Sad powszechny, I ACa 1185/16

(1)pełnomocnikiem upoważnionym do złożenia oświadczenia w imieniu spółki, w którym pozwana zobowiąże się w terminie do dnia 31.12.2013r. do zawarcia z powodem umowy w formie aktu notarialnego, na mocy której pozwana zobowiąże się do nieodpłatnego przeniesienia na powoda prawa odrębnej własności lokalu mieszkalnego o powierzchni 34 mkw. oznaczonego numerem (...) w budynku (...) – po jego ustanowieniu – powstającego w ramach inwestycji wykonania zespołu budynków mieszkalnych przy ul. (...) / P. w K. . W przypadku niedochowania terminu wskazanego powyżej z winy pozwanej, spółka zobowiązała się zapłacić powodowi kwotę 170.000 zł do dnia 31.01.2014r., a zapłata tej kwoty miała stanowić zwolnienie pozwanej z obowiązku zawarcia umowy, o której mowa powyżej. W dniu 25.11.2013r. R. W.

(1)złożył powodowi oświadczenie zgodnie z uchwałą nr (...) Dotychczas nie nastąpiło przeniesienie prawa odrębnej własności lokalu na powoda, a zatem pozwana jest zobowiązana zapłacić powodowi kwotę 170.000 zł. Sąd Okręgowy w Krakowie w dniu 27.03.2015r. pod sygn. akt IX GNc 1251/14 wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym uwzględniający powództwo w całości. Pozwana Przedsiębiorstwo (...) sp. z o.o . w K. w sprzeciwie wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu. W uzasadnieniu sprzeciwu pozwana przyznała, że podjęto uchwałę nr (...) o treści wskazanej w pozwie. Zarzuciła natomiast, że R. W.

(1)w piśmie z dnia 25.11.2013r. jedynie poinformował powoda o tym, że spółka zobowiąże się do dnia 31.12.2013r. do zawarcia umowy z A. G. w formie aktu notarialnego, na mocy której spółka zobowiąże się do nieodpłatnego przeniesienia na powoda prawa odrębnej własności lokalu mieszkalnego, po jego ustanowieniu. Oświadczenie reprezentanta pozwanej z dnia 25.11.2013r. stanowiło zatem oświadczenie wiedzy a nie oświadczenie woli, tym samym nie może stanowić podstawy do dochodzenia przez powoda jakichkolwiek roszczeń. Na podstawie literalnego brzmienia oświadczenia z dnia 25.11.2013r. nie sposób uznać, że pozwana zobowiązała się do zawarcia umowy czy do zapłaty. Wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2016 r, sygn. IX GC 376/15, Sąd Okręgowy w Krakowie: I/ zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 170.000 zł, z ustawowymi odsetkami od dnia 1 lutego 2014r. do dnia 31 grudnia 2015r. i dalszymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016r, II/ umorzył postępowanie w pozostałym zakresie; III/ zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 12.117 zł, tytułem kosztów procesu, IV/ oddala wniosek powoda o nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności W uzasadnieniu Sad Okręgowy ustalił, że w dniu 25.11.2013r. Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników strony pozwanej podjęło uchwałę nr (...) zgodnie z którą na podstawie art. 210 § 1 k.s.h. spółka ustanowiła R. W.

(1)pełnomocnikiem upoważnionym do złożenia oświadczenia w imieniu spółki, w którym pozwana zobowiąże się w terminie do dnia 31.12.2013r. do zawarcia z powodem umowy w formie aktu notarialnego, na mocy której pozwana zobowiąże się do nieodpłatnego przeniesienia na powoda prawa odrębnej własności lokalu mieszkalnego o powierzchni 34 mkw. oznaczonego numerem (...) w budynku (...) – po jego ustanowieniu - powstającego w ramach inwestycji wykonania zespołu budynków mieszkalnych przy ul. (...) / P. w K. . W przypadku niedochowania terminu wskazanego powyżej z winy pozwanej, spółka zobowiązała się zapłacić powodowi kwotę 170.000 zł do dnia 31.01.2014r., a zapłata tej kwoty będzie stanowić zwolnienie pozwanej z obowiązku zawarcia umowy, o której mowa powyżej. Pozwana nie przeniosła na rzecz powoda prawa odrębnej własności lokalu mieszkalnego o powierzchni 34 mkw. oznaczonego numerem (...) w budynku (...) mającego powstać w ramach inwestycji wykonania zespołu budynków mieszkalnych przy ul. (...) / P. w K. bowiem nie doszło do realizacji inwestycji i budynek nie powstał. Pozwana nie zapłaciła także powodowi kwoty żądanej pozwem. W dniu 25.11.2013r. R. W.

(1)działając jako pełnomocnik pozwanej spółki na podstawie uchwały nr (...) złożył powodowi oświadczenie zgodne z treścią podjętej przez spółkę uchwały, tj. oświadczył, że spółka zobowiąże się w terminie do dnia 31.12.2013r. do zawarcia z A. G. umowy w formie aktu notarialnego, na mocy której pozwana zobowiąże się do nieodpłatnego przeniesienia na powoda prawa odrębnej własności lokalu mieszkalnego o powierzchni 34 mkw. oznaczonego numerem (...) w budynku (...) – po jego ustanowieniu - powstającego w ramach inwestycji wykonania zespołu budynków mieszkalnych przy ul. (...) / P. w K. . W przypadku niedochowania terminu wskazanego powyżej z winy spółki, spółka zapłaci powodowi kwotę 170.000 zł do dnia 31.01.2014r., a zapłata tej kwoty będzie stanowić zwolnienie pozwanej z obowiązku zawarcia umowy, o której mowa powyżej. Dotychczas nie nastąpiło przeniesienie prawa odrębnej własności lokalu na powoda, a zatem pozwana jest zobowiązana zapłacić powodowi kwotę 170.000 zł. Pismem z dnia 13.05.2014r. powód wezwał pozwaną do wypełnienia zobowiązań wynikających z oświadczenia z dnia 25.11.2013r. i uchwały nr (...) Oceniając powyższe ustalenia faktyczne Sąd Okręgowy uznał, że powództwo zasługuje na uwzględnienie. W sprawie bezspornym było, że w dniu 25.11.2013r. Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników strony pozwanej podjęło uchwałę nr (...) zgodnie z którą na podstawie art. 210 § 1 k.s.h. spółka ustanowiła R. W.

(1)pełnomocnikiem upoważnionym do złożenia oświadczenia w imieniu spółki. Uchwałą wskazano też termin zawarcia i treść umowy, którą zawrzeć R. W.

(2)(imieniem pozwanego) z powodem. W przypadku niedochowania terminu wskazanego powyżej z winy pozwanej, spółka zobowiązała się zapłacić powodowi kwotę 170.000 zł do dnia 31.01.2014r., a zapłata tej kwoty miała stanowić zwolnienie pozwanej z obowiązku zawarcia umowy, o której mowa powyżej. Bezspornym było też, że dotychczas nie nastąpiło przeniesienie prawa odrębnej własności lokalu na powoda. Pozwana nie kwestionowała, że winę za taki stan rzeczy ponosi spółka i przyznała, że budynek (...) nie powstał, zatem nie zostało ustanowione prawa odrębnej własności lokalu. Sporne było, czy pismem z dnia 25.11.2013r. R. W.

(1)jako pełnomocnik spółki złożył oświadczenie woli w wykonaniu uchwały nr (...) czy też w piśmie z dnia 25.11.2013r. zawarł jedynie oświadczenie wiedzy informujące powoda, że pozwana zobowiąże się w terminie do dnia 31.12.2013r. do zawarcia z powodem umowy w formie aktu notarialnego, przenoszącej prawo własności lokalu, a w razie braku zawarcia takiej będzie zobowiązana zapłacić powodowi kwotę 170.000 zł. Wobec cofnięcia przez strony dowodów osobowych Sąd Okręgowy oparł się na literalnym brzmieniu dokumentów zgromadzonych w sprawie, w tym oświadczenia R. W.

(1)z dnia 25.11.2013r. złożonego w imieniu pozwanego. Z oświadczenia wynika, że R. W.

(1)działając jako pełnomocnik pozwanej spółki na podstawie uchwały (...) złożył powodowi oświadczenie zgodne z treścią uchwały – o treści uwidocznionej w ustaleniach faktycznych. W ocenie Sądu Okręgowego, w świetle oraz art. 56 i n. k.c. nie sposób podzielić argumentacji pozwanej, by oświadczenie z dnia 25.11.2013r. miało charakter informacyjny i było jedynie oświadczeniem wiedzy, a nie oświadczeniem woli. Skoro oświadczenie z dnia 25.11.2013r. stanowiło oświadczenie woli złożone w imieniu spółki, to powstało zobowiązanie spółki do spełnienia na rzecz powoda świadczeń wskazanych w oświadczeniu. Dlatego też Sąd Okręgowy w punkcie I wyroku zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 170.000 zł. Jako podstawę orzeczenia w przedmiocie ustawowych odsetek Sąd wskazał art. 481 k.c. zasądzając odsetki ustawowe od dnia 01.02.2014r. do dnia 31.12.2015r. i dalsze ustawowe za opóźnienie od dnia 01.01.2016r. do dnia zapłaty. Powód cofnął pozew ze zrzeczeniem się roszczenia w zakresie odsetek ustawowych za okres od dnia 01.02.2013r. do dnia 31.01.2014r. Dlatego też Sąd Okręgowy w punkcie II wyroku w tym zakresie postępowanie umorzył, na mocy art. 203 § 1 k.p.c. W punkcie IV wyroku Sąd Okręgowy oddalił wniosek o nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności, wskazując, że nie zostały w sprawie spełnione żadne ustawowe przesłanki z art. 333 i n. k.p.c. do nadania takiego rygoru. O kosztach procesu Sąd Okręgowy rozstrzygnął w punkcie III wyroku, wskazując w uzasadnieniu jako prawną tego podstawę art. 98 kpc i odpowiednie przepisy wykonawcze. Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżyła apelacją pozwana , zarzucając: 1/ naruszenie art. 233 k,pc, polegające na dokonaniu oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego w sposób sprzeczny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego , co doprowadziło do błędnego przyjęcia, że oświadczenie R. W.

(1)stanowiło oświadczenie woli, a nie oświadczenie wiedzy; 2/ naruszenie art. 60 k.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji uznanie, że oświadczenie R. W.

(1)stanowiło oświadczenie woli, w sytuacji, gdy przedmiotowe oświadczenie stanowiło oświadczenie wiedzy. W konkluzji pozwana domagała się zmiany zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na jej rzecz kosztów procesu. Na rozprawie apelacyjnej w dniu 7 października 2016 r pełnomocnik pozwanej złożył zarzut potrącenia z wierzytelnością zasądzoną zaskarżonym wyrokiem, wierzytelności strony pozwanej względem powoda w kwocie 383 136 zł i wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa. Złożył do akt sprawy następujące dokumenty: 1/ oświadczenie o potrąceniu z dnia 4 października 2016 r, podpisane przez pełnomocnika radcę prawnego P. G. , wraz z pełnomocnictwem do złożenia takiego oświadczenia (k. 158-159), 2/ kierowane do powoda w dniu 30 września 2016 r wezwanie do zapłaty kwoty przedstawionej następnie do potrącenia (k. 162), 3/ kserokopię aktu notarialnego z dnia 15 stycznia 2012 roku Rep A Nr (...) 4/ pełny odpis z KRS dotyczący pozwanej spółki (K. 172-180). Pełnomocnik powoda wniósł o pominięcie zarzutu potrącenia, jako spóźnionego zaprzeczył też imieniem powoda istnieniu wierzytelności przedstawionej do potrącenia. SĄD APELACYJNY ZWAŻYŁ CO NASTĘPUJE. Apelacja strony pozwanej jest bezzasadna. W pierwszej kolejności należy odnieść się do złożonego w dniu 4 października 2016 r zarzutu potrącenia wzajemnej wierzytelności strony pozwanej względem powoda, z wierzytelnością dochodzoną pozwem. Wbrew stanowisku pełnomocnika strony pozwanej zarzut potrącenia, w okolicznościach niniejszej sprawy, był dopuszczalny. Warto przypomnieć, że potrącenie jest czynnością materialnoprawną, której celem jest doprowadzenie do wygaśnięcia wzajemnych zobowiązań ( art. 498 k.p.c. ), drogą jednostronnego oświadczenia materialnoprawnego wywołującego skutek prawny, niezależnie od woli uprawnionego do wierzytelności objętej potrąceniem, od chwili złożenia go w taki sposób, ażeby druga strona mogła zapoznać się z jego treścią ( art. 499 k.c. i 61 k.c. ). Potrącenie jest uprawnieniem wierzyciela wzajemnego. W świetle przepisów prawa materialnego regulujących tę instytucję jest obojętne, kiedy oświadczenie o potrąceniu zostanie złożone. Okoliczność, że określona wierzytelność jest objęta postępowaniem sądowym, nie wyklucza jej skutecznego potrącenia w jakiejkolwiek fazie postępowania sądowego. Potrącenie w świetle kodeksu cywilnego jest uprawnieniem wierzyciela dla którego rozpoczęła się „faza kompensacyjna”. Powstanie możliwości potrącenia nie stwarza obowiązku jego dokonania. Granicą czasową skorzystania z tego uprawnienia materialnoprawnego jest zakończenie fazy kompensacyjnej z powodu odpadnięcia przesłanek, w szczególności na skutek zapłaty jednej z wierzytelności, czy jej wygaśnięcia na innej podstawie. Procesowy zarzut potrącenia, czy to kształtujący (oświadczenie woli o potrąceniu – art. 499 k.c – złożone w procesie i zgłoszenie zarzutu procesowego z tym związanego), czy to informujący o dokonanym poza procesem potrąceniu (zarzut nieistnienia dochodzonej wierzytelności) jako czynności procesowe, polegające na powołaniu się na fakty, które nastąpiły bądź następują w toku postępowania i wynikające z nich skutki prawne, podlegają normom postępowania regulującym kwestie, do kiedy te fakty mogą być przytaczane. W rozpoznawanej sprawie pozwany złożył oświadczenie o potrąceniu już po wydaniu wyroku przez Sąd I instancji. Jakkolwiek sam skutek potrącenia (wzajemne umorzenie do wysokości wierzytelności niższej – art. 498 § 2 k.c. ) następuje z mocą wsteczną, tj. następuje z chwilą gdy potrącenie stało się możliwe ( art. 499 k.c. ) to możliwość podniesienia procesowego zarzutu potrącenia powstaje dopiero w chwili, gdy wierzyciel wzajemny złożył oświadczenie woli o potrąceniu. Jak już wcześniej wskazano takie oświadczenie wierzyciel ten może złożyć w każdym czasie – w fazie kompensacyjnej – gdyż jest to jego prawo podmiotowe, z którego może, lecz nie musi skorzystać. Jeśli, jak w rozpoznawanej sprawie, materialnoprawne oświadczenie o potrąceniu wierzytelności zostało złożone już po wydaniu wyroku przez Sąd I instancji, procesowy zarzut potrącenia (wygaśnięcia wierzytelności dochodzonej w sprawie) może być zgłoszony w postępowaniu apelacyjny. Identyczny pogląd wyraził Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 9 sierpnia 2016 r, II Cz 83/16, Lex nr 2095938). Sam fakt złożenia oświadczenia o potrąceniu nie oznacza oczywiście, że odniesie ono procesowy skutek. W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik powoda zarzucił, że potrącana przez pozwaną wierzytelność w kwocie 383 136 zł nie istnieje. W tej sytuacji procesowym obowiązkiem strony pozwanej było udowodnienie, że przysługuje jej wymagalna wierzytelność w w/w kwocie. Pozwaną obciążał dowód istnienia, wysokości i wymagalności przedmiotowej wierzytelności. Pozwana nie sprostała temu obowiązkowi ( art. 6 k.c. ). Będący radcą prawnym pełnomocnik pozwanej złożył co prawda do akt odpisy wymienionych wyżej dokumentów, jednakże nie wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z tych dokumentów, nie wskazał też okoliczności, które z dokumentów tych miałyby wynikać. W oświadczeniu o potrąceniu z dnia 4 października 2016 r(k. 158), wskazano, że źródłem potrącanej wierzytelności jest bezpodstawne wzbogacenie powoda kosztem pozwanej. W poprzedzającym potrącenie wezwaniu o zapłatę z dnia 30 września 2016 r kierowanym przez pozwaną do powoda (k. 159) wskazano, że nie istniał dług pozwanej względem powoda, w zamian za zwolnienie z którego powód otrzymał przysporzenie majątkowe w postaci własności lokalu mieszkalnego. Czynność prawną zwolnienia pozwanej z długu w kwocie 383 136 zł, w zamian za przeniesienie własności nieruchomości lokalowej na powoda, obejmuje akt notarialny z dnia 15 stycznia 2012 r. Niezależnie od braku wniosku o przeprowadzenie dowodów z tych dokumentów – z ich treści nie wynika w sposób nie budzący wątpliwości istnienie po stronie pozwanej wymagalnej wierzytelności w kwocie 383 600 zł. Pełnomocnik pozwanej nie wyjaśnił w swoim ustnym wystąpieniu dlaczego pozwana spółka uznała swoje zobowiązanie do wypłaty dywidendy na rzecz A. G. za istniejące i ważne, skoro ten nigdy nie był wspólnikiem spółki – o czym J. W. i A. M. , jako ówcześni przedstawiciele spółki, musieli wiedzieć. Taka informacja jest istotna z punktu widzenia uregulowania zawartego w przepisie art. 411 ust. 1 k.c. Z samej treści aktu notarialnego wynika, że wypłata dywidendy na rzecz A. G. niekoniecznie stanowiła element rozliczenia wspólników ze spółką, lecz stanowiła rozliczenie innych wierzytelności pomiędzy spółką a A. G. (por. kserokopia aktu notarialnego k. 169). Podsumowując stwierdzić należy, że, po pierwsze, z dokumentów, złożonych przez pełnomocnika pozwanej spółki nie wynika prima facie , by pozwanej przysługiwała względem powoda wierzytelność nadająca się do potrącenia z wierzytelności dochodzoną przez powoda w niniejszym procesie. Pozwana ani w piśmie procesowym ani ustnie nie złożyła wyjaśnień, które pozwalałyby na pełne zrozumienie powstania i istnienia potrącanej wierzytelności – co również uniemożliwiło rzeczowe ustosunkowanie się przez powoda do zarzutu potrącenia. Po drugie na okoliczność istnienia, wysokości i wymagalności potrącanej wierzytelności pozwana nie zgłosiła żadnych wniosków dowodowych. Dlatego też zarzut potrącenia, choć dopuszczalny procesowo, musiał zostać pominięty z przyczyn dowodowych. Pozwana nie udowodniła istnienia potrącanej wierzytelności ( art. 6 k.c. ). W tej sytuacji prawidłowość wyroku Sądu I instancji nie może budzić żadnych wątpliwości. W toku postępowania przed tym Sądem strona pozwana nie kwestionowała istnienia podstaw faktycznych do ustanowienia pełnomocnika spółki w trybie art. 210 § 1 k.c. Nie kwestionowała też zakresu pełnomocnictwa udzielonego w tym trybie niejakiemu R. W.

(1). Jak wynika z niekwestionowanych ustaleń faktycznych Sądu I instancji, wolą (...) spółki (...) było przeniesienie na powoda, w ramach wzajemnych rozliczeń, mającego być wyodrębnionym lokalu mieszkalnego o powierzchni 34 m2. Umowa zobowiązująca do przeniesienia własności tegoż lokalu miała być zawarta do dnia 31 grudnia 2013 r a obowiązek ten miał zostać obwarowany kara umowną w kwocie 170 000 zł. Aby tego rodzaju zobowiązanie powstało oświadczenie woli o treści, jak wyrażona w uchwale nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników, musiało być złożone przez pełnomocnika spółki, umocowanego na zasadach określonych w art. 210 § 1 k.s.h. . R. W.

(1)złożył takie oświadczenie w dniu 25 listopada 2013 r. Twierdzenie pozwanej, że oświadczenie to jest wyłącznie oświadczeniem wiedzy nie znajduje żądnych podstaw w samej treści dokumentu zalegającego na k. 14 akt i przy przyjęciu, że pełnomocnik spółki działał racjonalnie. W toku procesu pozwana spółka nie złożyła żadnych takich zarzutów, które mogłyby podważyć istnienie i ważność zobowiązania do zapłaty na rzecz powoda kwoty 170 000 zł. Rację ma też pełnomocnik pozwanego, że sam fakt złożenia bezwarunkowego w swojej treści oświadczenia o potrąceniu należy traktować jak dorozumiane uznanie istnienia i wymagalności tej wierzytelności. W świetle powyższego należało uznać za bezzasadne zawarte w apelacji pozwanej zarzuty naruszenia art. 233 k.p.c. i art. 60 k.c. Mając na względzie wszystkie powyższe uwagi Sad Apelacyjny oddalił apelację pozwanej, jako bezzasadną w oparciu o przepis art. 385 k.p.c. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na zasadzie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. SSA Grzegorz Krężołek SSA Hanna Nowicka de Poraj SSA Robert Jurga