Sad powszechny, I Ns 124/15

Sygn. akt I Ns 1 24 /15 POSTANOWIENIE 12 kwietnia 2016 roku Sąd Rejonowy w Wąbrzeźnie – Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSR Izabela Chłopecka Protokolant: stażysta Paulina Kruk po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2016r. w Wąbrzeźnie na rozprawie sprawy z wniosku D. M. przy udziale B. Z. , J. Z. , D. F. , Z. K. i T. K. - o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku po M. Z. p o s t a n a w i a: I. zmienić postanowienie Sądu Rejonowego w Wąbrzeźnie z dnia 7 sierpnia 2014 roku wydane w sprawie VI Ns (...) z wniosku B. K. przy uczestnictwie B. Z. o stwierdzenie nabycia spadku po M. Z. w ten sposób, że s t w i e r d z i ć, że: spadek po M. Z. , synu W. i I. , zmarłym dnia 28 lipca 2012 roku w G. , ostatnio zwykle przebywającym w B. , na podstawie ustawy nabyli: a/ żona B. Z. , córka J. i Z. z domu S. w ½ (jednej) drugiej części; b/ matka I. Z. z domu W. , córka E. w ¼ (jednej czwartej) części; c/ - siostra D. M. , córka W. i I. , z domu Z. , - brat J. Z. , syn W. i I. każdy z nich w 1/12 (jednej dwunastej) części; d/ dzieci siostry: - syn D. F. , syn S. i A. , - córka Z. K. , z domu F. , córka S. i A. , - syn T. K. , syn S. i A. , każdy z nich w 1/36 (jednej trzydziestej szóstej) części; II. ustalić, że wnioskodawczyni oraz uczestnicy postępowania ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Sygn. akt I Ns 124/16 UZASADNIENIE Wnioskodawczyni D. M. domagała się zmiany prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po jej bracie M. Z. wydanym w postępowaniu o sygn. akt VI Ns (...) . Uzasadniając żądanie podała, iż w postępowaniu tym nie został ujawniony fakt, że spadkodawca miał rodzeństwo. W związku z tym ona i jej brat nie byli skutecznie zawiadomieni o toczącym się postępowaniu spadkowym. Powinni – wraz z żoną spadkobiercy – dziedziczyć po M. Z. . Postanowieniem z 17 listopada 2015 roku sąd wezwał do udziału w sprawie, w charakterze uczestników postępowania: D. F. , Z. K. i T. K. , jako dzieci nieżyjącej siostry spadkodawcy S. K. . Uczestnicy postępowania przychylili się do wniosku. Uczestniczka postępowania B. Z. podniosła, że nie podważa treści stwierdzonych w odpisach aktów stanu cywilnego, natomiast w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku po M. Z. faktycznie nie brała udziału, a Sąd nie odebrał od niej zapewnienia spadkowego. Sąd ustalił, co następuje: W dniu 28 lipca 2012 roku w G. zmarł M. Z. , ostatnio zwykle przebywający w B. . (dowód: odpis skrócony aktu zgonu – k. 4 akt VI Ns (...) ) W chwili śmierci M. Z. był żonaty z B. Z. . Ich syn P. Z. zmarł 10 sierpnia 1999 roku, nie pozostawiając zstępnych. Spadkodawca nie posiadał dzieci przysposobionych ani pozamałżeńskich. (dowód: odpis skrócony aktu małżeństwa – k. 5 akt VI Ns (...) , odpis skrócony aktu zgonu – k. 3 akt VI Ns (...) ; zapewnienie spadkowe D. M. – k. 24 – 25) Ojciec spadkodawcy W. Z. zmarł przez spadkodawcą. (dowód: akt zgonu – k. 40) W dacie otwarcia spadku M. Z. żyła jego matka I. Z. z domu W. oraz rodzeństwo: siostra D. M. i brat J. Z. . (dowód: odpis skrócony aktu zgonu – k. 39, odpis skrócony aktu małżeństwa – k. 4, odpis skrócony aktu urodzenia – k. 6) Siostra spadkodawcy S. K. zmarła 26 grudnia 2001 roku w W. . Zmarła jako wdowa. Miała troje dzieci: Z. K. , T. K. i D. F. . (d owód: odpis skrócony aktu zgonu – k. 41, odpis aktu małżeństwa – k. 36, odpisy aktów urodzenia – k. 37 – 38, zapewnienie spadkowe D. M. – k. 24 – 25) W dniu 17 czerwca 2014 roku do Sądu Rejonowego w Wąbrzeźnie wpłynął wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po M. Z. , złożony przez B. K. . Uczestniczką postępowania była B. Z. . Sprawę zarejestrowano pod sygnaturą akt VI Ns (...) . W toku postępowania wnioskodawca złożył zapewnienie spadkowe, którego treść została potwierdzona przez uczestniczkę postępowania i z którego wynikało, że B. Z. jest jedyną spadkobierczynią oraz spadkodawca nie miał żadnych dzieci pozamałżeńskich, ani przysposobionych. (dowód: wniosek B. K. o stwierdzenie nabycia spadku – k. 2 akt VI Ns (...) , protokół rozprawy z 7 sierpnia 2014r. w sprawie VI Ns (...) – k. 12 – 13 akt VI Ns 209/14) W dniu 7 sierpnia 2014 roku Sąd Rejonowy w Wąbrzeźnie wydał postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po M. Z. , powołując do niego w całości żonę spadkodawcy, którą była B. Z. . (dowód: postanowienie Sądu Rejonowego w Wąbrzeźnie z 7 sierpnia 2014r. – k. 14 akt VI Ns (...) ) Żaden ze spadkobierców ustawowych nie odrzucił spadku, nie zrzekł się umownie dziedziczenia, nie został uznany za niegodnego dziedziczenia. Nikt ze spadkobierców nie składał oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku w terminie zakreślonym treścią art. 1015 § 1 kc. Po spadkodawcy nie był sporządzany akt poświadczenia dziedziczenia. (d owód: zapewnienie spadkowe D. M. – k. 24 – 25) Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów urzędowych, przede wszystkim aktów stanu cywilnego i orzeczeń sądowych, stanowiących dowód tego co zostało w nich urzędowo zaświadczone. Wiarygodność tych dokumentów nie była kwestionowana przez uczestników postępowania, zatem stały się podstawą ustaleń faktycznych. Wiarygodne było zapewnienie spadkowe wnioskodawczyni, ponieważ korespondowało z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, było spójne i logiczne. Sąd zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 679 § 1, § 2 i § 3 kpc dowód, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, nie jest spadkobiercą lub że jej udział w spadku jest inny niż stwierdzony, może być przeprowadzony tylko w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku, z zastosowaniem przepisów w przedmiocie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku i przedmiotu zapisu windykacyjnego. Jednakże ten, kto był uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, może tylko wówczas żądać zmiany postanowienia stwierdzającego nabycie spadku, gdy żądanie opiera na podstawie, której nie mógł powołać w tym postępowaniu, a wniosek o zmianę składa przed upływem roku od dnia, w którym uzyskał tę możność. Wniosek o wszczęcie takiego postępowania może zgłosić każdy zainteresowany. W razie przeprowadzenia dowodu, że spadek w całości lub w części nabyła inna osoba niż wskazana w prawomocnym postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku, sąd spadku, zmieniając to postanowienie, stwierdzi nabycie spadku zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Wzruszenie prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku może nastąpić albo przez jego uchylenie ( art. 678 kpc ), albo przez zmianę ( art. 679 kpc i 690 § 2 kpc oraz art. LIX pwkc i art. 2 § 2 ustawy z 26 października 1971 roku zmieniającej ustawę Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 27, poz. 252). Zgodnie z art. 524 § 1 kpc została wyłączona dopuszczalność zmiany lub obalenia przedmiotowego postanowienia w drodze skargi o wznowienie postępowania (por. uzasadnienie uchwały SN z 21 kwietnia 1994r., III CZP 40/94, OSNC 1994, nr 11, poz. 210 z krytyczną glosą T. Felskiego, Palestra 1995, nr 3-4, s. 256; postanowienie SN z 26 czerwca 2002r., III CZ 64/02, LEX nr 303367; postanowienie SN z 14 września 2004r., III CK 458/03, LEX nr 148658; postanowienie SN z 10 grudnia 2009r., III CZ 63/09, LEX nr 551126; postanowienie SN z 4 grudnia 2009r., III CSK 100/09, LEX nr 852563; postanowienie SN z 5 lutego 2010r., III CZ 67/09, LEX nr 686069; postanowienie SN z 9 kwietnia 2010r., III CSK 178/09, LEX nr 852664). Jednakże w świetle doktryny i orzecznictwa zmiana lub uchylenie kilku z prawomocnych postanowień stwierdzających nabycie spadku po tym samym spadkodawcy może nastąpić wyłącznie w drodze wznowienia postępowania na podstawie art. 403 § 2 kpc w zw. z art. 13 § 2 kpc (por. także uchwała SN z 16 grudnia 1983r., III CZP 65/83, OSNC 1984, nr 7, poz. 111; postanowienie SN z 7 listopada 2002r., V CKN 1258/00, Biul. SN 2003, nr 7, s. 9). Wniosek o wszczęcie przedmiotowego postępowania powinien odpowiadać ogólnym wymogom określonym w art. 511, a także zawierać dokładne określenie prawomocnego postanowienia mającego ulec zmianie oraz przytoczenie okoliczności oraz środków dowodowych uzasadniających twierdzenie o niezgodności takiego postanowienia z rzeczywistym stanem faktycznym i prawnym. W przypadku gdy wnioskodawcą jest uczestnik postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, niezbędne jest również powołanie okoliczności uzasadniających zachowanie terminu do złożenia wniosku oraz niemożności wcześniejszego powołania podstaw uzasadniających zmianę postanowienia (por. postanowienie SN z 12 stycznia 1993r., I CRN 208/92, LEX nr 146210; postanowienie SN z 21 grudnia 2011 r., IV CSK 199/11, LEX nr 1131131). Nie jest konieczne natomiast ścisłe określenie żądania, gdyż w tym zakresie sąd nie jest związany treścią wniosku i ma obowiązek orzec zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Wykazanie, że osoba legitymująca się postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku nie jest spadkobiercą lub że jej udział jest inny niż stwierdzony, obciąża wnioskodawcę; niezależnie sąd z urzędu bada, kto jest rzeczywiście spadkobiercą. Do najczęściej wymienianych przyczyn zmiany prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku zalicza się przedstawienie testamentu nieujawnionego w trakcie postępowania, wykrycie okoliczności uzasadniających nieważność testamentu przyjętego za podstawę dziedziczenia, zgłoszenie się spadkobiercy ustawowego nieznanego uczestnikom lub przez nich zatajonego (jak to ma miejsce w niniejszym postępowaniu), uznanie spadkobiercy za niegodnego, czy wykrycie, iż uczestnicy objęci dziedziczeniem, skutecznie prawnie odrzucili spadek, o czym sąd spadku nie wiedział. W literaturze podkreśla się, iż wskutek złożenia wniosku o zmianę prawomocnego postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku może zapaść orzeczenie niekorzystne dla wnioskodawcy; zakaz reformationis in peius obowiązuje tylko w ramach postępowania odwoławczego (zob. postanowienie SN z 19 listopada 1998r., III CKN 28/98, LEX nr 78215). Jak ustalono w toku niniejszej sprawy wnioskodawczyni D. M. była siostrą M. Z. , nie brała jednak udziału w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku po swoim bracie w sprawie VI Ns (...) . Jako spadkobierczyni ustawowa po M. Z. była zatem zainteresowana wszczęciem postępowania o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku. Wobec ustalenia, że spadkodawca w chwili śmierci pozostawił wstępnego i rodzeństwo oraz dzieci zmarłego rodzeństwa a nie jedynie żonę jak ustalono w toku postępowania w sprawie VI Ns (...) , krąg spadkobierców ustawowych dziedziczących spadek po M. Z. był zatem inny, należało zmienić postanowienie Sądu Rejonowego w Wąbrzeźnie z 7 sierpnia 2014r., sygn. akt VI Ns (...) . Zgodnie bowiem z art. 679 § 3 kpc w razie przeprowadzenia dowodu, że spadek w całości lub w części nabyła inna osoba niż wskazana w prawomocnym postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku, sąd spadku, zmieniając to postanowienie, stwierdzi nabycie spadku zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Zgodnie z art. 931 kc w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku ( § 1 ). Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych ( § 2 ). W myśl art. 932 kc w braku zstępnych i małżonka spadkodawcy cały spadek przypada jego rodzicom w częściach równych ( § 3 ). Jeżeli jedno z rodziców spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada rodzeństwu spadkodawcy w częściach równych ( § 4 ). Jak wynika z zapewnienia spadkowego oraz ze złożonych do akt sprawy odpisów skróconych aktów stanu cywilnego spadkodawca M. Z. był żonaty z B. Z. . Jego syn zmarł przed nim, nie zostawiając zstępnych. Ojciec spadkodawcy W. Z. zmarł w dniu 14.10.1996r., zaś matka I. Z. zmarła w dniu 2.06.2003r. Spadkodawca miał brata J. Z. oraz dwie siostry: D. M. i S. K. , która zmarła przed nim w dniu 26.11.2001r., pozostawiając troje dzieci: Z. K. , T. K. i D. F. . W związku z tym, że żaden z nich nie zrzekł się dziedziczenia ani nie odrzucił spadku oraz nie został uznany za niegodnego, stosownie do treści art. 932 § 1 kc , art. 932 § 4 kc i art. 932 § 5 kc byli oni powołani do spadku z mocy ustawy. Ponieważ spadkodawca w chwili śmierci był żonaty z B. Z. , jego zstępny zmarł przed nim, nie pozostawiając zstępnych a jego ojciec i siostra zmarli przed nim, do spadku powołana jest: żona, matka, rodzeństwo oraz zstępni rodzeństwa. Stosownie do art. 933 § 1 kc żona B. Z. dziedziczy w ½ części. Pozostały udział w wysokości ½ części przypada dla matki spadkodawcy, która zgodnie z art. 932 § 2 kc dziedziczy udział w wysokości ¼ części z całości spadku, natomiast jego rodzeństwo dziedziczy udział ojca spadkodawcy (¼ części) w częściach równych, tj. po 1/12 części, stosownie do art. 932 § 4 kc. W związku z tym, iż siostra spadkodawcy S. K. zmarła w dniu 26.12.2001r., tj. przed spadkodawcą, jego udział spadkowy w wysokości 1/12 części przypada jej dzieciom w osobie: Z. K. , T. K. i D. F. w częściach równych po 1/36 części, stosownie do art. 932 § 5 kc w zw. z art. 931 2 kc. Z tych względów Sąd na podstawie art. 932 § 1 kc , art. 932 § 4 kc i art. 932 § 5 kc oraz art. 933 § 1 kc orzekł jak w pkt II postanowienia. Stosownie do treści art. 520 § 1 kpc , każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosując regułę wynikającą z norm jak wyżej, uznając iż postępowanie nie wygenerowało nadmiernych kosztów postępowania, sąd orzekł jak w pkt 2 .