Sad powszechny, III APa 13/13

Sygn. akt III APa 13/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 stycznia 2014 r. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Mirosław Szwagierczak (spr.) Sędziowie: SSA Janina Czyż SSA Roman Skrzypek Protokolant st.sekr.sądowy Małgorzata Leniar po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2014 r. na rozprawie sprawy z powództwa Ł. B. przeciwko (...) w R. o zmianę oceny okresowej i sporządzenie wniosku o przyznanie kolejnego stopnia służbowego ewentualnie o uchylenie decyzji w przedmiocie nieuwzględnienia sprzeciwu od oceny okresowej na skutek apelacji powoda Ł. B. od wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 11 lipca 2013 r. sygn. akt IV U 4/13 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu Sądowi Pracy w R. , pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o dotychczasowych kosztach postępowania. Sygn. akt III APa 13/13 UZASADNIENIE W pozwie z dnia 3 stycznia 2013 r., skierowanym przeciwko (...) w R. , powód Ł. B. domagał się zmiany oceny okresowej dokonanej w dniu 3 grudnia 2012 r. przez bezpośredniego przełożonego - kierownik (...) w (...) w R. – U. T. , poprzez ustalenie ogólnego poziomu spełnienia kryteriów oceny na poziomie powyżej oczekiwań oraz oceny cząstkowej, co do kryterium: rzetelność i terminowość na poziomie 4 punktów, wiedza specjalistyczna i umiejętność jej wykonania na poziomie 5 punktów, zorientowanie na osiąganie celów na poziomie 4 punkty, doskonalenie zawodowe na poziomie 5 punktów, umiejętność współpracy i skuteczna komunikacja na poziomie 4 punkty. Powód domagał się ustalenia ogólnego poziomu spełniania kryteriów oceny na poziomie powyżej oczekiwań i sporządzenia wniosku o przyznanie kolejnego stopnia służbowego na zasadzie art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej , ewentualnie o uchylenie decyzji (...) w R. z dnia 20 grudnia 2012 r., dotyczącej nieuwzględnienia sprzeciwu powoda od oceny okresowej przedstawionej powodowi w dniu 3 grudnia 2012 r. W odpowiedzi na pozew, pozwany wniósł o oddalenie powództwa, podnosząc że powód został poddany ocenie okresowej zgodnie z trybem, określonym w rozporządzeniu z dnia 8 maja 2009 r., a uzyskana ocena jest oceną dobrą, na poziomie oczekiwań przełożonego. Wyrokiem z dnia 11 lipca 2013 r., sygn. akt IV P 4/13 Sąd Okręgowy w R. Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił powództwo, zasądzając od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 60 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Sąd ustalił, że powód Ł. B. jest zatrudniony w (...) w R. od 6 września 2001 r. Z dniem 1 grudnia 2005 r. powód mianowany został urzędnikiem służby cywilnej i jako członek korpusu służby cywilnej podlegał ocenie okresowej dokonywanej przez bezpośredniego przełożonego. Powód był opiniowany w dniach: 29.12.2006 r., 5.01.2009 r. oraz 6.12.2010 r., dwukrotnie otrzymując ocenę na jednym z dwóch najwyższych stopni, co skutkowało przyznaniem przez (...) w R. kolejnego stopnia służbowego urzędnika służby cywilnej, co wiązało się także z wyższym uposażeniem. Od dnia 1 lipca 2009 r. powód pracował w (...) , a od 1.02.2011 r. zmieniono mu stanowisko na starszego specjalistę, co wiązało się z istotną zmianą zakresu obowiązków, w związku z czym został poddany ocenie za okres od 8 lutego 2011 r. do 3 grudnia 2012 r. Ocena sporządzona została przez bezpośredniego przełożonego powoda – kierownik (...) – U. T. . Powód zakwestionował propozycje ocen cząstkowych ustalonych przez przełożoną i wnosił o ich podwyższenie. Dalej Sąd ustalił, że powód posiada wyższe wykształcenie prawnicze, wpis na listę radców prawnych, ukończył podyplomowe studia w zakresie szacowania nieruchomości. W dniu 3 grudnia 2012 r. powód zapoznał się z pisemną oceną jego pracy, ogólny poziom spełnienia kryteriów oceny został określony na poziomie oczekiwań, a średnia arytmetyczna ocen cząstkowych wynosiła 3,42. Od powyższej oceny powód wniósł sprzeciw, domagając się podwyższenia ocen cząstkowych dotyczących poszczególnych kryteriów i w konsekwencji ustalenia wyższej oceny końcowej oraz sporządzenia wniosku o przyznanie kolejnego stopnia służbowego na zasadzie art. 89 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej , który nie został uwzględniony przez Dyrektora Generalnego. Przechodząc do oceny prawnej Sąd Okręgowy stwierdził, że nie ma możliwości samodzielnego ocenienia sposobu wykonywania pracy przez powoda w oparciu o kryteria wynikające z rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 8 maja 2009 r. w sprawie warunków i sposobu przeprowadzania ocen okresowych członków korpusu służby cywilnej i przyznania mu oceny wyższej, zgodnie z żądaniem pozwu. Zdaniem Sądu kwestionowane przez powoda oceny nie odbiegają rażąco od ocen innych pracowników, nie było również podstaw do orzekania w przedmiocie przyznania powodowi wyższego stopnia. W apelacji od powyższego wyroku powód zarzucił naruszenie prawa materialnego: 1) przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 83 ust. 5 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej przez przyjęcie, iż niedopuszczalne jest wywiedzenie roszczenia o uchylenie decyzji (...) , dotyczącej nieuwzględnienia sprzeciwu od oceny okresowej; 2) przez niezastosowanie art. 81 ust. 3 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej , co skutkowało błędnym oddaleniem powództwa ; 3) naruszenie prawa procesowego, tj. art. 227 kpc w związku z art. 244 kpc , poprzez pominięcie przez Sąd I instancji dowodów zgłoszonych przez stronę, tj. dokumentów urzędowych zalegających w aktach spraw prowadzonych przez powoda; 4) naruszenie prawa procesowego, art. 328 § 2 kpc , poprzez brak wskazania przyczyn odmowy mocy dowodowej dowodom, zgłoszonym przez powoda 5) sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego przez przyjęcie, iż przy dokonywaniu ocen okresowych pracowników (...) nie doszło do znacznego zróżnicowania traktowania pracowników i braku korelacji ocen okresowych ze stanem faktycznym Apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa, w szczególności poprzez ustalenie oceny cząstkowej, co do kryterium wiedza specjalistyczna i umiejętność jej wykorzystania - na poziomie – 5 punktów – znacznie powyżej oczekiwań, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie decyzji (...) w R. z dnia 20 grudnia 2012 r., dotyczącej nieuwzględnienia sprzeciwu powoda od oceny okresowej, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W odpowiedzi na apelację powoda pozwany wniósł o jej oddalenie, wskazując że Sąd I instancji właściwie i wyczerpująco przeprowadził postępowanie dowodowe i dokonał prawidłowej oceny zebranego materiału dowodowego. Zdaniem pozwanego nie ma podstaw do uwzględnienia żądania sporządzenia wniosku o przyznanie kolejnego stopnia służbowego na podstawie art. 87 ust. 1 ustawy o służbie cywilnej, gdyż należy on do wyłącznej kompetencji przełożonego, a ponadto jego złożenie w sytuacji uzyskania pozytywnej oceny okresowej jest fakultatywne. Rozpoznając sprawę Sąd Apelacyjny ustalił i rozważył, co następuje: Spór koncentruje się na okresowej ocenie pracowniczej urzędnika służby cywilnej, czyli wykorzystaniu jednego z podstawowych narzędzi zarządzania, które polega na sformalizowanej ocenie pracownika na podstawie wykonywanej przez niego pracy. 1/ W świetle niekwestyjnych okoliczności faktycznych niewątpliwe jest, że zgłoszone w pozwie roszczenie o zmianę oceny okresowej wynika ze stosunku pracy i dotyczy przedmiotu tegoż stosunku, który ma określone znaczenie prawne dla strony. I dotyczy ochrony, której dochodzi przed sądem pracy pracownik przed – jego zdaniem – niewłaściwą oceną wykonywania obowiązków w związku z zatrudnieniem. Przechodząc do oceny prawnej żądania pozwu przyjdzie przypomnieć, że zgodnie z unormowaniem art. 83 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz. U. Nr 227, poz. 1505 ze zm.) od oceny okresowej przysługuje pracownikowi sprzeciw do dyrektora generalnego. W razie nierozpatrzenia sprzeciwu w terminie lub nieuwzględnienia sprzeciwu od oceny okresowej, członek korpusu służby cywilnej może w terminie 14 dni odwołać się do sądu pracy. Z tego wynika, że sądowej kontroli poddano, dokonaną przez pracodawcę, okresową ocenę i to zarówno pod względem merytorycznym jak i formalnym. Zaś w celu prawidłowego sprawowania tej kontroli wstępnego przesądzenia wymagają następujące kwestie: - po pierwsze; pracownikowi służby cywilnej odwołanie przysługuje nie tylko od oceny okresowej negatywnej, ale i od oceny okresowej pozytywnej – poprzez kwestionowanie ocen cząstkowych – jeśli uznaje ją za naruszenie swoich praw podmiotowych (art. 89 ust. 1 i 2 u.s.c. oraz art. 71 ust. 1 pkt 1 u.s.c.), - po drugie; przesłanką dopuszczalności tego, ograniczonego czasowo, roszczenia procesowego jest interes prawny (polegający tu np. na wyeliminowaniu stanu niepewności co do możliwości awansowych czy też przesłanek rozwiązania stosunku pracy względem ocenianego pracownika ( art. 189 kpc ), - po trzecie; wraz ze zgłoszonym w pozwie/odwołaniu roszczeniem pracownika spór z pracodawcą przenoszony jest przed sąd pracy. Rodzi to konieczność oceny, czy jest to roszczenie majątkowe, czy niemajątkowe i wobec tego, czy do jego rozpoznania w pierwszej instancji właściwy jest sąd rejonowy czy też sąd okręgowy. Kwestia nie jest jednoznacznie uregulowana. Wątpliwości zaś pogłębia fakt, iż przedmiotowe roszczenie ma charakter niepieniężny, zaś zgodnie z ust. 17 pkt 1 kpc do właściwości sądów okręgowych należą sprawy o prawa majątkowe i łącznie z nimi dochodzone roszczenia majątkowe. Niepieniężny charakter tego roszczenia nie przesądza jednak o jego niemajątkowym statusie, jeżeli się weźmie pod uwagę, że roszczenie to wynika ze stosunku pracy (z istoty mającego charakter majątkowy) a jego prewencyjne (z założenia) działanie zmierza do zabezpieczenia w przyszłości interesów majątkowych ( awansowych oraz płacowych) pracownika (por. odpowiednio; uchwały Sądu Najwyższego: z 7 maja 1991 r. – I PZP 13/91 oraz z 20 kwietnia 1994 r. – I PZP 19/94, a w szczególności wyrok tegoż Sądu z 30 października 2013 r. – II PK 32/13). Nadto w prawie pracy jako zasadę przyjęto, że pod określeniem „sąd pracy” rozumie się sąd rejonowy ( art. 16 kpc ), zaś do wyjątków należą przypadki przyjmowania właściwości rzeczowej sądu okręgowego w sprawach ze stosunku pracy (dotyczy to głównie ochrony dóbr osobistych pracownika – art. 23 i 24 k.c. ). Określenie sądu pracy trzeba też tu rozumieć w kontekście art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rozpoznawaniu przez sądy pracy spraw z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 20, poz. 85 ze zm.) – traktując jako sądy pracy wyodrębnione jednostki sądów rejonowych (tak też: J. Iwulski, W. Szuntera „Kodeks pracy, Komentarz” – Warszawa 1999, str. 303 – 304, a także „Komentarz Kodeksu pracy” pod red. T. Zielińskiego, Dom Wydawniczy ABC, str. 552). Również w judykaturze ukształtowała się praktyka rozpatrywania tego rodzaju spraw przez sądy rejonowe (patrz np. uchwała SN z 17 II 2005 r. – II PZP 1/05, postanowienie SN z 8 XI 2006 r. – I PK 120/06, wyrok z 19 IV 2007 r. – I UK 321/06 czy też postanowienie SN z 4 II 2009 r. – II PK 226/08). Nie ma więc żadnych racji do nie uznania, iż w rozpatrywanej sprawie ma zastosowanie art. 262 § 1 kp w związku z art. 5 kp – wskazujący Sąd Rejonowy jako właściwy rzeczowo. - po czwarte; zasadność żądania sprostowania oceny pracowniczej eksplikuje takie rozłożenie ciężaru dowodu, że: pracownik winien udowodnić fakt, iż doszło do naruszenia trybu, czy zasad oceny jego pracy, zaś na pracodawcę przechodzi wówczas ciężar wykazania, że w ramach sformalizowanych procedur oraz kierując się ustalonymi, obiektywnymi standardami (kryteriami ocen) dokonał prawidłowej oceny okresowej pracy pracownika . Tego rodzaju sposób dowodzenia stosowany był już np. w sprawach o sprostowanie opinii (v. – „Kodeks pracy z komentarzem” pod red. M. Piekarskiego – W.P. 1979 r., str. 288) a obecnie przewiduje go art. 18 3b § 1 k.p. (patrz również art. 10 dyrektywy Rady 2000/78/WE z 27 listopada 2000 r.). Tylko przestrzeganie tej reguły dowodowej gwarantuje wyjaśnienie i ustalenie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. 2/ Nieprzestrzeganie reguł dowodowych w toku dotychczasowego postępowania doprowadziło do niewyjaśnienia okoliczności istotnych, a tym samym do przedwczesnego orzeczenia końcowego. Założenie sądu orzekającego: „ Ł. B. zarówno w złożonym od oceny okresowej sprzeciwie jak i po pozwie oraz w toku postępowania sądowego podważa zasadność i prawidłowość wymierzonych mu ocen cząstkowych i oceny końcowej przedstawiając na powyższe jedynie własne twierdzenia, spostrzeżenia i ocenę danych sytuacji. Na poparcie jednak swych słów nie przedstawia żadnych dowodów, które mogłyby skutkować uznaniem wadliwości dokonanej oceny. Tymczasem w myśl art. 6 k.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne” – prowadziło do zaburzenia rozpoznania istoty sprawy. Zwłaszcza, że dalej sąd ten stwierdza: „Sposób rozumienia poszczególnych kryteriów oceny przez przełożonych powoda jest również dość szczególny, wydaje się nacechowany pewnymi oczekiwaniami względem powoda odnośnie sposobu wykonywania obowiązków pracowniczych, wspierania w rozwiązywaniu problematycznych kwestii, omawianiu spraw trudnych, wchodzeniu w dyskusję”. Przy czym Sąd Okręgowy pomija długą listę dowodów i okoliczności podnoszonych przez powoda, tym samym odstępując od wyjaśnienia co faktycznie uległo zmianie (pogorszeniu lub poprawie) w wykonywaniu obowiązków pracowniczych przez powoda w czasie od ostatniej (niespornej) oceny okresowej. Odnotowując jednocześnie, że „dostrzega nieścisłości i niekonsekwencje wypowiedzi U. T. przy omawianiu poszczególnych kryteriów oceny, mieszanie zakresów kryteriów”. Nie sposób nie zgodzić się z Sądem Okręgowym, gdy twierdzenie, że „nie ma możliwości by Sąd samodzielnie ocenił sposób wykonywania obowiązków, umiejętność wykorzystania posiadanej wiedzy, organizację pracy, sposób komunikacji Ł. B. a także umiejętność współpracy w grupie i przyznał mu oceny o stopień wyższe”. Rzecz jednak w tym, że to nie Sąd Pracy ma dokonywać pracowniczej oceny okresowej, gdyż to jest wyłączna kompetencja pracodawcy. Uprawnieniem i obowiązkiem Sądu Pracy, wynikającym z art. 83 ust. 1 i 5 ustawy o służbie cywilnej, jest li tylko kontrola prawidłowości oceny dokonanej przez pracodawcę. I do tego winien zmierzać Sąd kierując rozprawą oraz koncentrując materiał dowodowy (art. art. 208, 210 oraz art. 212 kpc ). 3/ Odnosząc się wprost do zarzutów apelacji należy stwierdzić: - mylne założenie apelanta, iż art. 81 ust. 3 oraz art. 83 ust. 5 ustawy o służbie cywilnej to przepisy prawa materialnego nie czyni chybionym zarzut (zgłoszony jako zarzut ad 1 i 2) naruszenia tychże przepisów – zwłaszcza w połączeniu z zarzutem błędności ustaleń faktycznych (zgłoszonym jako zarzut nr 5). A to z przyczyn, o których było już wcześniej powiedziane. Trzeba jednak dodać, że postępowanie reklamacyjne, ustanowione w art. 83 u. s.c., nie jest postępowaniem administracyjnym a decyzja dyrektora generalnego nie jest tu decyzją w rozumieniu art. 104 k.p.a. Sprawa ma charakter sprawy ze stosunku pracy, zaś sąd pracy jest sądem meriti powołanym do kontroli prawidłowości oceny okresowej pracownika dokonanej przez pracodawcę, - zarzut naruszenia przepisów procesowych jest trafny w odniesieniu do naruszenia art. 227 kpc w związku z art. 244 kpc , poprzez pominięcie przez Sąd I instancji dowodów zgłoszonych przez powoda (w postaci całego szeregu dokumentów załączonych do pozwu i zalegających w aktach, a dotyczących wykonywania obowiązków pracowniczych przez powoda). Artykuł 217 § 1 kpc jest wprawdzie adresowany do stron, ale wynika z niego obowiązek sądu przeprowadzenia dowodów powołanych przez stronę dla udowodnienia jej twierdzeń (z wyjątkiem § 2). Sąd nie sprostał temu obowiązkowi, co jest równoznaczne z pozbawieniem powoda możliwości udowodnienia swoich twierdzeń oraz niewyjaśnienia spornych okoliczności, - skuteczność podniesionego zarzuta niezastosowania się do wymogów z art. 328 § 2 kpc jest prostą konsekwencją wadliwości postępowania dowodowego; braki w przeprowadzeniu dowodów automatycznie przesądzają o tym, że sąd orzekający nie miał na względzie wszystkich zaprezentowanych mu dowodów, które wszak mogły mieć wpływ na wynik tej sprawy. 4/ W toku procesu wtórnego, bacząc na uwagi i wskazania poczynione wyżej, należałoby: a/ dokonać, na podstawie art. 212 § 1 kpc , histograficznego i faktograficznego uporządkowania zgromadzonych dowodów oraz okoliczności sprawy, a także jednoznacznie ustalić sporne okoliczności oraz oceny (w świetle przyjętych kryteriów ocennych), b/ zobowiązać strony do przytoczenia twierdzeń oraz przedstawienia dowodów (zgodnie z § 1-3 art. 217 kpc oraz art. 6 kpc art. 232 kpc ), c/ dokonać kontroli prawidłowości oceny okresowej przedstawionej powodowi w dniu 3 grudnia 2012 r. – badając, czy tryb oraz sformalizowana ocena pracy (wynikająca z ust. 81 i 82 ustawy o u.s.c. oraz rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 8 maja 2009 r. w sprawie warunków i sposobu przeprowadzenia ocen okresowych członków korpusu służby cywilnej) były przestrzegane i zostały zachowane; zarówno w odniesieniu do ocen cząstkowych jak i oceny końcowej, d/ rozważenie czy ewentualna zmiana oceny cząstkowej będzie mieć wpływ na ocenę końcową, e/ ujmować ściśle przepisy dotyczące ocen okresowych. Co oznacza, że sąd nie może formułować osądów w rodzaju: „oceny pracy powoda nie różnią się od nich w sposób istotny”, „nie odbiegają rażąco względem innych”, czy: „są ocenami do zaakceptowania”. Należałoby również dokonywać analizy w kontekście dwóch wcześniejszych ocen okresowych (diagnozując i wartościując ewentualną różnicę). W sprawie chodzi wszak o ocenę okresową i powtarzalną (co 24 miesiące – art. 81 ust. 4 u.s.c., patrz również: rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 5 kwietnia 2009 r. w sprawie szczegółowych zasad przeprowadzania ocen urzędników służby cywilnej, gdzie poziom wykonywania obowiązków pracowniczych określono w skali ocen: celujący, bardzo dobry, dobry, zadowalający, niezadowalający), f/ oczywiście samo porównanie ocen powoda z ocenami innych pracowników nie może przesądzić o uwzględnieniu roszczenia. Ale należy to traktować jako punkt wyjścia do indywidualnej oceny powoda wg. obiektywnych kryteriów przyjętych przez bezpośredniego przełożonego. Skoro skarżący zasadnie zarzuca, że sprawa nie została należycie wyjaśniona i oceniona, a postępowanie wymaga ponowienia w całości – stosownie do ust. 386 § 4 kpc w związku z art. 108 § 2 kpc -orzeczono jak w sentencji.