Sad powszechny, V U 585/15

(1)przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. o prawo do emerytury na skutek odwołania M. M.

(1)od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z dnia 23 kwietnia 2015 r. sygn. (...) 1. zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje M. M.

(1)prawo do emerytury poczynając od dnia 23 marca 2015 roku, 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. na rzecz M. M.

(1)kwotę 120,00 zł (sto dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Sygn. akt VU 585/15 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 23 kwietnia 2015 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. odmówił wnioskodawcy M. M.

(1)prawa do emerytury z uwagi na brak wymaganego stażu pracy w warunkach szczególnych. Od powyższej decyzji wnioskodawca odwołał się w dniu 26 maja 2015 roku. Wnioskodawca zarzucił organowi rentowemu, iż bezzasadnie wyłączył ze stażu pracy w szczególnych warunkach okres zatrudnienia w Przedsiębiorstwie (...) z siedzibą w P. w okresie od dnia 25 października 1974 roku do dnia 1 lutego 1979 roku. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. wniósł o oddalenie odwołania podnosząc, iż brak jest świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych, a z przedłożonej przez skarżącego dokumentacji nie wynika, aby przedsiębiorstwo zatrudniające wnioskodawcę było jednostką organizacyjną (...) . Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: M. M.

(1), urodzony w dniu (...) , złożył w dniu 26 marca 2015 roku wniosek o przyznanie emerytury. Wnioskodawca nie przystąpił do Otwartego Funduszu Emerytalnego (dowód: wniosek o emeryturę k. 1-3 akt emerytalnych) Na dzień 1 stycznia 1999 roku skarżący udowodnił staż pracy wynoszący 25 lat, w tym: 11 lat, 10 miesięcy i 23 dni stażu pracy w szczególnych warunkach. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. nie zaliczył wnioskodawcy do pracy wykonywanej w szczególnych warunkach okresu pracy od dnia 25 października 1974 roku do dnia 1 lutego 1979 roku w Przedsiębiorstwie (...) w P. , ponieważ: - brak jest świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach, - zajmowane stanowisko – pomocnik operatora maszyn torowych – nie znajduje się w Zarządzeniu Ministra Komunikacji nr 64 z dnia 29 czerwca 1983 roku w sprawie prac w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu komunikacji, których wykonywanie uprawnia do niższego wieku emerytalnego, - z przedłożonych dokumentów nie wynika, aby zatrudniające ubezpieczonego w tym okresie Przedsiębiorstwo było jednostką organizacyjną (...) . (dowód: decyzja ZUS z dnia 23 kwietnia 2015 roku, k. 60 akt emerytalnych) M. M.

(1)w okresie od dnia 25 października 1974 roku do dnia 1 lutego 1979 roku był zatrudniony w Przedsiębiorstwie (...) w P. , ul. (...) . Przedsiębiorstwo (...) było zaliczane do jednostek organizacyjnych administracji państwowej i gospodarki narodowej objętych administracją zgodnie z Zarządzeniem nr 104/81 Ministra Komunikacji z dnia 13 grudnia 1981 roku w sprawie objęcia militaryzacji jednostek organizacyjnych resortu komunikacji. Na świadectwie pracy wystawionym J. S. – również zatrudnionemu w (...) w P. , przełożonego wnioskodawcy widnieje pieczątka Dyrekcji (...) . (dowód: świadectwo pracy z dnia 6 marca 1979 roku, k. 18 akt emerytalnych, zaświadczenie z dnia 16 grudnia 1981 roku, k. 11, świadectwo pracy J. S. z dnia 19 lipca 1976 roku, k. 24 akt sprawy ) W okresie od dnia 25 października 1974 roku do dnia 31 grudnia 1976 roku wnioskodawca zajmował stanowisko pomocnika operatora maszyn torowych, a od dnia 1 stycznia 1977 roku do dnia 31 grudnia 1977 roku wykonywał obowiązki ślusarza – pomocnika maszynisty. (dowód: angaż z dnia 24 października 1974 roku, k. 19, angaż z dnia 4 marca 1977 roku, k. 21, angaż z dnia 16 lutego 1978 roku, k. 22 akt emerytalnych) W okresie zatrudnienia w (...) z siedzibą w P. wnioskodawca stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał swe obowiązki na kolei. Jeździł maszynami służącymi do podnoszenia, czyszczenia i zamiatania torów kolejowych oraz uzupełniania tłucznia. Odwołujący wykonywał obowiązki maszynisty maszyn torowych ciężkich pojazdów pomocniczych. Były to lokomotywy, które ciągnęły za sobą dwa wagony mieszkalne, gdzie zamieszkiwała brygada pracownicza. W okresie zatrudnienia wnioskodawca miał uprawnienia kolejarskie, w tym osiemdziesięcioprocentowe zniżki na przejazdy. Ubezpieczony pracował w ciężkich warunkach charakteryzujących się szumem i kurzem. (dowód: zeznania wnioskodawcy, nagranie od minuty 5:47 do minuty 20:10, protokół z rozprawy z dnia 9 listopada 2016 roku, k. 35-35v akt sprawy) Następnie w okresie od dnia 21 października 1981 roku do dnia 31 maja 1987 roku wnioskodawca był zatrudniony w (...) Zakładach (...) z siedzibą w W. , Oddział w P. (wcześniej (...) z siedzibą w P. ). Zakład pracy odwołującego nadal mieścił się w P. przy ul. (...) . Wnioskodawca był zatrudniony na stanowisku operatora profilarki P. i pracował na budowach kolejowych na terenie całego kraju. Jego czynności nadal polegały na wykonywaniu prac bezpośrednio związanych z utrzymywaniem ruchu pociągów. Umowa o pracę została zawarta z Przedsiębiorstwem (...) w P. , to jest Przedsiębiorstwem zatrudniającym ubezpieczonego w okresie od dnia 25 października 1974 roku do dnia 1 lutego 1979 roku. Nazwa pracodawcy odwołującego uległa zmianie w trakcie trwania stosunku pracy. Angaż z dnia 7 października 1982 roku jako pierwszy wskazuje, że podmiotem zatrudniającym są od dnia 1 sierpnia 1982 roku (...) Zakłady (...) z siedzibą w W. . (dowód: umowa o pracę z dnia 21 października 1981 roku, k. 23, angaż z dnia 7 października 1982 roku, k. 25, świadectwo pracy z dnia 30 maja 1987 roku, k. 35, akt emerytalnych, zeznania wnioskodawcy, nagranie od minuty 5:47 do minuty 20:10, protokół z rozprawy z dnia 9 listopada 2016 roku, k. 35-35v akt sprawy ) Okres zatrudnienia wnioskodawcy w (...) Zakładach (...) z siedzibą w W. , Oddział w P. został przez organ rentowy zaliczony do stażu pracy w warunkach szczególnych. (okoliczność niesporna) Sąd Okręgowy dokonał oceny dowodów i zważył co następuje: Odwołanie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 887 ze zm.) ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy (tj. w dniu 1 stycznia 1999 r.) osiągnęli: 1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat – dla kobiet i 65 lat – dla mężczyzn oraz 2)okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art.

1. Emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa (ust. 2). Do okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach zalicza się także okresy pracy górniczej w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin oraz okresy zatrudnienia na kolei w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin, a także okresy pracy lub służby, o których mowa w § 5-10 ( ust 3 ). Ustawa z dnia 28 kwietnia 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin została uchylona przepisem art. 195 pkt 7 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych , z dniem 1 stycznia 1999 r. Jednakże niektóre regulacje z ustawy o zaopatrzeniu pracowników kolejowych zostały, na okres przejściowy, przejęte do nowej ustawy emerytalno-rentowej. W myśl art. 42 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS pracownikami kolejowymi w rozumieniu ustawy są osoby pozostające w stosunku pracy w: 1) jednostkach organizacyjnych przedsiębiorstwa (...) , z wyłączeniem biur projektów kolejowych; 2) innych jednostkach (komórkach) organizacyjnych, których pracownicy byli objęci dotychczasowymi przepisami o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin; 3) podmiotach wydzielonych z przedsiębiorstwa państwowego (...) w okresie od dnia 1 września 1999 r. do dnia wpisu spółki (...) Spółka Akcyjna do rejestru handlowego. Z kolei rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze określa rodzaje prac uznanych za zatrudnienie w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dwoma sposobami: za pomocą wykazu tych prac (wykaz A i B) i dodatkowo w odniesieniu do osób wyjątkowo korzystających z uprawnień emerytalnych na podstawie ustawy zaopatrzeniowej z dnia 14 grudnia 1982 r. - za pomocą ogólnego określenia rodzaju zatrudnienia, połączonego z odesłaniem do przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (§ 4 ust. 3 rozporządzenia). W świetle powyższych regulacji żądanie wnioskodawcy należało rozpoznać w aspekcie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8 poz. 43 z późn. zm.), zwanego dalej rozporządzeniem. Z treści § 4 tego rozporządzenia wynika, iż pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach wymienione w Wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:
2. osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn,
3. ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Ten „wymagany okres zatrudnienia” to okres wynoszący 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, liczony łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia (§ 3 rozporządzenia), natomiast pracą w warunkach szczególnych jest praca świadczona stale i w pełnym wymiarze na stanowiskach wskazanych w załączniku do tegoż aktu (§ 1 i § 2 rozporządzenia) lub praca górnicza w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin oraz okres zatrudnienia na kolei w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin, a także okresy pracy lub służby, o których mowa w § 5-10 (ust 3 § 4 rozporządzenia). W przedmiotowej sprawie kwestią sporną między stronami było to, czy wnioskodawca posiada wymagany 15-letni okres zatrudnienia w szczególnych warunkach. Spełnienie pozostałych przesłanek nie było przedmiotem sporu, a jednocześnie nie budzi żadnych wątpliwości – wnioskodawca ma wymagany okres zatrudnienia, to jest 25 lat, ukończył 60 lat i nie przystąpił do OFE. Sporny między stronami nie był także sam fakt zatrudnienia wnioskodawcy przez przedsiębiorstwo, którego przedmiotem działalności było wykonywanie prac związanych z utrzymywaniem ruchu pociągów. W przedmiotowej sprawie ZUS podnosił, że Przedsiębiorstwo zatrudniające skarżącego w spornym okresie nie było jednostką organizacyjną (...) i dlatego wnioskodawcy nie przysługuje wcześniejsza emerytura. W będącej przedmiotem osądu sprawie brak jest dowodów na to, aby w spornym okresie wnioskodawca wykonywał pracę w jednostce organizacyjnej (...) . Trzeba jednak podkreślić, że skarżący nie ubiega się o emeryturę kolejową, lecz emeryturę wcześniejszą wynikającą z przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W tej sytuacji więc sama nazwa stanowiska nie może determinować jego ewentualnych uprawnień lub i ich braku. Ugruntowany w tym zakresie dorobek judykatury jednoznacznie wskazuje, iż o ocenie, czy praca jest pracą w szczególnych warunkach nie decyduje nazwa stanowiska pracy lecz faktycznie wykonywana praca. W tym miejscu zaznaczyć należy, że za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Z zestawienia § 1 i 2 powołanego rozporządzenia wynika, że pracą w szczególnych warunkach jest praca świadczona stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Warunek wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy jest spełniony tylko wówczas, gdy pracownik w ramach obowiązującego go pełnego wymiaru czasu pracy na określonym stanowisku pracy nie wykonuje czynności pracowniczych nie związanych z tym stanowiskiem pracy, ale stale, tj. ciągle wykonuje prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (tak też Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 listopada 2000 roku, II UKN 39/00, OSNAP 2002/11/272). Odnośnie oceny dowodów zgromadzonych w postępowaniu zważyć należy, iż okresy pracy w warunkach szczególnych, stosownie do § 2 ust. 2 rozporządzenia, stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia lub w świadectwie pracy. Należy jednak wskazać, że z cytowanego wyżej § 2 rozporządzenia nie wynika, aby stwierdzenie zakładu pracy w przedmiocie wykonywania przez pracownika pracy w warunkach szczególnych miało charakter wiążący i nie podlegało kontroli organów przyznających świadczenia uzależnione od wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Brak zatem takiego świadectwa lub jego zakwestionowanie przez organ rentowy, nie wyklucza dokonania ustalenia zatrudnienia w warunkach szczególnych innymi środkami dowodowymi w toku postępowania sądowego. Odnosząc powyższe do analizowanej sprawy warto podkreślić, iż materiał dowodowy potwierdził zdaniem Sądu Okręgowego, iż zarówno w okresie pracy w okresie od dnia 25 października 1974 roku do dnia 1 lutego 1979 roku, jak i od dnia 21 października 1981 roku do dnia 31 maja 1987 roku wnioskodawca wykonywał te same czynności. Mianowicie jeździł maszynami służącymi do podnoszenia, czyszczenia i zamiatania torów kolejowych oraz uzupełniania tłucznia. Zarówno w kwestionowanym przez ZUS jak i zaliczonym okresie pracy wnioskodawca świadczył swe obowiązki na rzecz tego samego zakładu pracy – Przedsiębiorstwa (...) z siedzibą w P. - z tą różnicą, że w roku 1982 doszło do przekształcenia podmiotowego, w wyniku którego pracodawca odwołującego stał się jednostką organizacyjną (...) . Choć po przekształceniu zmianie uległa nazwa pracodawcy ubezpieczonego, to skarżący nadal wykonywał swe obowiązki na rzecz tego samego zakładu pracy mieszczącego się w P. , przy ul. (...) i pod dalszym nadzorem przełożonego w osobie J. S. . Zauważyć należy niekonsekwencję organu rentowego, który częściowo zaliczył do stażu pracy w warunkach szczególnych wnioskodawcy okres od dnia 21 października 1981 roku do dnia 31 lipca 1982 roku, kiedy to nie doszło jeszcze do przekształcenia pracodawcy i wnioskodawca nadal nie był pracownikiem kolejowym w rozumieniu art. 42 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W ocenie Sądu zaliczeniu do stażu pracy winien podlegać cały okres wykonywania przez skarżącego pracy na kolei. Wszak ubezpieczony świadczył takie same obowiązki w tym samym zakładzie pracy. Celem jego działania było zaś wykonywanie pracy bezpośrednio związanej z utrzymaniem ruchu pociągów. Okres ten podlega zatem zaliczeniu do stażu pracy w warunkach szczególnych, choć brak jest przesłanek, aby uznać skarżącego za pracownika kolejowego w okresie od dnia 25 października 1974 roku do dnia 1 lutego 1979 roku. Przyjęcie w tej sytuacji, iż brak formalnego statusu pracownika kolejowego w rozumieniu art. 42 ustawy o emeryturach i rentach z FUS stanowić ma bezwzględną przeszkodę w przyznaniu wnioskodawcy prawa do emerytury wcześniejszej byłoby nieuzasadnione i nieuprawnione. Wszak ratio legis przepisów o emeryturze wcześniejszej z tytułu pracy w warunkach szczególnych było nadanie specjalnych uprawnień pracownikom z racji rodzaju wykonywanej pracy , a nie nazwy stanowiska pracy. Podkreślenia wymaga, że w Wykazie A, Dziale VIII (w transporcie i łączności), poz. 13 załącznika do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku umieszczono wykonywanie prac przez zakładowe służby kolejowe bezpośrednio związane z utrzymaniem ruchu pociągów. Właśnie takie prace wykonywał skarżący w spornym okresie, to jest od dnia 25 października 1974 roku do dnia 1 lutego 1979 roku. Zaliczenie wyżej wymienionego okresu nakazuje uznać, że wnioskodawca osiągnął staż pracy w warunkach szczególnych wynoszący co najmniej 15 lat i implikujący w rezultacie przyznanie prawa do wcześniejszej emerytury. Biorąc pod uwagę, iż wnioskodawca spełnił jednocześnie pozostałe wymagane przepisami rozporządzenia warunki, to jest ukończył 60 lat, jego łączny okres zatrudnienia składkowy i nieskładkowy wyniósł 25 lat, należy uznać, że żądanie wnioskodawcy zasługuje na uwzględnienie. Sąd przyznał wnioskodawcy prawo do emerytury z dniem złożenia wniosku o przyznanie prawa do emerytury, to jest od dnia 23 marca 2015 roku. Z tych też względów, Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490). Sąd Okręgowy uznał, że w związku ze znaczącą zmianą przepisów w tym zakresie uzasadnione jest zasądzenie od organu rentowego na rzecz wnioskodawcy stawki o podwójnej wysokości, to jest kwotę 120,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.