanego (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz powódki M. B.

(4)kwotę 60.000 zł (sześćdziesiąt tysięcy złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za okres od dnia 25 listopada 2013 r. do dnia zapłaty; X. w pozostałym zakresie powództwo M. B.

(4)oddala; XI. zasądza od pozwanego (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. solidarnie na rzecz powodów J. B. , M. B.

(1), M. B.

(2), M. B.

(3), M. B.

(4)kwotę 4.728,68 zł (cztery tysiące siedemset dwadzieścia osiem złotych sześćdziesiąt osiem groszy) tytułem zwrotu kosztów procesu; XII. nakazuje ściągnąć od pozwanego (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Gdyni kwotę 10.868 zł (dziesięć tysięcy osiemset sześćdziesiąt osiem złotych) tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych, od których zwolnieni byli powodowie. Sygn. akt I C 180/15 UZASADNIENIE Stan faktyczny W dniu 25 kwietnia 2013 r. doszło do katastrofy w ruchu lądowym w G. na ulicy (...) , w wyniku której śmierć poniosła m.in. H. B. . Dowód: skrócony akt zgonu, k. 63 Sprawca winny wypadku – M. W. – kierujący ciągnikiem marki S. nr rej. (...) , posiadał ubezpieczenie w zakresie obowiązkowego ubezpieczenia posiadaczy pojazdów mechanicznych w (...) spółce akcyjnej z siedzibą w W. . Okoliczności bezsporne H. B. była matką J. B. ( ur. (...) ) i babką M. B.

(1)( ur. (...) ), M. B.

(2)( ur. (...) ), M. B.

(3)( ur. (...) ), M. B.

(4)( ur. (...) ). Dowód: skrócone akty urodzenia, k. 64-68 H. B. w ostatnich latach swojego życia całymi dniami zajmowała się wnukami (8:20, 28:00). Jeżeli jej siostra U. K. chciała się z nią spotkać, udawała się do mieszkania, w którym mieszkały wnuki (8:45). Przychodziła do mieszkania wnuków z samego rana i przebywała tam do około godziny 17:00 (9:00). Była osobą samotną (jej mąż zginął wiele lat temu na statku) (11:45). Wszystkie święta H. B. spędzała w mieszkaniu u syna J. (12:28). Dowód: zeznania świadka U. K. zeznania S. T. Do 2006 r. J. B. z żoną i dziećmi mieszkał wraz z H. B. (8:241). (9:00) H. B. zakupiła w 2005-2006 r. zakupiła mieszkanie na ul. (...) w G. , które znajduje się w odległości (w linii prostej) 300 metrów od miejsca zamieszkania powodów. (11:00) J. B. cały czas miał wspólne tematy z matką na gruncie zawodowym, bo pracowała w (...) jako inspektor pracownik biurowy. (12:30) Matka pomagała mu w prowadzeniu firmy. (14:20) Po śmierci matki nie mógł wyjeżdżać na targi branżowe, musiał się w większym stopniu zajmować dziećmi. (17:00) Córka M. po śmierci babci płakała, że musi iść do świetlicy, nie była to tego przyzwyczajona. (18:00-19:10) Symbolem H. B. były pierogi, teraz święta nie są radosne. (19:40) H. B. zachęcała wnuków do zajęć pozalekcyjnych i w jakimś stopniu finansowała to (basen, tańce). (22:20) M. B.

(4)córka przygotowuje się obecnie do Pierwszej Komunii Św. i przypomina sobie sypanie kwiatków z babcią na procesjach. (24:15) Gdyby nie matka, która zapewniała istotną pomoc w wychowaniu dzieci, nie zdecydował się na dużą liczbę dzieci. (34:00) W czasie gdy rodzice byli w pracy H. B. cały dzień zajmowała się dziećmi (zaprowadzała do placówek edukacyjnych, odbierała). H. B. była w bardzo dobrej kondycji fizycznej i psychicznej (37:00). Miała dochód na poziomie 1.200-1.400 zł z emerytury i dochody z wynajmu 200-300 zł (38:00). (41:30) na potrzeby J. B. nie dawała żadnych pieniędzy. Dowód: zeznania J. B. Dla M. B.

(1)obok rodziców H. B. do najważniejsza osoba w życiu (55:00). Babcia zajmowała się dziećmi po wyjściu rodziców do pracy (59:00), (60:00) opłacała basen w jakimś stopniu. M. B.

(1)(1:03:00) odwiedza grób babki raz na kilka tygodni. Dowód: zeznania M. B.

(1)M. B.

(2)również był (1:06:05) odprowadzany do szkoły przez babcię, robiła to w stosunku do wszystkich wnuków. Dzień śmierci babki był dla niego ciężkim przeżyciem (1:08:15). Po śmierci babki uświadomili sobie, jak wiele prozaicznych czynności za nich wykonywała (1:09:20), np. pilnowała porządku, po śmierci byli nieprzyzwyczajeni do robienia porządku. (1:14:30) W weekendy mniej zajmowała się wnukami, bo musiała odpocząć. Dowód: zeznania M. B.

(2)(...) spółka akcyjna z siedzibą w W. – mimo wezwania – nie wypłacił żadnego świadczenia wnukom zmarłej, natomiast J. B. wypłacił tytułem zadośćuczynienia za śmierć matki kwotę 20.000 zł. Okoliczności bezsporne Ocena dowodów Okoliczności śmierci H. B. i wina sprawcy posiadającego ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej w pozwanym zakładzie ubezpieczeń nie były sporne. To samo dotyczy formalnego aspektu pokrewieństwa pomiędzy zmarłą a powodami. Za udowodnione w świetle wiarygodnych i szczerych zeznań przesłuchanych świadków i powodów uznano to, że związek pomiędzy nimi a zmarłą był żywy, codzienny i bardzo silny (uczuciowy). Babka była integralnym uczestnikiem codziennego życia powodów, codziennie (w dni powszednie) zajmowała się wnukami przez wiele godzin, było to jej podstawowym zajęciem. Z zeznań powodów i świadków wynika, że nie miała właściwie poza wnukami prywatnego życia. Odpoczywała jedynie w weekendy. Nagła śmierć H. B. w takiej sytuacji wiązała się z nagłą zmianą codziennego funkcjonowania wszystkich członków rodziny B. . Z drugiej strony – zdaniem Sądu – powodowie nie udowodnili znacznego pogorszenia sytuacji życiowej w aspekcie majątkowym w związku ze śmiercią H. B. . J. B. wprost przyznał, że nie pomagała mu ona finansowo (tj. nie wspomagała finansowo jego osobistych potrzeb). W zeznaniach powodów pojawia się kilkakrotnie powtarzane twierdzenie, że współuczestniczyła w finansowaniu zajęć dodatkowych swoich wnucząt. Nawet jeżeli przyjąć, że było to około 300 zł miesięcznie, to zważywszy, że oboje rodzice pracują zawodowo i osiągają wyraźnie wyższe dochody niż zmarła, przejęcie przez nich takich wydatków nie stanowi poważnego obciążenia. Kwalifikacja prawna Zasada odpowiedzialności pozwanego za skutki wypadku z dnia 23 kwietnia 2013 r. nie była sporna. Co do roszczeń o zadośćuczynienie W tej mierze zastosowanie miał art. 446 § 4 k.c. (w zw. z art. 822 k.c. ). Należy zgodzić się z poglądem, że ustalenie wysokości zadośćuczynienia z art. 446 § 4 k.c. winno nastąpić według kryteriów branych pod uwagę przy zasądzaniu zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych ( art. 23 i art. 24 w zw. z art. 448 k.c. ), z uwzględnieniem jednak ciężaru gatunkowego naruszonego dobra (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 2014-09-18, I ACa 458/14 LEX nr 1526993). Przewidziane w art. 446 § 4 k.c. zadośćuczynienie służy kompensacie krzywdy po stracie osoby najbliższej, a zatem uszczerbku dotykającego subiektywnej sfery osobowości człowieka, w szczególności cierpienia, bólu i poczucia osamotnienia, powstałych utrudnień życiowych, konieczności zasadniczo odmiennego urządzenia sobie życia, ograniczenia sfery korzystania z przyjemności (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 2013-11-13, VI ACa 542/13). Przy ocenie poziomu krzywdy z powodu śmierci bliskiego należy ocenić dramatyzm doznań, poczucie osamotnienia i pustki, cierpienia moralne i wstrząs psychiczny wywołany śmiercią osoby najbliższej, rodzaj i intensywność więzi łączącej pokrzywdzonego ze zmarłym, wystąpienie zaburzeń będących skutkiem jego odejścia, roli w rodzinie pełnionej przez zmarłego, stopień w jakim pokrzywdzony będzie potrafił odnaleźć się w zmienionych okolicznościach, leczenie doznanej traumy. Zdaniem Sądu w okolicznościach sprawy najdotkliwiej śmierć babki przeżyła dwójka najmłodszych wnuków ( M. B.

(4)i M. B.

(3)). M. B.

(4)miała w chwili śmierci babki 7 lat, M. – 15 lat. To dla nich utrata opiekuńczych, codziennych zabiegów babki musiała być dramatyczna. Młodsze dzieci nie posiadają wypracowanych z wiekiem sposobów racjonalizowania i oswajania się ze śmiercią najbliższych; dla nich zawsze strata najbliższego jest istotnym obciążeniem psychicznym, z którym nie potrafią sobie radzić. W nieco mniejszym stopniu powyższe odnosi się do starszych wnuków ( M. B.

(2)i M. B.

(1)), którzy byli już w wieku odpowiednio: 17 i 18 lat. Babka nie spełniała wobec nich znaczących czynności opiekuńczych, ale była stałym elementem życia codziennego, spotykali się z nią codziennie jak z innymi domownikami. W znacznie mniejszym stopniu dotkliwość śmierci H. B. dotyczy J. B. , który – jako dojrzały człowiek, przedsiębiorca, ojciec wielodzietnej rodziny – musiał uświadamiać sobie nieuchronność odchodzenia poprzedniego pokolenia rodziny. Jego przekonanie, że matka mogła jeszcze w dobrym zdrowiu żyć ponad 20 lat jest zdaniem Sądu twierdzeniem nacechowanym nadmiernym subiektywizmem. P. na wymiar zadośćuczynienia wpływają okoliczności śmierci H. B. w katastrofie w ruchu lądowym, która zdarzyła się w zupełnie nieoczekiwanym miejscu, na – wydawałoby się – bezpiecznej drodze w dużej metropolii. Powyższe musiało być niewątpliwym szokiem dla powodów – inaczej można byłoby oceniać śmierć najbliższego w sytuacji, w której godził się na podwyższone ryzyko nieoczekiwanych, niebezpiecznych zdarzeń (np. lot samolotem, rejs statkiem morskim, śmierć w wyścigu samochodowym, przy skoku ze spadochronu itp.). Ustalając wymiar zadośćuczynienia Sąd dokonał ponadto indywidualizacji (odpowiedniego stopniowania) jego wysokości na rzecz poszczególnych powodów, zasądzając najwyższe najmłodszym wnukom ( M. i M. – po 60.000 zł), nieco niższe wnukom starszym ( M. i M. – po 50.000 zł). Z kolei synowi zmarłej – J. B. – przyznano 20.000 zł (przy uwzględnieniu dotychczas dobrowolnie wypłaconego przez pozwanego zadośćuczynienia na poziomie 20.000 zł). W pozostałym zakresie roszczenia o zadośćuczynienie uznano za nieuzasadnione jako nieznacznie zawyżone. W szczególności nie znalazło uznania a odbiorze Sądu twierdzenie pełnomocnika powodów o tym, że nagłośnienie medialne przedmiotowej katastrofy jest także czynnikiem dotkliwie i negatywnie wpływającym na odczucia powodów. Zdaniem Sądu jest to czynnik – po pierwsze – niedostatecznie udowodniony (brak w aktach materiału dowodzącego określonej częstotliwości przekazywania w mediach informacji o katastrofie). Ilość i zakres medialnych odniesień od tej katastrofie nie ma charakteru notoryjnego. Po drugie, skutki śmierci najbliższego nie mogą być oceniane przez pryzmat zjawiska, na które – poza dziennikarzami – nikt nie ma wpływu. Jeżeli więc nadmierne eksponowanie informacji o katastrofie godzi w dobra osobiste najbliższych, adresatem roszczeń powinien być autor tych relacji, a nie sprawca i jego ubezpieczyciel. Co do roszczenia o odszkodowanie za szkodę majątkową Z materiału dowodowego nie wynika, aby sytuacja finansowa (jeden z elementów szerszego pojęcia sytuacji życiowej) powodów po śmierci H. B. uległa znacznemu pogorszeniu. H. B. nie przyczyniała się ona w istotny sposób do utrzymania powodów (w sensie finansowym). Nie była ona obciążona – co bezsporne – obowiązkiem alimentacyjnym na rzecz powodów. Nie stwierdzono więc przesłanek przewidziany w art. 446 § 3 k.c. Zdaniem Sądu nie ma też podstaw, aby w niniejszej sprawie zasądzać odszkodowanie na mocy art. 415 k.c. w zw. z art. 361 § 2 k.c. z tytułu utraconych korzyści ( lucrum cessans ) wnuków w postaci dofinansowywania przez babkę zajęć pozaszkolnych. Wynika to z tego, że nie udowodniono, że rodzice (na których w pierwszej kolejności ciążą obowiązki prawne związane z wychowaniem i utrzymaniem potomstwa) odmówili lub nie mają finansowych możliwości wzięcia na siebie takich wydatków. W tym stanie rzeczy powództwa o odszkodowanie za szkodę majątkową oddalono w odniesieniu do wszystkich powodów. Mając powyższe na uwadze na mocy art. 822 § 1 k.c. w zw. z art. 446 § 4 k.c. w zw. z art. 14 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych […] w zw. z art. 481 § 1 i § 2 k.c. orzeczono jak w punktach I., III., V., VII., IX. sentencji wyroku. Sąd nie podzielił poglądu prawnego pozwanego negującego datę początkową żądanych odsetek. W ślad za dominującą linią orzeczniczą Sąd doszedł do wniosku, że datę wymagalności warunkuje skuteczne doręczenie wezwania do zapłaty (por. m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 2015-05-27, I ACa 122/15, LEX nr 1747244). Niezależnie jednak od tego należy zwrócić uwagę, że termin wymagalności roszczeń objętych pozwem powstał w trybie art. 14 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, a więc – biorąc pod uwagę datę zdarzenia (25 kwietnia 2013 r.) – i wiedzę pozwanego o wypadku niezwłocznie po zdarzeniu (nagłośnionym w mediach lokalnych). W tym stanie rzeczy w dniu 25 listopada 2013 r. pozwany pozostawał już w opóźnieniu uzasadniającym naliczanie odsetek za opóźnienie. W pozostałym zakresie powództwa oddalono w punktach II., IV., VI., VIII. wyroku na mocy art. 446 § 2 k.c. a contrario, art. 361 § 2 k.c. a contrario oraz odniesieniu częściowo do żądań o zadośćuczynienie – na mocy art. 446 § 4 k.c. a contrario . Koszty W punkcie XI. wyroku orzeczono o kosztach procesu zasądzając solidarnie na rzecz powodów od pozwanego kwotę 4.728,68 zł. Podstawą rozstrzygnięcia jest art. 100 k.p.c. (stosunkowe rozdzielenie). Powodowie (reprezentowani przez jednego profesjonalnego pełnomocnika) wygrali łącznie w 76%, pozwany – w 24%. Koszty powodów to: opłata za czynności radcy prawnego w stawce minimalnej (7.200 zł, § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych […]), opłata sądowa od pozwu (1.250 zł), opłata skarbowa od pełnomocnictw (17 zł x 3 = 51). Koszty pozwanego to opłata za czynności radcy prawnego w stawce minimalnej (7.200 zł) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł). 76% kosztów powodów to 6375,75 zł, 24% kosztów pozwanego to 1732,08 zł. Różnica zasądzona w punkcie XI. W punkcie XII. sentencji na mocy art. 100 k.p.c. w zw. art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych nakazano ściągnąć od pozwanego (...) spółki akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Gdyni kwotę 10.868 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych, od których zwolnieni byli powodowie (w proporcji, w jakiej pozwany jest przegrywającym proces – 76%). 1 Indeks czasowy z rejestracji zeznań.