w zw. z art. 305 1 k.c. Wnioskodawca jest przedsiębiorcą zajmującym się działalnością telekomunikacyjną, a więc podmiotem, na rzecz którego co do zasady można ustanowić służebność przesyłu. Bezspornie w nieruchomości uczestnika znajdują się urządzenia, służące przedsiębiorcy do udostępniania oferowanych przez niego usług telekomunikacyjnych i stanowiące jego własność. Jednak mogą one zostać przeniesione w inne miejsce. Dlatego, wedle Sądu I instancji, nie są to urządzenia, o jakich mowa w art. 49 k.c. Przepis ten wymaga trwałego połączenia urządzeń z przedsiębiorstwem. Chodzi tu o spełnienie przesłanki trwałości z art. 47 § 2 k.c. Rodzaj oraz sposób połączenia z nieruchomością i z samą siecią przedmiotowych urządzeń nie spełnia zaś kryteriów wymaganych dla części składowej. Odłączenie urządzeń musiałoby spowodować uszkodzenie lub istotną zmianę całości (przedsiębiorstwa) albo przedmiotu odłączonego (urządzeń). W sensie prawnym odłączenie spowodowałoby, że urządzenia nie spełniałyby roli przesyłowej w sieci, a więc nie mogłaby być wykonywana funkcja przedsiębiorstwa, którego miałyby być częścią. Wolą stron, co wynika z zawieranych przez nie umów najmu, było natomiast umieszczenie urządzeń przesyłowych wnioskodawcy w nieruchomości uczestnika jedynie na pewien czas. Nigdy zatem urządzenia te nie stały się częścią składową nieruchomości uczestnika i w ogóle nie mógł się do nich stosować art. 49 § 1 k.c. w zakresie przewidującym odstępstwo od reguł z art. 47 k.c. i art. 48 k.c. Nieistnienie urządzeń w rozumieniu art. 49 k.c. uniemożliwiało wnioskodawcy skuteczne wystąpienie z wnioskiem o ustanowienie służebności przesyłu na podstawie art. 305 1 k.c. Skoro przepis art. 49 k.c. nie przesądza stopnia trwałości połączenia tych urządzeń z rzeczą, to z art.
wynika, że służebność przesyłu musi być konieczna dla właściwego korzystania ze wskazanych urządzeń. W ocenie Sądu Rejonowego, taki stan rzeczy nie występował w rozpoznawanej sprawie, skoro brak było technicznych przeszkód w przeniesieniu urządzeń telekomunikacyjnych w inne miejsce, niezależnie od stopnia trudności i zakresu czynności adaptacyjnych oraz projektowych, które muszą poprzedzać zmianę ich lokalizacji. Obciążenie nieruchomości uczestnika nie jest wobec tego konieczne dla prawidłowego korzystania z urządzeń przesyłowych. Przeniesienie urządzeń w inne miejsce nie spowoduje przy tym jakiejkolwiek szkody zarówno dla nich, jak i całej sieci, w którą zostały włączone. Ta cecha urządzeń musiała być znana i akceptowana zarówno przez wnioskodawcę, jak i uczestnika już w momencie pierwotnego ich zlokalizowania, bo strony zawarły umowę najmu pomieszczenia na czas określony. Wnioskodawca, który jest przedsiębiorcą i profesjonalistą, zawierając umowę najmu z dnia 1.10.2007 r. wybrał określoną drogę prawną dla umożliwienia sobie korzystania z urządzeń i ich lokalizacji. Musiał także nie widzieć przeszkód w możliwości usunięcia swoich urządzeń z wynajmowanego pomieszczenia. Jeżeli zaś najemca od początku miał świadomość, że urządzenia w lokalu wynajmującego nie będą mogły zostać odłączone od sieci w czasie określonym w umowie najmu, a także zostaną one z nieruchomością oraz z siecią połączone w sposób trwały, to winien podczas prowadzenia negocjacji w sprawie zawarcia umowy lojalnie go o tym poinformować. W przeciwnym razie wykorzystał dobrą wiarę kontrahenta dla swoich celów. Wnioskodawca dąży do zastąpienia wygasłego tytułu do korzystania z nieruchomości o charakterze obligacyjnym znacznie trwalszym tytułem w postaci ograniczonego prawa rzeczowego , mimo że brak jest ku temu podstaw. O bezzasadności wniosku świadczy i to, że wnioskodawca domaga się ustanowienia służebności, która miałaby być wykonywana w lokalu, gdy tymczasem zasadniczo służebnością obciąża się grunty. Apelację od powyższego rozstrzygnięcia wywiódł wnioskodawca, zaskarżając postanowienie w całości i zarzucając mu naruszenie: - prawa materialnego polegające na: 1. błędnej wykładni art. 49 § 1 k.c. poprzez uznanie, że połączenie sieci z przedsiębiorstwem przesyłowym musi mieć trwały charakter w takim rozumieniu, że urządzenia te nie mogą zostać przeniesione, gdy w rozumieniu tego przepisu połączenie przedsiębiorstwa z siecią następuje, gdy jest ona technicznie zdolna do realizowania zadań przedsiębiorstwa przesyłowego (doprowadzania pary, gazy, energii, czy jak w tym przypadku przenoszenia danych niezbędnych do świadczenia usług telekomunikacyjnych), czyli gdy sieć ma zdolność do spełnienia roli przesyłowej; 2. błędnej wykładni art. 47 § 2 k.c. poprzez uznanie, że sama techniczna możliwość posadowienia sieci telekomunikacyjnej w innym miejscu niż dotychczas powoduje, że nie stanowi ona części składowej przedsiębiorstwa, gdyż połączenie to nie ma w takim wypadku charakteru trwałego; 3. błędnej wykładni art. 305 1 k.c. poprzez przyjęcie, że służebnością przesyłu może być obciążona tylko nieruchomość gruntowa, w sytuacji gdy przepis ten nie ogranicza możliwości ustanowienia takiej służebności jedynie na części powierzchni ziemskiej stanowiącej odrębny przedmiot własności (gruncie); 4. błędnej wykładni art.
poprzez przyjęcie, że ustanowienie służebności przesyłu jest wyłączone w sytuacji, gdy możliwe jest przeniesienie urządzeń w inne miejsce, gdyż w takim wypadku korzystanie z cudzej nieruchomości nie jest konieczne do właściwego korzystania z urządzeń, w sytuacji gdy przepis ten ma dawać podstawę przedsiębiorstwom przesyłowym do żądania ustanowienia takiego ograniczonego prawa rzeczowego , wtedy gdy strony nie doszły do porozumienia odnośnie do umownego obciążenia nieruchomości taką służebnością; 5. błędnej wykładni art.
poprzez przyjęcie, że ustanowienie służebności przesyłu jest wyłączone w sytuacji, gdy możliwe jest przeniesienie urządzeń w inne miejsce (niezależnie od kosztów i wpływu na walory użytkowe przenoszonej infrastruktury), gdyż w takim wypadku korzystanie z cudzej nieruchomości nie jest konieczne do właściwego korzystania z urządzeń, w sytuacji gdy utrzymanie tych urządzeń na nieruchomości stanowi dla jej właściciela obciążenie niewspółmiernie mniejsze niż obciążenie przedsiębiorstwa przesyłowego związane z przeniesieniem sieci w inne miejsce; - naruszenie przepisów prawa procesowego polegające na:
stanowi, że jeżeli właściciel nieruchomości odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, a jest ona konieczna dla właściwego korzystania z urządzeń przesyłowych, przedsiębiorca może żądać jej ustanowienia za odpowiednim wynagrodzeniem. Rzeczą sądu jest w takim przypadku zbadanie aktualnych potrzeb przedsiębiorstwa przesyłowego. Sądowi Rejonowemu umknęło, że urządzenia były już przenoszone, co wiązało się z poniesieniem znacznych kosztów przez wnioskodawcę. W tych warunkach nie były uzasadnione także wnioski Sądu Rejonowego, że ewentualne ustanowienie służebności przesyłu byłoby nie do pogodzenia z funkcją budynku, w którym znajdują się urządzenia i że co do zasady budzi wątpliwości obciążenie służebnością przesyłu nieruchomości lokalowej. Ze względu na rodzaj nieruchomości, na których są budowane urządzenia przesyłowe można wyróżnić: urządzenia przesyłowe posadowione na gruntach, np. słupy energetyczne, posadowione w budynkach, np. stacje transformatorowe i posadowione w lokalach, np. węzły ciepłownicze lub tak jak w tej sprawie urządzenia telekomunikacyjne. Przedmiotem wykonywania służebności w przypadku tych ostatnich jest zazwyczaj stosunkowo niewielka część nieruchomości. Uprawnienia mogą obciążać całą rzecz, ale są wykonywane jedynie w jej oznaczonej części. Poza tym, w świetle art. 305 1 k.c. , przedsiębiorca może korzystać z obciążonej nieruchomości tylko w granicach określonych przeznaczeniem tych urządzeń, a więc ich bieżącą eksploatacją, konserwacją i dozorem. Wniosek o naruszeniu dotychczasowego przeznaczenia nieruchomości jest nieuprawniony i z tego powodu, że pomieszczenia, w których znajdują się urządzenia przesyłowe mają niewielkie powierzchnie: odpowiednio 24,56 m 2 i 13,88 m 2 . Nie przekonuje wobec tego argument, że ich posadowienie ma zasadnicze znaczenie dla funkcjonowania biblioteki w budynku, którego powierzchnia wynosi 320 m 2 . Tym bardziej, gdy jej utworzenie było późniejsze niż instalacja spornego urządzenia. Sąd Rejonowy nie mógł zresztą wyprowadzić wniosków o negatywnym wpływie urządzeń na funkcjonowanie budynku, bo takie okoliczności nie wynikają z akt sprawy. Materiał w niej zgromadzony nie pozwala także skonstatować, że urządzenia przesyłowe nie stanowią tych, o których stanowi art. 49 k.c. Reasumując: waga naruszeń, których dopuścił się Sąd Rejonowy jest taka, że uzasadnia stwierdzenie, iż nie została rozpoznana istota sprawy (zob. postanowienie SN z 5.12.2012 r., I CZ 168/12, Legalis nr 584430). To zaś skutkuje uchyleniem zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. i przekazaniem sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania. Podkreślić należy, że Sąd Rejonowy przeprowadził postępowanie dowodowe w bardzo ograniczonym zakresie. Nie przeprowadzono żadnych dowodów i nie dokonano żadnych ustaleń na okoliczność zakresu służebności i jej wpływu na funkcjonowanie nieruchomości ani na okoliczność wysokości należnego uczestnikowi wynagrodzenia za ustanowienie służebności. Przeprowadzenie postępowania dowodowego w tym zakresie oraz rozstrzygnięcie o wynagrodzeniu za ustanowienie służebności po raz pierwszy na etapie postępowania apelacyjnego pozbawiłoby zainteresowanych możliwości poddania go kontroli instancyjnej. Pozostawałoby to w sprzeczności z gwarantowaną konstytucyjnie zasadą dwuinstancyjności postępowania sądowego (postanowienie SN z 19.11.2015 r., IV CZ 45/15, Legalis nr 1402777). W apelacji znalazły się wprawdzie wnioski o dopuszczenie dowodów z opinii biegłych, ale Sąd Okręgowy nie może w tym zakresie uzupełnić postępowania dowodowego, które mogłoby na tyle zmienić obraz stanu faktycznego, iż prawomocne rozstrzygnięcie sądu drugiej instancji byłoby w rzeczywistości pierwszym rozstrzygnięciem sprawy (zob. postanowienie SN z 20.05.2015 r., I CZ 43/15, Legalis nr 1303577). Rzeczą Sądu I instancji przy ponownym rozpoznawaniu sprawy będzie uzupełnienie postępowania dowodowego co do roli spornego urządzenia dla sieci telekomunikacyjnej. Rozważenia wymaga, czy jest w tym względzie potrzebna opinia biegłego, który posiada specjalistyczną wiedzę techniczną. Następnie Sąd Rejonowy zbada aktualne potrzeby przedsiębiorstwa przesyłowego, co będzie podstawą do ustalenia zakresu służebności, którą powinna być obciążona nieruchomość. Analizie musi też podlegać wpływ ustalonego zakresu służebności na funkcjonowanie nieruchomości. Konieczne będzie zatem poszerzenie postępowania dowodowego, w tym dopuszczenie dowodów z opinii biegłych sądowych wskazanych przez wnioskodawcę. Przeprowadzenie postępowania dowodowego w całości jest niezbędne dla poczynienia ustaleń co do wysokości wynagrodzenia należnego w razie ustanowienia służebności przesyłu. W tym zakresie Sąd Rejonowy weźmie pod uwagę dowody z opinii biegłego rzeczoznawcy i biegłego geodety oraz pozostały materiał, który zgromadzi w sprawie.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.