Sygn. akt II Ca 839/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 listopada 2013 r. Sąd Okręgowy w Białymstoku II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Urszula Wynimko (spr.) Sędziowie: SSO Jolanta Fedorowicz SSR del. Bożena Sztomber Protokolant: st. sekr. sąd. Zofia Szczęsnowicz po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2013 r. w Białymstoku na rozprawie sprawy z powództwa K. L. przeciwko S. L. o podwyższenie alimentów na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia 16 maja 2013 r. sygn. akt V RC 19/12 oddala apelację. UZASADNIENIE Ustawowa przedstawicielka M. D. (poprzednio L. ) działając w imieniu małoletniego powoda K. L. wniosła o podwyższenie alimentów zasądzonych od pozwanego S. L. z kwoty po 400 zł do kwoty po 1 600 zł miesięcznie od dnia 3 stycznia 2012 roku oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz małoletniego powoda kwoty 20 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty tytułem pokrycia niezaspokojonych potrzeb małoletniego w okresie od 1 stycznia 2009 roku do dnia 1 stycznia 2012 roku. W toku postępowania rozszerzyła powództwo poprzez domaganie się podwyższenia alimentów do kwoty 3 200 zł miesięcznie. Pozwany S. L. początkowo uznał powództwo w zakresie podwyższenia bieżących alimentów do kwoty po 500 zł miesięcznie, ale ostatecznie wniósł o oddalenie powództwa w całości. Wyrokiem z dnia 16 maja 2013 roku Sąd Rejonowy w Białymstoku oddalił powództwo (punkt I wyroku), odstąpił od obciążania stron kosztami sądowymi (punkt II wyroku) oraz zniósł wzajemnie koszty zastępstwa procesowego (punkt III wyroku). Z poczynionych przez Sąd Rejonowy ustaleń wynikało, że dotychczasowa wysokość alimentów została ustalona na mocy ugody zawartej przed Sądem Rejonowym w Białymstoku w dniu 23 marca 2000 roku, w sprawie sygn. akt V RC 170/00 na kwotę 400 zł miesięcznie. W tej dacie małoletni powód K. L. miał 3 lata i uczęszczał do żłobka, za który opłata wynosiła 120 zł miesięcznie. Miał zdiagnozowaną wadę serca, refluks, alergię pokarmową i często zapadał na choroby górnych dróg oddechowych. Obecnie, małoletni ma 16 lat i jest uczniem III klasy gimnazjum. Jest dzieckiem ogólnie zdrowym, wymaga jedynie okresowych badań kardiologicznych związanych z wadą serca, leczony jest również od pasożytów i bakterii helicobacter. Od maja 2009 roku pozostawał pod opieką Centrum (...) s.c. w B. , koszt jednej wizyty wynosił 80-100 zł. Na czas nieobecności matki w Polsce małoletni pozostaje pod opieką opiekunki, której ustawowa przedstawicielka płaci kwotę 400 zł miesięcznie. W czerwcu 2011 roku matka zakupiła powodowi skuter za kwotę 4 200 zł, przy czym zakup ten wiązał się z kosztem przeglądów, napraw i stałego serwisu za kwotę 125 zł miesięcznie, dodatkowe koszty to również ubezpieczenie OC w kwocie 98 zł rocznie, jednorazowa opłata za rejestrację pojazdu 111,50 zł oraz szkolenie na kartę motorowerową w kwocie 246 zł. Z dalszych ustaleń wynikało, że ustawowa przedstawicielka M. D. (poprzednio L. ) poprzednio miała 35 lat. Od lipca 1999 roku zawiesiła prowadzoną działalność gospodarczą, utrzymując się z prac dorywczych, z których osiągała dochód w kwocie około 600 zł miesięcznie. Na jej utrzymaniu pozostawała również małoletnia córka B. , na którą otrzymywała alimenty w wysokości 190 zł miesięcznie. Obecnie, od 7 lat prowadzi działalność gospodarczą w Austrii w zakresie wynajmowania lokalu, za co netto otrzymuje kwotę 1 000 euro miesięcznie. W 2009 roku osiągnęła dochód rzędu 12 181,45 euro, w 2010 roku dochód 11 647,74 euro. Od maja 2012 roku pracuje także jako pomoc kuchenna i sprzątaczka, a za 10 dni pracy otrzymuje brutto 800 euro. Dodatkowo, matka powoda osiąga dochód w wysokości 900 zł za pozycjonowanie stron internetowych, przy czym pracę tę wykonuje w czasie pobytów w Polsce. Ustawowa przedstawicielka pozostaje w nieformalnym związku ze Z. P. , który miesięcznie zarabia około 3 000 zł. Sąd I instancji ustalił także, że w 2008 roku matka powoda zakupiła nieruchomość gruntową o powierzchni 7 000m 2 . Jest również właścicielką nowowybudowanego domu położonego w L. , o powierzchni użytkowej 156m 2 . W dniu 27 lipca 2010 roku wspólnie z partnerem zaciągnęła kredyt hipoteczny w wysokości 227 884,90 zł na okres 30 lat, przy czym miesięcznie spłaca z tego tytułu ratę w kwocie 1 600 zł. Koszt utrzymania domu, w którym zamieszkuje z synem i partnerem określiła na kwotę 2 700 zł miesięcznie. Na rachunku bankowym ustawowa przedstawicielka posiadała kredyt odnawialny w wysokości 15 000 zł. Pozostaje również współwłaścicielem samochodu ciężarowego marki F. (...) . Matka powoda miała problemy ze zdrowiem, pozostając pod opieką poradni neurologicznej oraz problemy alergiczne, obniżoną odporność i chorowała na przewlekłe zapalenie oskrzeli. Z dalszych ustaleń Sądu I instancji wynikało, że w dacie poprzedniego ustalania alimentów pozwany S. L. miał 37 lat i od sierpnia 1999 roku odbywał karę pozbawienia wolności, a w zakładzie karnym nie osiągał żadnych dochodów. Przed osadzeniem pracował dorywczo, zarabiając około 1 500 zł miesięcznie. Obecnie, pozwany ma 50 lat. W latach 2011-2012 prowadził własną działalność gospodarczą w branży budowlanej, a swój dochód oceniał wówczas na kwotę 2 500 zł miesięcznie. W 2011 roku osiągnął z tego tytułu dochód w kwocie 118 025,44 zł. W styczniu 2012 roku pozwany złożył wniosek o zawieszenie działalności, która ostatecznie została wykreślona z dniem 1 czerwca 2012 roku. Jego kontrahenci byli mu winni pieniądze, a o uregulowanie należności pozwany występował na drogę postępowania sądowego. Od dnia 18 czerwca 2012 roku pozwany jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. We wrześniu 2012 roku pozwany wyjechał do pracy sezonowej za granicę. Obecnie utrzymuje się z prac dorywczych uzyskując miesięczny dochód w granicach 1 300-1 500 zł. Pozwany sprzedał mieszkanie za kwotę 255 000 zł. Część z uzyskanych środków przeznaczył na spłatę zaległości alimentacyjnych, zakup samochodu i narzędzi do firmy, zakupił również działkę rolną z warunkami zabudowy o powierzchni 3 082m 2 . Obecnie mieszka w wynajętym za kwotę 500 zł miesięcznie pokoju. Pozwany miał problemy zdrowotne, pozostawał pod opieką poradni neurologiczne, ortopedycznej i rehabilitacyjnej, miał również planowany zabieg neurochirurgiczny kręgosłupa. Od lutego 2007 roku pozwany posiadał orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności, a w wyniku pogorszenia stanu zdrowia od dnia 11 marca 2013 roku legitymował się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. W 2013 roku rozpoznano u niego chorobę nowotworową w związku z czym otrzymał skierowanie do szpitala. W dalszej części rozważań Sąd Rejonowy podkreślił, że zakres obowiązku alimentacyjnego uzależniony jest od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Zgodnie z art. 138 k.r.o. można dokonać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego, jeśli nastąpiła zmiana stosunków, która to dotyczyć może tak usprawiedliwionych potrzeb osoby uprawnionej jak i możliwości zarobkowych osób zobowiązanych do alimentacji. Wobec powyższego, prowadzone przez Sąd postępowanie miało na celu ustalenie, czy w okolicznościach sprawy nastąpiła istotna zmiana, o której mowa w tym przepisie. Analizując materiał dowodowy zgromadzony w sprawie Sąd Rejonowy uznał, że nie zachodzą przesłanki z art. 138 k.r.o. usprawiedliwiające zmianę wysokości zasądzonego od pozwanego na rzecz powoda świadczenia alimentacyjnego. Sąd zwrócił uwagę, że od daty poprzedniego orzekania w przedmiocie wysokości alimentów upłynął znaczny okres czasu ponad 13 lat. Nie ulegało przy tym wątpliwości, że w tym okresie potrzeby małoletniego, a tym samym koszty jego utrzymania wzrosły. W ocenie Sądu Rejonowego, usprawiedliwiony koszt utrzymania powoda został zawyżony przez jego przedstawicielkę ustawową. Sąd przyjął, że nie było zasadnym obciążanie małoletniego kosztem spłaty rat kredytu i jego ubezpieczenia. Wątpliwości budził również koszt jego wyżywienia określony przez ustawową przedstawicielkę na kwotę 600 zł. O połowę Sąd zmniejszył również wydatki powoda na telefon komórkowy, rozrywkę, kieszonkowe i letni wypoczynek. Zasadniczych wątpliwości nie budziły jedynie wydatki szkolne oraz na zakup odzieży i obuwia. Do usprawiedliwionych wydatków Sąd Rejonowy nie zaliczył również kosztów prywatnej terapii psychologicznej. Uznał bowiem, że decyzję o uczestnictwie w niej podjęła wyłącznie matka dziecka, a co więcej w ostatnim czasie dotyczyła ona pogłębiającej się zależności małoletniego od komputera, a nie jak podkreślała matka, przeżyć małoletniego w związku z wniesieniem przez pozwanego sprawy o zaprzeczenie ojcostwa. Zdaniem Sądu Rejonowego, koszt opiekunki w całości powinna pokryć matka, skoro podjęła decyzję o pracy za granicą. W przedstawionych okolicznościach, Sąd podzielił twierdzenie ustawowej przedstawicielki, że koszt utrzymania małoletniego powoda wzrósł w istotny sposób od daty ostatniego orzekania o obowiązku alimentacyjnym. Stwierdził przy tym, że nie było to równoznaczne z automatycznym zwiększeniem obowiązku alimentacyjnego pozwanego, skoro zależy on również od zarobkowych i majątkowych możliwości obu zobowiązanych stron. Sąd przyjął, że możliwości zarobkowe pozwanego, choć wyższe niż w 2000 roku, to na datę wyrokowania w sprawie pozostawały ograniczonego jego stanem zdrowia. Opierając się na zeznaniach D. A. Sąd I instancji odmówił wiary twierdzeniom strony powodowej, że pozwany osiągał zyski z nadal prowadzonej działalności gospodarczej. W ocenie Sądu, zeznania te zasługiwały na uwzględnienie, skoro świadek pozostawał z pozwanym w bliskich relacjach zawodowych i znał jego sytuację finansową. W przekonywujący sposób świadek wyjaśnił, że podał nieprawdziwe dane dotyczące obrotów finansowych i ilości zatrudnionych przez pozwanego pracowników, aby uzyskać korzystne zlecenie. Powołując się na zasady doświadczenia życiowego Sąd przyjął, że w dobie kryzysu gospodarczego przedsiębiorcy podejmują różne zabiegi w celu zawierania kolejnych umów. W dalszej kolejności Sąd Rejonowy podkreślił, że u pozwanego zdiagnozowano chorobę nowotworową w związku z czym czekało go leczenie operacyjne. Pozwany legitymował się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, z którego wynikało, że mógł być zatrudniony tylko w warunkach pracy chronionej, co stanowiło znaczną trudność w uzyskaniu stałego zatrudnienia. Z zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia pozwanego z marca 2013 roku wynikało, że rokowania co do poprawy stanu jego zdrowia były ostrożne z uwagi na planowany zabieg neurologiczny kręgosłupa. Sąd wyjaśnił, że obecna sytuacja zarobkowa pozwanego ograniczała się do drobnych i nieregularnych prac dorywczych, a jego średni dochód wynosił około 1 500 zł. Na tej podstawie Sąd uznał, że pozwany nie posiadał możliwości łożenia na utrzymanie syna kwoty wyższej niż 400 zł. W dalszej kolejności Sąd I instancji wskazał, że od daty poprzedniego orzekania o alimentach poprawiła się sytuacja ustawowej przedstawicielki. Uzyskiwane przez nią dochody pozwoliły na zgromadzenie majątku w postaci nieruchomości gruntowych, wybudowanie domu i uzyskanie kredytu hipotecznego. Zgłoszone przez nią problemy zdrowotne nie ograniczały przy tym jej możliwości zarobkowych. Zdaniem Sądu, ustawowa przedstawicielka mając większe możliwości zarobkowe może w większym niż pozwany zakresie pokrywać koszty utrzymania syna. Sąd Rejonowy przyjął więc, że dotychczasowa kwota alimentów w wysokości 400 zł była adekwatna do sytuacji pozwanego, a uzupełniona świadczeniami finansowymi ze strony matki powinna wystarczyć na zaspokojenie wszystkich usprawiedliwionych potrzeb powoda. Sąd I instancji nie znalazł również podstaw do uwzględnienia powództwa w zakresie żądania zasądzenia kwoty 20 000 zł tytułem pokrycia niezaspokojonych potrzeb małoletniego w okresie od dnia 1 stycznia 2009 roku do dnia 1 stycznia 2012 roku. Powołując przepis art. 137 § 2 k.r.o. Sąd wyjaśnił, że ustawowa przedstawicielka nie wykazała konkretnych niezaspokojonych potrzeb powoda i nie wyszczególniła składników, które składały się na żądaną kwotę. Nie udowodniono również, aby matka powoda posiadała jakiekolwiek zobowiązania wobec osób trzecich zaciągnięte na pokrycie właśnie tych potrzeb. W tych okolicznościach, na podstawie art. 135 k.r.o. , art. 138 k.r.o. i art. 137 k.r.o powództwo w całości zostało oddalone. Na podstawie art. 102 k.p.c. Sąd I instancji odstąpił od obciążania stron nieuiszczonymi kosztami sądowymi, znosząc wzajemnie koszty zastępstwa procesowego. Apelację od powyższego wyroku wniósł powód, który zaskarżył go w całości. Orzeczeniu zarzucił:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.