Sad powszechny, I ACa 219/16

Sygn. akt I ACa 219/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 lipca 2016 r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Dariusz Małkiński Sędziowie : SA Magdalena Pankowiec SA Elżbieta Borowska (spr.) Protokolant : Urszula Westfal po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2016 r. w Białymstoku na rozprawie sprawy z powództwa (...) Spółki z o.o. w K. przeciwko (...) K. C. , (...) Spółce jawnej w P. , A. Z. S. , (...) Spółce z o.o. w W. i H. (...) w P. o zwolnienie od egzekucji na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Łomży z dnia 8 grudnia 2015 r. sygn. akt I C 359/15 I. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie I i II w ten sposób, że :

1. a)zwalnia od egzekucji prowadzonej przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Łomży w sprawach Km 155/15, Km 1379/14, Km 23/15, Km 122/15 i Km 201/15 z wniosku wierzycieli A. Z. S. , (...) Sp. z o.o. i (...) K. C. , (...) Spółki jawnej w P. przeciwko dłużnikowi J. P. następujące ruchomości zajęte protokołem zajęcia ruchomości z dnia 16.04.2015 r. : - ciągnik rolniczy J. D. 6200, nr rej. (...) , nr VIN (...) , kolor zielony, rok prod. 1996; - kosiarka rotacyjna L. , rok prod. 2007, typ 4. (...) . (...) , nr seryjny (...) ; - zgrabiarka L. H. 725 CD C. , rok prod. 2011, nr seryjny (...) – 2011; - ładowarka J. C. E. , nr (...) , rok prod. 2003; - zbiornik – beczkowóz, marki F. , poj. 2000 l, typ S. nr ident. (...) ; - kosiarka rotacyjna L. , typ 4. (...) . (...) .1, rok prod. 2011, nr seryjny (...) – 2011;
2. b)oddala powództwo w stosunku do H. (...) w P. ;
3. c)zasądza od pozwanych (...) K. C. , (...) Spółki jawnej w P. , A. Z. S. , (...) Spółki z o.o. w W. na rzecz powoda kwoty po 10 zł tytułem zwrotu kosztów procesu; II. oddala apelację w pozostałym zakresie; III. zasądza od pozwanych (...) K. C. , (...) Spółki jawnej w P. , A. Z. S. , (...) Spółki z o.o. w W. na rzecz powoda po 2.229 (dwa tysiące dwieście dwadzieścia dziewięć) zł tytułem zwrotu kosztów instancji odwoławczej; IV. zasądza od powoda na rzecz pozwanej H. (...) w P. kwotę 5.400 (pięć tysięcy czterysta) zł tytułem zwrotu kosztów instancji odwoławczej. (...) UZASADNIENIE (...) Sp. z o.o. w K. w pozwie skierowanym przeciwko (...) K. C. , (...) Spółce jawnej w P. , A. Z. S. w K. , (...) Sp. z o.o. w W. i (...) (...) w P. , wniosła o zwolnienie od egzekucji będących w posiadaniu dłużnika J. P. ruchomości takich jak - ciągnik rolniczy J. D. 6200, nr rejestracyjny (...) , nr VIN (...) , kolor zielony, rok prod. 1996; kosiarka rotacyjna L. , rok produkcji 2007, typ 4. (...) . (...) , nr seryjny (...) ; zgrabiarka L. H. 725 CD C. rok prod. 2011, nr seryjny (...) -2011; ładowarka J. C. E. , nr VIn (...) , rok prod. 2003; zbiornik - beczkowóz, marka F. , poj. 2000 1., typ S. , nr identyfik. (...) ; kosiarka rotacyjna L. , typ 4. (...) . (...) .1, rok prod. 2011, nr seryjny (...) oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów procesu. H. Bank Spółdzielczy w P. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu. (...) sp. z o .o. wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie na jej rzecz kosztów procesu. Pozwani - (...) K. C. , E. C. Sp. j. w P. oraz A. Z. S. w K. nie zajęli stanowiska w sprawie. Wyrokiem zaocznym wobec (...) K. C. , (...) Spółki jawnej w P. i A. Z. S. w K. z dnia 8 grudnia 2015 r. Sąd Okręgowy w Łomży w sprawie o zwolnienie od egzekucji z powództwa (...) Sp. z o.o. w K. przeciwko (...) K. C. , (...) Spółce jawnej w P. , A. Z. S. w K. , (...) Sp. z o.o. w W. i (...) (...) w P. oddalił powództwo (pkt. I); zasądził od powódki na rzecz (...) Sp. z o.o. w W. kwotę 3.617 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt. II) oraz zasądził od powódki na rzecz (...) (...) w P. kwotę 3.617 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt. III). Sąd ten ustalił, że w umowie przewłaszczenia z dnia 19 października 2013 r. zawartej pomiędzy powódką a dłużnikiem J. P. , dłużnik oświadczył, że w dniu 25 lipca 2013 r. została mu udzielona pożyczka w wysokości 120.000 zł oraz w dniu 18 października 2013 r. pożyczka w wysokości 36.300 zł. Na mocy § 2 tej umowy w celu zabezpieczenia wierzytelności z tytułu udzielonej pożyczki, dłużnik przeniósł na powódkę własność następujących rzeczy ruchomych: ciągnika rolniczego o wartości netto 60.000 zł, kosiarki rotacyjnej o wartości netto 14.000 zł, drugiej kosiarki rotacyjnej o wartości netto 14.000 zł, przyczepy samozbierającej o wartości netto 40.000 zł, zgrabiarki L. o wartości netto 30.000 zł, beczkowozu F. o wartości netto 60.000 zł, ładowarki o wartości netto 100.000 zł, pługu czteroskibowego o wartości netto 10.000 zł, agregatu uprawowego o wartości netto 10.000 zł i talerzówki o wartości netto 12.000 zł. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Łomży K. B. w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym z wniosku pozwanych dokonała zajęcia będących w posiadaniu dłużnika J. P. takich ruchomości jak: ciągnik rolniczy J. D. 6200, nr rejestracyjny (...) , nr VIN (...) , kolor zielony, rok prod. 1996, kosiarka rotacyjna L. , rok produkcji 2007, typ 4. (...) . (...) , nr seryjny (...) , zgrabiarka L. H. 725 CD C. rok prod. 2011, nr seryjny (...) -2011, ładowarka J. C. E. , nr (...) , rok prod 2003, zbiornik - beczkowóz, marki F. , poj. 2000 1., typ S. , nr identyfik. (...) ; przyczepa do zbierania słomy, marki L. B. , typ SL V, nr ident. (...) i kosiarka rotacyjna L. , typ 4. (...) . (...) .1, rok produkcji 2011, nr seryjny (...) -2011. Czynność ta została potwierdzona przez Komornika protokołem zajęcia ruchomości z dnia 16 kwietnia 2015 r. sygn. akt (...) (pozycje od 1 do 7 protokołu zajęcia ruchomości). Pismem z dnia 29 kwietnia 2015 r. Komornik zawiadomiła powódkę o zajęciu wymienionych wyżej ruchomości, bowiem w toku egzekucji złożono oświadczenie, że zajęte ruchomości stanowią jej własność. Pismem z dnia 12 maja 2015 r. powódka zawiadomił Komornika, że ruchomości zajęte w toku egzekucji prowadzonej pod sygnaturą akt Km 602/14 stanowią jej własność na mocy umowy przewłaszczenia, która zawarta została celem zabezpieczenia wierzytelności pieniężnych przysługujących powódce oraz załączyła kopie tej umowy. Pismem z dnia 18 maja 2015 r. Komornik Sądowy zawiadomiła powódkę, że ruchomości wskazane w protokole zajęcia z dnia 16 kwietnia 2015 r. zostały zajęte na poczet należności następujących wierzycieli w sprawach - (...) z wniosku (...) (...) w P. ; (...) z wniosku A. Z. S. w K. ; (...) z wniosku A. Z. S. w K. ; (...) z wniosku (...) Sp. z o.o. w W. ; (...) z wniosku (...) K. C. , E. C. Sp. j. w P. ; (...) z wniosku A. Z. S. w K. . Jak dalej ustalił Sąd, pismem z dnia 19 maja 2015 r. pozwany H. (...) w P. poinformował powódkę, że zwalnia spod egzekucji następujące ruchomości: kosiarkę rotacyjną - 2 szt., przyczepę samozbierającą, zgrabiarkę L. , beczkowóz F. , ładowarkę i ciągnik rolniczy. Pozwany nie wyraził natomiast zgody na zwolnienie spod egzekucji pługu czteroskibowego, agregatu uprawowego i brony talerzowej, gdyż jak stwierdził - stanowiły one jego własność na mocy umowy przewłaszczenia zbioru rzeczy z dnia 24 kwietnia 2006 r. Komornik Sądowy postanowieniem z dnia 20 maja 2015 r. sygn. akt Km 602/14 zwolniła spod egzekucji ruchomości ujęte w pozycji od 1 do 7 z protokołu zajęcia ruchomości z 16 kwietnia 2015 r. w sprawie egzekucyjnej oznaczonej sygn. akt Km 602/14. W oparciu o tak ustalony stan faktyczny sprawy, Sąd ocenił powództwo jako bezzasadne. Wskazał na art. 841 §1 k.p.c. i stwierdził, że z okoliczności niniejszej sprawy wynikało, iż ruchomości, których zwolnienia spod egzekucji domagała się powódka, zostały – jeszcze przed wytoczeniem powództwa – zwolnione spod egzekucji postanowieniem Komornika Sądowego z dnia 20 maja 2015 r. (sygn. akt Km 602/14). Aktualnie prowadzona przez tego Komornika – na wniosek pozwanych – egzekucja nie jest więc skierowana do ruchomości wymienionych w uzasadnieniu pozwu. Nadmienił przy tym, że od pozwanego (...) K. C. , E. C. Sp. j. w P. , nikt nie stawił się na rozprawie, a pozwane Przedsiębiorstwo nie żądało przeprowadzenia rozprawy w swej nieobecności i nie złożyło żadnych wyjaśnień. Również od pozwanego A. Z. S. w K. nikt nie stawił się na rozprawie, a pozwany ten nie żądał przeprowadzenia rozprawy w swej nieobecności i nie złożył żadnych wyjaśnień. Wobec powyższego – w ocenie Sądu - zaszły przesłanki do wydania wobec tych dwóch pozwanych wyroku zaocznego na podstawie art. 339 § 1 k.p.c. i art. 340 k.p.c. O kosztach procesu orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. i przy zastosowaniu § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 461 ze zm.) oraz § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. ) w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.). Apelację od tego wyroku wniosła powódka zaskarżając go w całości i zarzucając mu: 1. naruszenie art. 841 § 1 k.p.c. w zw. z art. 72 § 2 k.p.c. poprzez wadliwe przyjęcie, że zwolnienie spod zajęcia ruchomości przez jednego z wierzycieli wywiera skutek również względem pozostałych wierzycieli, podczas gdy poprawna wykładnia i właściwe zastosowanie tych przepisów prowadzi do wniosku, że pomiędzy wierzycielami nie zachodzi współuczestnictwo konieczne, wobec czego fakt wydania postanowienia przez Komornika Sądowego o zwolnieniu ruchomości spod zajęcia nie wywiera skutków prawnych w stosunku do wszystkich wierzycieli, a roszczenie powódki zasługuje na uwzględnienie; 2. naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego i w związku z tym poczynienie błędnych ustaleń faktycznych w sprawie, polegających na ustaleniu, iż ruchomości których zwolnienia spod egzekucji domaga się powódka, jeszcze przed wytoczeniem powództwa zostały zwolnione spod egzekucji postanowieniem Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Łomży z dnia 20 maja 2015 r., sygn. akt KM 602/14, w sytuacji gdy prawidłowa ocena materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że ruchomości te nie zostały zwolnione spod zajęcia przez wszystkich wierzycieli. Mając to na względzie wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie powództwa poprzez zwolnienie spod egzekucji ruchomości zajętych w trakcie postępowania egzekucyjnego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym K. B. oraz zasądzenie od pozwanych na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania za obie instancje. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja zasługuje na częściowe uwzględnienie. Sąd Apelacyjny podziela i przyjmuje za własne ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego, jako że znajdują one oparcie w zebranym w sprawie materiale dowodowym, poza kwestionowanym w apelacji ustaleniem, że ruchomości, których zwolnienia od egzekucji domaga się powódka – jeszcze przed wytoczeniem powództwa zostały zwolnione od egzekucji względem wszystkich pozwanych wierzycieli. Powyższe ustalenie jest wynikiem błędnego poglądu tego Sądu, że zwolnienie spod egzekucji ruchomości objętych postanowieniem Komornika Sądowego z dnia 20 maja 2015 r. (sygn. akt Km 602/14) w stosunku do jednego z wierzycieli ( (...) (...) w P. ) - odniosło skutek prawny również wobec pozostałych sprawiając, że „aktualnie prowadzona przez tego Komornika – na wniosek pozwanych – egzekucja nie jest skierowana do ruchomości wymienionych w uzasadnieniu pozwu”. Taki pogląd nie znajduje uzasadnienia ani na gruncie przepisów k.p.c. , ani w judykaturze. Powyższe błędne stanowisko skutkowało zaś nieprawidłową oceną prawną powództwa i jego oddaleniem w całości, gdy tymczasem winno być ono uwzględnione wobec tych wierzycieli, którzy nie zwolnili od egzekucji ruchomości wymienionych w pozwie. W sprawie bezspornym było, że w toku egzekucji prowadzonej przez Komornika Sądowego K. B. z wniosku kilku wierzycieli przeciwko dłużnikowi J. P. , zajęte zostały ruchomości szczegółowo wymienione w protokole zajęcia ruchomości z dnia 16 kwietnia 2015 r. (ciągnik rolniczy J. D. , kosiarka rotacyjna L. , zgrabiarka L. H. , ładowarka J.C. B. E. , zbiornik – beczkowóz F. oraz kosiarka rotacyjna L. , przyczepa do zbierania słomy L. B. ). Poza sporem pozostawało również, że ruchomości te pismem z dnia 19 maja 2015 r. zostały zwolnione od egzekucji przez (...) Bank Spółdzielczy w P. (k. 63), z uwagi na uprzednie przewłaszczenie tych rzeczy przez powodową spółkę (...) – na podstawie umowy przewłaszczenia z dnia 19 października 2013 r. (k.95 - 99). W sprawie zostało zatem wykazane, że prawo własności spornych ruchomości (egzekwowanych przez Komornika Sądowego) przysługuje powódce, a co za tym idzie – co do zasady mogła ona dochodzić swych praw na gruncie art. 841 §1 k.p.c. Tym niemniej, w okolicznościach niniejszej sprawy, powództwo wytoczone przeciwko czterem pozwanym okazało się słuszne tylko względem trzech z nich ( (...) K. C. , E. C. Sp. j. w P. , A. Z. S. w K. oraz (...) Sp. z o.o. w W. ). Bezzasadnym było bowiem pozywanie w ramach powództwa z art. 841 §1 k.p.c. także (...) (...) w P. , który nie kwestionował praw powódki do określonych ruchomości i jeszcze przed wniesieniem pozwu (3 czerwca 2015 r.), pismem z dnia 19 maja 2015 r. uczynił zadość jej roszczeniom – zwalniając od egzekucji ruchomości wymienione w protokole zajęcia z dnia 16 kwietnia 2015 r. W rezultacie Komornik Sądowy postanowieniem z dnia 20 maja 2015 r. dokonał zwolnienia (wobec (...) (...) w P. ) spod egzekucji ruchomości ujętych w pkt. 1 – 7 protokołu zajęcia z dnia 16 kwietnia 2015 r. Skoro zatem (...) (...) w P. jeszcze przed wszczęciem niniejszego procesu, uznała prawa powódki do spornych ruchomości, kierowanie powództwa z art. 841 §1 k.p.c. także względem niego było bezpodstawne. Powyższe skutkować musiało oddaleniem roszczeń powódki względem tego pozwanego oraz zasądzeniem na jego rzecz zwrotu kosztów procesu - wywołanych niesłusznym wytoczeniem przeciwko niemu powództwa (pkt. I
4. b)niniejszego wyroku). Natomiast co do pozostałych pozwanych – wbrew zapatrywaniom Sądu I instancji – powództwo było uzasadnione i podlegało uwzględnieniu. Błędnie bowiem Sąd ten przyjął, że zgoda na zwolnienie od egzekucji wyrażona przez jednego z wierzycieli, na rzecz którego toczy się egzekucja – wywiera skutki prawne także względem pozostałych. W sprawie niniejszej poza sporem pozostawało, że egzekucja prowadzona przez Komornika Sądowego K. B. względem dłużnika J. P. , zainicjowana została odrębnymi wnioskami kilku różnych wierzycieli i następnie połączona do wspólnego prowadzenia przez Komornika. Jakkolwiek w ramach tych połączonych egzekucji doszło do zajęcia spornych ruchomości, to tego typu połączenie nie skutkowało powstaniem po stronie wierzycieli współuczestnictwa jednolitego, o którym mowa w art. 73 § 2 k.p.c. Działanie podjęte przez jednego z wierzycieli nie wywierało zatem żadnych skutków prawnych wobec pozostałych wierzycieli. Jak słusznie zauważył Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 27 lutego 2015 r. (VI ACa 645/14) – z żadnego przepisu ustawy nie wynika, iż wyrok w sprawie o zwolnienie od egzekucji dotyczyć ma niepodzielnie wszystkich wierzycieli - współuczestników. Niepodzielność wyroku w rozumieniu art. 73 § 2 k.p.c. oznacza bowiem, że w stosunku do wszystkich współuczestników musi zapaść jeden wyrok, rozstrzygający sprawę w sposób jednolity. Innymi słowy – nie jest możliwe odmienne rozstrzygnięcie w stosunku do poszczególnych współuczestników np. uwzględnienie powództwa w stosunku do jednych, a oddalenie powództwa w stosunku do innych. Tego typu sytuacja nie zachodzi w sprawie niniejszej, stanowisko to dodatkowo potwierdza sama treść postanowienia Komornika z dnia 20 maja 2015 r., w którym Komornik wyraźnie wskazał, że zwolnienie oznaczonych przedmiotów od egzekucji dotyczy jedynie egzekucji prowadzonej z wniosku (...) Bank Spółdzielczy w P. – a zatem konkretnej sprawy egzekucyjnej (Km 602/14). Stąd też – w ocenie Sądu Apelacyjnego – powództwo wytoczone względem pozostałych wierzycieli było uzasadnione i skuteczne. Na marginesie jedynie zauważyć wypada, że wierzyciele ci na etapie postępowania egzekucyjnego nie wypowiedzieli się co do roszczeń powódki, a niektórzy z nich nie podjęli też obrony w ramach postępowania sądowego. W sytuacji zatem, gdy powódka wykazała swoje prawo własności do spornych ruchomości i prawo to nie było kwestionowane przez pozwanych wierzycieli – powództwo podlegało uwzględnieniu w sposób wskazany w pkt. I
5. a)niniejszego wyroku. Oznacza to, że wierzyciele nie mogą prowadzić egzekucji ze spornych ruchomości, jako że stanowią one własność innego podmiotu niż dłużnik. Co do stanowiska (...) K. C. , E. C. Sp. j. w P. zawartego w piśmie z dnia 1 sierpnia 2016 r., zauważyć trzeba, że powódka nie dołączyła do pozwu wszystkich wskazanych tam dokumentów, ale część z nich została załączona do akt sprawy w toku postępowania. Strona pozwana otrzymawszy pozew – we własnym interesie – winna była interesować się dalszym przebiegiem postępowania. Umowa przewłaszczenia, potwierdzająca prawo własności powódki do spornych ruchomości, została dołączona jako dowód w sprawie w trakcie postępowania, stając się częścią materiału dowodowego. Pozwana była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, który już w dacie 19 listopada 2015 r. zgłaszał uwagi co do zawartości otrzymanej przesyłki sądowej. Poza tym, pozwany prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 24 listopada 2015 r. – nie stawił się na niej. Strona pozwana – mimo zatem faktycznej możliwości – nie podęła czynnego uczestnictwa w toczącym się postępowaniu z własnej woli. Skoro tak, podnoszenie przez nią na obecnym etapie tych samych argumentów co uprzednio (w piśmie z dnia 19 listopada 2015 r.) – nie mogło odnieść oczekiwanego skutku. Zmiana zaskarżonego wyroku w sposób opisany w pkt. I
6. a)skutkowała zasądzeniem na rzecz powódki zwrotu kosztów procesu od (...) K. C. , E. C. Sp. j. w P. , A. Z. S. w (...) Sp. z o.o. w W. , na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. Na koszty te złożyła się opłata od pozwu w wysokości 30 zł (pkt. I c)). W tym stanie rzeczy Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji wyroku na mocy art. 386 § 1 k.p.c. i art. 385 k.p.c. O kosztach postępowania apelacyjnego w pkt. III wyroku rozstrzygnięto w oparciu o art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 zd. 1 k.p.c. Na koszty te złożyła się opłata od apelacji w wysokości 6.687 zł. Natomiast w pkt. IV wyroku – na mocy art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 zd. 1 k.p.c. oraz w oparciu o § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Na koszty te złożyły się koszty zastępstwa procesowego. (...)