Sad powszechny, III Ca 218/16

Sygn. akt III Ca 218/16 POSTANOWIENIE Dnia 24 października 2016 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie : Przewodniczący – Sędzia SO Andrzej Dyrda (spr.) Sędziowie SO Magdalena Balion - Hajduk SR (del.) Maryla Majewska - Lewandowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 października 2016 roku sprawy z wniosku K. P. przy udziale K. M. i B. S. o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie w przedmiocie skargi B. S. o wznowienie postępowania na skutek apelacji uczestniczki postępowania B. S. od postanowienia Sądu Rejonowego w Gliwicach z dnia 13 sierpnia 2015 r., sygn. akt I Ns 2863/14 na skutek zażalenia uczestniczki postępowania B. S. na rozstrzygnięcie o kosztach zastępstwa prawnego w postępowaniu odwoławczym zawarte w punkcie 2 postanowienia Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 26 kwietnia 2016 r., sygn. akt III Ca 218/16 postanawia : oddalić zażalenie. SSR(del.)Maryla Majewska - SSO Andrzej Dyrda SSO Magdalena Balion - Hajduk - Lewandowska UZASADNIENIE Zaskarżonym rozstrzygnięciem zawartym w punkcie 2 postanowienia z dnia 26 kwietnia 2016r. Sąd Okręgowy w Gliwicach zasądził od uczestniczki postępowania B. S. na rzecz wnioskodawczyni K. P. kwotę 900 zł z tytułu zwrotu koszów zastępstwa prawnego w postępowaniu odwoławczym w oparciu o art. 520 § 2 k.p.c. i § 13 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 8 pkt 1 i § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 09 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1348, z późniejszymi zmianami) oraz art. 109 § 2 k.p.c. , uwzględniając, że skarżąca uległa w całości w postępowaniu odwoławczym i powinna zwrócić wnioskodawczyni poniesione przez nią w tym postępowaniu koszty zastępstwa przez fachowego pełnomocnika, które z uwzględnieniem jego nakładu pracy w postępowaniu odwoławczym zostały ustalone w wysokości 900 zł. Zażalenie na to postanowienie wniosła uczestniczka postępowania. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania poprzez brak rozważenia zastosowania art. 102 k.p.c. , w sytuacji szczególnie uzasadniającej odstąpienie od zasądzenia uczestniczki B. S. (strony przegrywającej) kosztów postępowania oraz kosztów zastępstwa prawnego. Na tych podstawach wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez odstąpienie od obciążania uczestniczki kosztami postępowania odwoławczego i kosztami zastępstwa adwokackiego wnioskodawczyni w postępowaniu odwoławczym. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Stosownie do art. 102 k.p.c. w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Przytoczona regulacja prawna, jako przepis szczególny do wskazanego powyżej art. 520 k.p.c. , winna być stosowana w wyjątkowych sytuacjach, na co zresztą wskazuje redakcja art. 102 k.p.c. Ocena, czy takie przesłanki wystąpiły powinna być zawsze dokonywana w całokształcie okoliczności, które uzasadniałyby odstępstwo od podstawowych zasad decydujących o rozstrzygnięciu w przedmiocie kosztów procesu (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 1974 r., II CZ 223/73). W doktrynie i orzecznictwie, jako okoliczności uzasadniające zastosowanie art. 102 k.p.c. , wskazuje się te związane z samym przebiegiem postępowania, ale również dotyczące stanu majątkowego i sytuacji życiowej strony. Niemniej jednak, trudna sytuacja ekonomiczna strony przegrywającej, nawet tak niekorzystna, że strona bez uszczerbku dla utrzymania własnego i członków rodziny nie byłaby w stanie ponieść kosztów, nie stanowi samodzielnej podstawy zwolnienia - na podstawie art. 102 k.p.c. - od obowiązku zwrotu kosztów przeciwnikowi, chyba że na rzecz tej strony przemawiają dalsze szczególne okoliczności, które same mogłyby być niewystarczające, lecz łącznie z trudną sytuacją ekonomiczną wyczerpują znamiona wypadku szczególnie uzasadnionego (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 10 sierpnia 2012r., I ACa 316/12; postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 29 czerwca 2012r., I ACz 961/12; wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 12 grudnia 2014r., I ACa 1050/14; wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 13 listopada 2014r., I ACa 596/14). Nadto wskazuje się, że za zastosowaniem art. 102 k.p.c. , przemawia również, obok okoliczności natury majątkowej i subiektywnej, również to, że strona wygrywająca korzystała ze stałej obsługi prawnej i nie poniosła dodatkowych nakładów na prowadzenie procesu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 1972r., I PR 423/72). Ocena tych okoliczności następuje z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego. Sąd Okręgowy ferrując zaskarżone rozstrzygnięcie uznał, że za brakiem podstaw do zastosowania art. 102 k.p.c. , przemawia jedyna przesłanka zaistniała w toku postępowania, a więc trudna sytuacja majątkowa uczestniczki postępowania. Sąd Okręgowy rozpoznając zażalenie na postanowienie z dnia 26 kwietnia 2016r. stwierdził, że poza ta przesłanką nie zachodzą dalsze. W szczególności wyrazu takiemu nie można przyznać podnoszonej w zażaleniu postawie uczestniczki prezentowanej w toku całego postępowania, gdyż „obowiązek dochowania lojalności” stanowi wyłącznie wyraz dostosowania się do normy programowej wskazanej w art. 3 k.p.c. Uwzględniając zatem powyższe, nie zachodziły podstawy do stwierdzenia, że brak zastosowania art. 102 k.p.c. był rażąco niesprawiedliwy. Powyższa konstatacja jest o tyle istotna, gdyż jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 26 stycznia 2012r. (III CZ 10/12), a następnie potwierdził w postanowieniu z dnia 23 maja 2012r. (III CZ 25/12), ocena sądu, czy zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony, o którym mowa w art. 102 k.p.c. , ma charakter dyskrecjonalny, oparty na swobodnym uznaniu, kształtowanym własnym przekonaniem oraz oceną okoliczności rozpoznawanej sprawy, w związku z czym w zasadzie nie podlega kontroli instancyjnej i może być podważona przez sąd wyższej instancji tylko wtedy, gdy jest rażąco niesprawiedliwa. (wskazana powyżej teza znajduje potwierdzenie także w następujących judykatach: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2012r., III CZ 17/12; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2012r., V CZ 2/12; wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 22 lipca 2014r., I ACa 18/14). Niewątpliwie prezentowane powyżej stanowisko Sądu Najwyższego, ogranicza zakres rozpoznania zażalenia na postanowienie o kosztach procesu przez skład równorzędny Sądu II instancji, a w konsekwencji „uszczupla” możliwość modyfikowania przez rozstrzygnięcia o kosztach postępowania odwoławczego, jedynie do przypadków, gdyż nieobciążenie lub obciążenie strony przegrywającej kosztami tego postępowania byłoby rażąco niesprawiedliwe. Sąd meritii uzyskuje tym samym dużą autonomię w kształtowaniu tego rozstrzygnięcia. Dysponentem więc odmiennego uregulowania obowiązku poniesienia kosztów postępowania odwoławczego pozostaje sąd rozpoznający środki odwoławcze (w tym przypadku apelację) co ich istoty. Sąd Okręgowy, w opisanych powyżej okolicznościach nie doszukuje się rażącej niesprawiedliwości, zwłaszcza, iż przywołane podstawy niezastosowania art. 102 k.p.c. , mają swoje podstawy faktyczne. Nie ulega również wątpliwości, że sytuacja majątkowa uczestniczki postępowania jest trudna. Jednak brak „bezpośredniego” kontaktu Sądu II instancji z zainteresowanymi w toku rozpoznania „zażalenia poziomego”, co wynika z proceduralnego ukształtowania tego postępowania, uniemożliwia dokładne zweryfikowanie jakie, dodatkowe, pozawerbalnie dostrzegalne czynniki, zadecydowały również o niezastosowaniu art. 102 k.p.c. przez Sąd Okręgowy. Z powołanych powyżej względów, Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji, po myśli art. 385 k.p.c. w związku z art. 397 § 2 k.p.c. i a rt. 394 2 § 1 k.p.c. SSR (del.) Maryla Majewska – Lewandowska SSO Andrzej Dyrda SSO Magdalena Balion - Hajduk