Sad powszechny, I C 236/16

Sygn. akt: I C 236/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 października 2016 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący SSO Rafał Kubicki Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Grandys po rozpoznaniu w dniu 25 października 2016 r. w Olsztynie na rozprawie sprawy z powództwa Prokura Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty we W. przeciwko T. T. i „ Fundacji Na Rzecz Ochrony (...) i (...) w W. o zapłatę I. zasądza od pozwanej „ Fundacji Na Rzecz Ochrony (...) (...) ” w W. na rzecz powoda Prokura Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty we W. kwotę 940.695 zł (dziewięćset czterdzieści tysięcy sześćset dziewięćdziesiąt pięć) złotych z ograniczeniem jej odpowiedzialności do nieruchomości położonej w T. , dla której prowadzona jest księga wieczysta nr (...) ; II. oddala powództwo w pozostałej części; III. zasądza od powoda na rzecz pozwanego T. T. kwotę 14.417 zł (czternaście tysięcy czterysta siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu; IV. zasądza od pozwanej „ Fundacji Na Rzecz Ochrony (...) (...) ” w W. na rzecz powoda Prokura Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty we W. kwotę 9.151,86 zł (dziewięć tysięcy sto pięćdziesiąt jeden złotych osiemdziesiąt sześć groszy) tytułem zwrotu kosztów procesu. SSO Rafał Kubicki I C 236/16 UZASADNIENIE Powód Prokura Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty we W. wniósł przeciwko pozwanym: T. T. i Fundacji Na Rzecz Ochrony (...) (...) w W. o zapłatę 1.190.620,36 zł in solidum, z zastrzeżeniem, że odpowiedzialność drugiego pozwanego jest ograniczona do nieruchomości położonej w T. (KW Nr (...) ) do wysokości ujawnionego przez wierzyciela hipotecznego wpisu, tj. do kwoty 940.695 zł. W uzasadnieniu wskazał, że pierwszy pozwany zawarł z (...) Bankiem (...) S.A. umowę kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 16.11.2004 r., udzielonego w kwocie 553.350 zł, indeksowanego kursem franka szwajcarskiego, i zgodnie z tą umową zabezpieczeniem wierzytelności jest hipoteka kaucyjna na ww. nieruchomości do kwoty 940.695 zł. Wobec niespłacania rat kredytu przez pierwszego pozwanego bank wypowiedział umowę kredytową pismem z 21.01.2010 r., całe zadłużenie stało się natychmiast wymagalne w walucie polskiej, stając się w następujących kwotach przedmiotem bankowego tytułu egzekucyjnego nr (...) : 524.847,28 zł – należność główna, 20.672,54 zł – odsetki umowne kapitałowe 13,15% od 1.10.2009 do 11.03.2010 r., 26.593,75 zł - odsetki za opóźnienie 26,30% od 1.12.2009 do 19.05.2010 r., 137 zł – opłaty i inne prowizje. Prowadzone postępowanie egzekucyjne (sygn. akt Komornika Sądowego przy SR (...) – P. M. Z. KM (...) ) zostało umorzone postanowieniem z 5.09.2011 r. W dniu 31.03.2014 r. wierzyciel pierwotny scedował tę wierzytelność na powoda z wszystkimi zabezpieczeniami. Po stronie powoda doszło połączeń spółek oraz do zmiany firmy wskutek czego z pierwotnej firmy nabywcy wierzytelności: (...) Bank S.A. w K. powstał (...) Bank S.A. w W. , który dokonał ponownego przelewu wierzytelności z zabezpieczeniem – na powoda. Powód wyjaśnił też, że zabezpieczeniem spłaty kredytu była hipoteka ustanowiona przez drugiego z pozwanych, będącego właścicielem nieruchomości i tylko dłużnikiem rzeczowym wierzyciela. Na sumę 1.190.620,36 zł składają się: 524.847,28 zł – należność główna, a także skapitalizowane odsetki wynoszące 665.773,08 zł, w tym: 20.672,54 zł – odsetki umowne kapitałowe 13,15% od 1.10.2009 do 11.03.2010 r., 544.085,42 zł - odsetki karne naliczone przez poprzedniego wierzyciela do dnia umowy przelewu i 101.015,12 zł – odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia zawarcia umowy przelewu do dnia poprzedzającego dzień złożenia pozwu. Żaden z pozwanych nie złożył w zakreślonym im 14-dniowym terminie odpowiedzi na pozew. Dopiero na rozprawie, reprezentowani przez radcę prawnego, wnieśli o oddalenie powództwa z zarzutem przedawnienia roszczeń. Odpowiadając na ten zarzut, pismem procesowym z 16.09.2016 r. powód cofnął pozew w stosunku do pierwszego pozwanego - T. T. w całości, zaś w stosunku do drugiego pozwanego w części ponad kwotę 940.695 zł. W uzasadnieniu wskazał, że zarzut przedawnienia został podniesiony skutecznie wobec pierwszego z pozwanych, zaś nieskutecznie wobec drugiego, ponieważ przedawnienie roszczenia nie pozbawia wierzyciela możliwości zaspokojenia się z przedmiotu zabezpieczenia obciążonego hipoteką. W piśmie procesowym z 26.09.2016 r. pozwani nie wyrazili zgody na cofnięcie pozwu wobec pierwszego z nich ani na ograniczenie powództwa wobec drugiego, wskazując, że czynnościom tym, dokonanym po otwarciu rozprawy, nie towarzyszyło odpowiednie zrzeczenie się roszczenia. Podtrzymał wniosek o oddalenie powództwa. Argumentował, że do ustanowionej hipoteki kaucyjnej nie mają zastosowania art. 77 i art. 104 ustawy o księgach wieczystych i hipotece w brzmieniu obowiązującym do 20 lutego 2011 r., lecz przepisy w brzmieniu po nowelizacji, więc dłużnikowi rzeczowemu przysługuje zarzut przedawnienia co do wszelkich roszczeń o świadczenia uboczne, które w tej sprawie uległy przedawnieniu najpóźniej z chwilą przedawnienia wierzytelności głównej, tj. co do kwoty 665.773,08 zł oraz dalszych odsetek ustawowych do dnia zapłaty. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Bezsporne i potwierdzone dokumentami dołączonymi do pozwu (umową kredytu, odpisem zwykłym z księgi wieczystej, pismem wypowiadającym umowę, bankowym tytułem egzekucyjnym, postanowieniem klauzulowym, umowami przelewu, odpisami z KRS k. 20-101) są twierdzenia powoda, że pozwany T. T. zawarł z (...) Bankiem (...) S.A. umowę kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 16.11.2004 r., udzielonego w kwocie 553.350 zł, indeksowanego kursem franka szwajcarskiego, i zgodnie z tą umową zabezpieczeniem wierzytelności jest hipoteka kaucyjna na ww. nieruchomości do kwoty 940.695 zł. Wobec niespłacania rat kredytu przez pierwszego pozwanego bank wypowiedział umowę kredytową pismem z 21.01.2010 r., całe zadłużenie stało się natychmiast wymagalne w walucie polskiej, stając się w następujących kwotach przedmiotem bankowego tytułu egzekucyjnego nr (...) : 524.847,28 zł – należność główna, 20.672,54 zł – odsetki umowne kapitałowe 13,15% od 1.10.2009 do 11.03.2010 r., 26.593,75 zł - odsetki za opóźnienie 26,30% od 1.12.2009 do 19.05.2010 r., 137 zł – opłaty i inne prowizje. Prowadzone postępowanie egzekucyjne (sygn. akt Komornika Sądowego przy SR (...) – P. M. Z. KM (...) ) zostało umorzone postanowieniem z 5.09.2011 r. W dniu 31.03.2014 r. wierzyciel pierwotny scedował tę wierzytelność na powoda z wszystkimi zabezpieczeniami. Po stronie powoda doszło połączeń spółek oraz do zmiany firmy wskutek czego z pierwotnej firmy nabywcy wierzytelności: (...) Bank S.A. w K. powstał (...) Bank S.A. w W. , który dokonał ponownego przelewu wierzytelności z zabezpieczeniem – na powoda. Powód wyjaśnił też, że zabezpieczeniem spłaty kredytu była hipoteka ustanowiona przez drugiego z pozwanych, będącego właścicielem nieruchomości i tylko dłużnikiem rzeczowym wierzyciela. Sąd zważył, co następuje: Wobec braku zgody pozwanego na cofnięcie pozwu i ograniczenie powództwa oraz wobec braku zrzeczenia się roszczenia (brak ten wynika wprost z protokołu rozprawy k. 144) wymienione czynności dyspozytywne powoda okazały się bezskuteczne ( art. 203 §1 k.p.c. ), zatem sprawa wymagała merytorycznego rozstrzygnięcia. Nie należy przy tym tracić z pola widzenia, że dokonując tych czynności, powód częściowo przyznał stanowisko pozwanych. Wobec tego nie budzi żadnych wątpliwości, że roszczenie skierowane do dłużnika osobistego ( T. T. ) przedawniło się z upływem 3 lat od umorzenia postępowania egzekucyjnego, tej od 5.09.2011 r. Wierzytelność związana była z działalnością gospodarczą wierzyciela i nic nie wskazuje, by po 5.09.2011 r. miały miejsce jakiekolwiek inne zdarzenia przerywające bieg przedawnienia. W tym zakresie podstawą prawną oddalenia powództwa i zasądzenia kosztów procesu dla tego pozwanego są art. 117 §1 i 2 i art. 118 k.c. oraz art. 98 i art. 99 k.p.c. (koszty procesu wg norm przepisanych, obejmujące opłatę od pozwu 1.000 zł i koszty zastępstwa procesowego wg stawki minimalnej). Oddalenie powództwa nastąpiło także wobec dłużnika rzeczowego – w części ponad 940.695 zł, ponieważ pozew nie zawierał żadnych podstaw faktycznych ani prawnych skłaniających do zasądzenia od tego pozwanego czegokolwiek ponad sumę hipoteczną. W kwocie 940.695 zł powództwo przeciwko dłużnikowi rzeczowemu było uzasadnione, ponieważ nie doszło do przedawnienia tej wierzytelności. Na gruncie analogicznego stanu faktycznego rozpoznawana była przez Sąd Apelacyjny w Białymstoku sprawa o sygn. akt I ACa (...) , zakończona wyrokiem z 4 marca 2015 r., w którego uzasadnieniu stwierdzono m.in.: W dniu 12 kwietnia 2006 r. pozwany zawarł z (...) Bank S.A. z siedzibą we W. umowę kredytu hipotecznego nominowanego do (...) nr (...). W celu zabezpieczenia wierzytelności Banku, ustanowiona została hipoteka kaucyjna do kwoty 927.831,36 zł na nieruchomości pozwanego położonej w O. przy ul. (...), dla której Sąd Rejonowy w (...) prowadzi księgę wieczystą nr (...). Na skutek wypowiedzenia tej umowy przez S. z dniem 18 lipca 2008 r. wymagalna stała się cała kwota udzielonego, a niespłaconego dotychczas kredytu, tj. 312.672,92 zł. Na podstawie umowy sprzedaży z dnia 31 marca 2009 r. powódka nabyła od S. wierzytelność przysługującą jej przeciwko pozwanemu z tytułu umowy kredytu hipotecznego wraz z zabezpieczającą ją hipoteką kaucyjną. Pomimo wezwania do zapłaty z dnia 26 czerwca 2009 r., pozwany nie uiścił żądanej kwoty. Zastosowanie mają przepisy obowiązujące przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 26 czerwca 2009 r. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. nr 131, poz. 1075), tj. do dnia 20 lutego 2011 r. Zgodnie z art. 10 ust. 1. tej ustawy – do hipotek kaucyjnych powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, z zastrzeżeniem ust. 2, stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z wyjątkiem przepisów o rozporządzaniu opróżnionym miejscem hipotecznym. Stosownie zaś do ustępu 2 – do hipotek zwykłych powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1 w dotychczasowym brzmieniu, z wyjątkiem art. 76 ust. 1 i 4 tej ustawy, które stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. To samo dotyczy hipotek kaucyjnych zabezpieczających roszczenia związane z wierzytelnością hipoteczną, lecz nieobjętych z mocy ustawy hipoteką zwykłą, powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. Z art. 10 ust. 2 zd. 2 tej ustawy wynika zatem, że do hipoteki kaucyjnej zabezpieczającej roszczenia związane z wierzytelnością hipoteczną powstałej przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej (tak jak w niniejszym przypadku), zastosowanie znajdą przepisy w brzmieniu sprzed nowelizacji, tj. obowiązujące do dnia 20 lutego 2011 r. Konkluzja ta odnosi się w szczególności do obecnie uchylonego art. 104 u.k.w.h. (obowiązującego w dniu ustanowienia hipoteki kaucyjnej, tj. w dniu 12 kwietnia 2006 r.), który stanowi, iż hipoteka kaucyjna zabezpiecza odsetki oraz koszty postępowania mieszczące się w sumie wymienionej we wpisie hipoteki. Wskazany przepis znajduje zastosowanie również w sytuacji, gdy skutecznie został podniesiony zarzut przedawnienia wierzytelności zabezpieczonej hipoteką. Ograniczenie wynikające z art. 77 zd. 2 u.k.w.h. nie dotyczy hipoteki kaucyjnej, a co za tym idzie – możliwość zaspokojenia się z nieruchomości obciążonej obejmuje zarówno przedawnioną wierzytelność zabezpieczoną hipotecznie, jak też nieprzedawnione odsetki. Na ten temat wypowiedział się także Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 marca 2012 r., w sprawie o sygn. II CSK 282/11. Sąd Najwyższy zajął stanowisko, iż przedawnienie roszczenia w stosunku do dłużnika osobistego o odsetki ustawowe za opóźnienie, zabezpieczone przez hipotekę kaucyjną, nie narusza uprawnienia wierzyciela hipotecznego do uzyskania zaspokojenia z nieruchomości obciążonej. Jak długo hipoteka kaucyjna figuruje w księdze wieczystej, wierzyciel może liczyć na ich zaspokojenie z nieruchomości. Artykuł 104 u.k.w.h., sprzed uchylenia, jako przepis szczególny odnoszący się do hipoteki kaucyjnej, wyłączał w tym zakresie zastosowanie art. 77 zd. 2 u.k.w.h., w wersji sprzed nowelizacji, odnoszącego się do hipoteki w ogólności (LEX nr 1215166). Z uwagi na powyższe, argumentację skarżącego jakoby art. 77 u.k.w.h. nie rozróżniał rodzaju hipotek, a co za tym idzie – przewidziane w zd. 2 tego przepisu przedawnienie odsetek dotyczyło także hipoteki kaucyjnej – należy ocenić jako nietrafną. Sąd Najwyższy we wskazanym wyroku powiedział wprost, że art. 104 u.k.w.h. dotyczący hipoteki kaucyjnej jest przepisem szczególnym wobec art. 77 zd. 2 u.k.w.h., który odnosi się do hipoteki w ogólności, a zatem – wierzyciel, mimo przedawnienia należności głównej może uzyskać zaspokojenie roszczenia o odsetki z nieruchomości obciążonej. Zaznaczyć jednak należy, że obok kwoty wynikającej z niespłaconej należności głównej, pozwanego jako dłużnika hipotecznego obciąża obowiązek zapłaty reszty długu (odsetek) jedynie do wysokości zabezpieczonej hipoteką kaucyjną, w tym przypadku do kwoty 927.831,26 zł (por. też wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 21 lutego 2014 r., sygn. akt I ACa (...) ). Zacytowane tezy z orzecznictwa Sąd Okręgowy w Olsztynie w niniejszej sprawie w całości podziela. Podsumowując, Jak długo hipoteka kaucyjna figuruje w księdze wieczystej, wierzyciel może liczyć na ich zaspokojenie z nieruchomości. Podstawą prawną zasądzenia jest 104 u.k.w.h. (obowiązującego w dniu ustanowienia spornej w tej sprawie hipoteki kaucyjnej), który stanowi, iż hipoteka kaucyjna zabezpiecza odsetki oraz koszty postępowania mieszczące się w sumie wymienionej we wpisie hipoteki. O kosztach procesu między powodem a dłużnikiem rzeczowym orzeczono na podstawie art. 100 k.p.c. , dokonując stosunkowego rozdzielenia odpowiednio do stosunku wygranej. Po stronie powoda ujęto opłatę od pozwu. Po obu stronach ujęto koszty zastępstwa procesowego wg stawki minimalnej. sędzia R. K.