Sygn. akt II AKa 284/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 września 2016r. Sąd Apelacyjny w Warszawie II Wydział Karny w składzie: Przewodniczący Sędzia SA – Maria Mrozik-Sztykiel Sędziowie SA – Marek Czecharowski SA – Maria Żłobińska (spr.) Protokolant – sekr. sąd. Piotr Grodecki przy udziale Prokuratora Gabrieli Marczyńskiej-Tomali po rozpoznaniu w dniu 21 września 2016 r. sprawy z wniosku R. E. o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie na skutek apelacji, wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcy od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z dnia 5 maja 2016 r. sygn. akt V Ko 565/13 1. utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok wobec wnioskodawcy R. E. ; 2. koszty sądowe w postępowaniu odwoławczym ponosi Skarb Państwa. UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z 5 maja 2016 r. Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie oddalił w całości wniosek R. E. o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie zastosowane przez Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi Północ w Warszawie w sprawie IV K 636/11 i trwające od 6 do 22 września 2011 r. Powyższy wyrok zaskarżył w całości pełnomocnik wnioskodawcy. Zarzucił obrazę: 1) prawa procesowego tj. art. 7 i art. 410 k.p.k. , mającą wpływ na jego treści, polegającą na dowolnej i wybiórczej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, przejawiającej się uznaniem, iż wnioskodawca swoim bezprawnym działaniem utrudniał toczące się postępowanie karne przed Sądem Rejonowym dla Warszawy Pragi Północ, nie stawiając się na wezwania i nie informując o aktualnym miejscu zamieszkania, co doprowadziło Sąd do wniosku, iż wyłącznym powodem zastosowania wobec wnioskodawcy tymczasowego aresztowania było jego zachowanie, podczas gdy Sąd Okręgowy nie dostrzegł, iż:
- a)Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi Północ w dacie stosowania tymczasowego aresztowania dysponował aktualnym numerem telefonu wnioskodawcy (vide: protokół przesłuchania świadka M. A. z 26 marca 2003 r. k. 3-6, protokół przesłuchania świadka R. E. z 20 października 2003 r. k. 121, protokół przesłuchania podejrzanego k. 140), a w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu, aby Sąd podjął próbę skontaktowania się z nim telefonicznie i wezwania go na termin rozprawy, choć art. 137 k.p.k. dopuszcza taką możliwość,
- b)Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi Północ dysponował adresem zameldowania R. E. przy ul. (...) w W. (k. 692) i pomimo tego nie podjął próby wysłania pod ten adres wezwania na rozprawę, w szczególności na tę wyznaczoną na dzień 15 czerwca 2011 r.,
- c)Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi Północ nie nakazał właściwej K. (...) sprawdzenia, czy R. E. mieszka przy ul. (...) w W. , bądź ewentualnie czy osoby mieszkające pod tym adresem nie znają aktualnego adresu zamieszkania R. E. , w sytuacji gdy odpowiedź funkcjonariusza (...) W. (...) na pismo Sądu z 16 czerwca 2011 r. ewidentnie wskazuje, iż wbrew żądaniu Sądu co do ustalenia aktualnego miejsca pobytu R. E. , Policjanci sprawdzili czy faktycznie przebywa on przy ul. (...) w W. , a w pozostałym zakresie ograniczyli się do sprawdzenia aktualnego miejsca jego zameldowania, natomiast nie zweryfikowali, czy faktycznie mieszka on pod ww. adresem, z którego został on wymeldowany niecałe 4 tygodnie wcześniej, choć w świetle doświadczenia życiowego i logiki było to uzasadnione, co prowadzi do wniosku, iż rzeczywistym powodem zastosowania wobec R. E. środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania było nieudolne działanie Sądu Rejonowego i Policji, 2) prawa procesowego tj. art. 7 i art. 410 k.p.k. , mającą wpływ na jego teść, polegającą na oczywiście błędnym przyjęciu, iż z informacji z Policji wynika, iż R. E. został zatrzymany w miejscu swego przebywania w W. przy (...) (k. 26 i 77), podczas gdy z powołanego pisma z k. 77 wynika jedynie to, iż w dniu 6 września 2011 r. funkcjonariusze W. (...) W. W. (który swoją właściwością obejmuje m.in. rejon ul. (...) ) zatrzymali poszukiwanego listem gończym R. E. i ustalili jego adres zam. i miejsca przebywania, a nadto wniosek Sądu jest sprzeczny z zeznaniami R. E. , 3) prawa procesowego, tj. art. 7 i art. 410 k.p.k. , mającą wpływ na jego teść, polegającą na błędnej, bo arbitralnej i wybiórczej ocenie materiału dowodowego, przejawiającej się uznaniem, iż R. E. będąc prokurentem (...) Sp. z o.o. tylko reprezentował spółkę tj., zarząd, w dokonywaniu czynności w stosunkach zewnętrznych jak i wewnętrznych, a co za tym idzie nie ma on możliwości dochodzenia roszczeń odszkodowawczych z uwagi na poniesione przez spółkę straty wynikające z zastosowania wobec niego tymczasowego aresztowania, podczas gdy Sąd I instancji nie dostrzegł, iż wnioskodawcę ze Spółką łączyła umowa zlecenia z dnia 15 października 2010 r. na podstawie, której był on uprawniona do uzyskania wynagrodzenia w wysokości zysków osiągniętych przez tę Spółkę z tytułu kontraktów zawartych dzięki jego udziałowi, co winno skutkować uznaniem, iż brak osiągnięcia przez Spółkę spodziewanych zysków ze względu na tymczasowy areszt R. E. spowodował u niego szkodę, polegająca na braku osiągnięcia przez niego zysków, 4) prawa materialnego tj. art. 552 a § 1 k.p.k. oraz art. 553 § 2 k.p.k. w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2015 r. w zw. z art. 27 ustawy z dnia 27 września 2013 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2013 Nr 1247 ze zm.) w zw. z art. 25 ust. 3 z dnia 11 marca 2016 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 Nr 437 ze zm.) poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na rozpoznaniu wniosku R. E. z 20 listopada 2013 r. o odszkodowanie i zadośćuczynienie za oczywiście niesłuszne tymczasowe aresztowanie na podstawie powołanych wyżej przepisów, podczas gdy należało je uznać za sprzeczne z art. 2 i 64 Konstytucji jako naruszające zasady: ochrony interesów w toku, pewności prawa, zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, zakaz retroakcji prawa i ochrony praw majątkowych, 5) prawa materialnego tj. art. 552 § 4 k.p.k. w brzmieniu obowiązującym przed 1 lipca 2015 r., polegającą na jego niezastosowaniu, w sytuacji, gdy przepisy wskazane w pkt 4 należało uznać za niekonstytucyjne, co winno skutkować rozpoznaniem przez Sąd żądania wnioskodawcy w oparciu o ten przepis, a jego wykładania prowadzi do wniosku, iż tymczasowe aresztowanie zastosowane wobec R. E. postanowieniem Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi Północ w Warszawie IV Wydział Karny z 29 lipca 2011 r. (sygn. akt: IV K 636/11) było oczywiście niesłuszne, bowiem było zbędne, jeśli się weźmie pod uwagę uniewinnienie wnioskodawcy w toku ww. postępowania, a także okoliczności podnoszone w pkt 1 zarzutów, a z ostrożności procesowej także 6) prawa materialnego art. 553 § 2 k.p.k. w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2015 r., polegającego na błędnym przyjęciu, iż zastosowanie wobec wnioskodawcy tymczasowego aresztowania nastąpiło z powodu bezprawnego utrudniania przez niego postępowania karnego, podczas gdy pomimo niepoinformowania przez wnioskodawcę Sądu o zmianie adresu zamieszkania, zastosowanie wobec niego tymczasowego aresztowania nastąpiło w wyniku indolencji Sądu, polegającej na braku próby zawiadomienia go o terminie rozprawy telefonicznie, braku wezwania na ostatni adres zameldowania, pomimo iż były one znane Sądowi, a także braku odpowiedniego zaangażowania funkcjonariuszy Policji i braku ich operatywności, jak również braku wyegzekwowania przez Sąd od funkcjonariuszy Policji wykonania wszystkich zleconych czynności, zmierzających do ustalenia miejsca zamieszkania R. E. . Stawiając powyższe zarzuty pełnomocnik wnosił o: 1) zmianę zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego Warszawa- Praga V Wydział Karny w całości i przyznanie wnioskodawcy odszkodowania i zadośćuczynienia w wysokości wskazanej we wniosku, ewentualnie 2) uchylenie zaskarżonego orzeczenia Sądu Okręgowego Warszawa- Praga V Wydział Karny w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja pełnomocnika nie zasługuje na uwzględnienie. Biorąc pod uwagę okoliczność, iż podstawą roszczeń wnioskodawcy jest fakt tymczasowego aresztowania, jakie odbył w sprawie IV K 636/11, IV K 1517/06 Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi Północ, przypomnieć należy, iż wniosek o odszkodowanie i zadośćuczynienie może być uwzględniony tylko wtedy, gdy Sąd ustali, iż tymczasowe aresztowanie było niewątpliwie niesłuszne. Odszkodowanie i zadośćuczynienie przysługuje zatem, gdy aresztowanie w świetle realiów konkretnej sprawy nie powinno było nastąpić lub nie powinno trwać tak długo, jak w rzeczywistości trwało. Dotyczy to sytuacji, gdy do aresztowania doszło przy braku przesłanek wskazanych w ustawie procesowej albo gdy środek zapobiegawczy stosowano, gdy przesłanki te przestały istnieć. Rozpoznając wniosek złożony w trybie art. 552 § 4 k.p.k. , Sąd meriti musi w każdej sprawie zebrać materiał dowodowy a następnie poczynić ustalenia na okoliczność, czy występuje przesłanka uzasadniająca roszczenie. Lektura środka odwoławczego daje podstawę do przyjęcia, iż skarżący wyrok kwestionuje ocenę materiału dowodowego, jakiej dokonał w tym zakresie Sąd I instancji a także podważa ustalenia faktyczne oparte na ocenie dowodów dokonanej przez Sąd meriti . Dlatego przypomnieć należy utrwalony w judykaturze pogląd, iż ocena dowodów dokonana przez Sąd orzekający pozostaje pod ochroną art. 7 k.p.k. , gdy jest poprzedzona ujawnieniem w toku rozprawy głównej całokształtu okoliczności sprawy, gdy końcowa ocena dowodów stanowi wynik rozważenia – zgodnie z obowiązkiem dochodzenia do prawdy – okoliczności przemawiających zarówno na korzyść jak i na niekorzyść strony procesu a uzasadnienie rozstrzygnięcia jest wyczerpujące, logiczne oraz zgodne z wiedzą i doświadczeniem życiowym. Ustalenia faktyczne Sądu nie mogą być podważone, gdy Sąd rozważył wszystkie istotne okoliczności wynikające z analizy zebranych dowodów. Odnosząc powyższe do zarzutów apelacji, stwierdzić należy, iż polemika skarżącego w niczym nie podważa oceny materiału dowodowego, jakiej dokonał Sąd I instancji w motywach zaskarżonego wyroku. Skarżący nie wykazał także, aby ustalenia faktyczne, oparte na tej ocenie były dotknięte błędem mogącym mieć wpływ na ostateczny kształt rozstrzygnięcia. Sąd I instancji zebrał obszerny materiał dowodowy na okoliczność, iż oskarżony w sprawie IV K 636/11 (IV K 1517/06) Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi Północ – R. E. w 2011 r. w bezprawny sposób utrudniał toczące się przeciwko niemu postępowanie karne. Utrudnianie polegało na tym, iż nie stawiał się na wezwania Sądu a próby doręczenia mu wezwań były nieskuteczne. Skarżący nie kwestionuje żadnego dokumentu, który Sąd przyjął za podstawę swoich rozważań. Z dokumentów zebranych w sprawie IV K 636/11 (IV K 1517/06) jasno wynika, że R. E. w dniu 12 grudnia 2003 r. w (...) W. (...) miał przedstawiony zarzut z art. 286 § 1 k.k. (zagrożony karą do 8 lat pozbawienia wolności); został przesłuchany na okoliczność zarzutu oraz pouczony o przysługujących mu uprawnieniach a także o ciążących na nim od tej pory obowiązkach podejrzanego; pouczenia te zostały mu doręczone na piśmie. Jednym z podstawowych obowiązków podejrzanego jest obowiązek zawiadomienia organu prowadzącego postępowanie o każdej zmianie miejsca zamieszkania lub pobytu trwającej dłużej niż 7 dni – aż do prawomocnego zakończenia postępowania. W czasie przesłuchania R. E. podał jeden adres w W. przy ul. (...) . Wiedział o tym, że postępowanie przygotowawcze jest zawieszone z powodu poszukiwań drugiego podejrzanego; odebrał bowiem w dniu 6 stycznia 2004 r. postanowienie o zawieszeniu postępowania. Sam wnioskodawca zeznał, że zmienił miejsca zamieszkania i nie zawiadamiał o tym organu prowadzącego postępowanie. W aktach sprawy merytorycznej znajdują się awizowane przesyłki, których R. E. nie podejmował już w 2004 r. Dlatego po wpłynięciu aktu oskarżenia Sąd Rejonowy, dochowując należytej staranności, zażądał danych z MSWiA; wtedy uzyskał informację, iż od 27 grudnia 2004 r. R. E. jest zameldowany w W. przy ul. (...) . Rozprawa jednak nie mogła być wyznaczona, gdyż był poszukiwany listem gończym drugi oskarżony. Ponieważ R. E. nie poinformował Sądu o tym, gdzie aktualnie przebywa, Sąd przed terminem rozprawy wyznaczonej na 15 czerwca 2011 r. usiłował pozyskać informacje od organów Policji. Oskarżony na rozprawę nie stawił się. W dniu 15 lipca 2011 r. z (...) nadeszła informacja, iż R. E. nie zamieszkuje ani przy ul. (...) , ani przy ul. (...) , skąd został wymeldowany 10 czerwca 2011 r. Organom Policji nie udało się ustalić miejsca pobytu oskarżonego. W tej sytuacji na rozprawie w dniu 29 lipca 2011 r. Sąd Rejonowy uznał, że R. E. utrudnia postępowanie, ukrywając się i uniemożliwiając w ten sposób prowadzenie postępowania; przyjmując za podstawę art. 249 § 1 k.p.k. i art. 258 § 1 pkt 1 k.p.k. , zastosował wobec oskarżonego środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania. Mając na uwadze powyższy tok postępowania, w ocenie Sądu Apelacyjnego stosowanie tymczasowego aresztowania wobec R. E. znajdowało pełną podstawę prawną w przytoczonych przez Sąd Rejonowy przepisach prawa procesowego. Odpowiadając na zarzuty apelacji, przypomnieć należy, iż zgodnie z art. 131 § 1 k.p.k. wezwania w procesie doręcza się przez pocztę albo przez pracownika organu wysyłającego a w razie niezbędnej konieczności – przez Policję. Sąd Rejonowy ten obowiązek wypełnił. Jednocześnie przypomnieć należy, iż zgodnie z treścią art. 139 § 1 k.p.k. jeżeli oskarżony zmienił miejsce zamieszkania, nie podając nowego adresu, pismo wysłane pod tym adresem uważa się za doręczone. Tak więc, Sąd Rejonowy nie miał obowiązku ustalać (...) , a tym bardziej poszukiwać jego firmy ani nawiązywać z nim kontaktu telefonicznego. Niepodjęte awizowane wezwanie (k. 867 akt IV K 1517/06) jest skutecznym doręczeniem wezwania na rozprawę w dniu 15 czerwca 2011 r.; podobne wezwanie (k. 894) dotyczy terminu rozprawy w dniu 29 lipca 2011 r. Dlatego brak jest jakichkolwiek podstaw do kwestionowania zasadności orzeczenia o środku zapobiegawczym. Dodać należy, iż R. E. został zatrzymany 6 września 2011 r. (informacja dotarła do Sądu 8 września 201 r.) a już 22 września 2011 r. na posiedzeniu Sąd uchylił tymczasowe aresztowanie, przyjmując informację oskarżonego o miejscu zamieszkania przy ul. (...) . Obrońca cofnął zażalenie na zastosowanie środka zapobiegawczego, co także świadczy o tym, iż zaakceptował stanowisko Sądu. Dlatego brak jest podstaw do przyjęcia, aby tymczasowe aresztowanie było stosowane dłużej, niż wynikało to z konieczności procesowej. Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, iż brak jest jakichkolwiek podstaw do podważenia rozumowania Sądu I instancji i poczynionych ustaleń faktycznych w zakresie wystąpienia przesłanki z art. 552 § 4 k.p.k. Ukrywanie się oskarżonego bądź utrudnianie postępowania w inny sposób powoduje, iż niesłuszne – z punktu widzenia prawomocnego rozstrzygnięcia uniewinniającego – tymczasowe aresztowanie utraciło atrybut niewątpliwej niesłuszności. Sąd bowiem w sposób jedynie skuteczny realizował obowiązek sprawnego przeprowadzenia postępowania a oskarżony, będąc do tego zobowiązany ustawowo ( art. 75 § 1 k.p.k. ), nie stawiał się na rozprawę. Takie tymczasowe aresztowanie w żadnym razie nie może być uznane za niewątpliwie niesłuszne, gdyż jest zgodne z prawem (postanowienie Sądu Najwyższego z 9 sierpnia 2002 r. V KKN 377/01 – OSNKW 11-12/2002, p. 105). Odpowiadając na kolejny zarzut apelacji, przypomnieć należy, iż powołany przez skarżącego przepis, stanowiący podstawę rozpatrywania wniosku, to jest art. 552 § 4 k.p.k. , obowiązujący w dacie złożenia wniosku przewidywał jako podstawę roszczeń „niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie”. To pojęcie prawne zawarte jest w każdej wersji przepisu art. 552 § 4 k.p.k. ; dlatego interpretacja „niewątpliwej niesłuszności” przyjęta w orzecznictwie Sądu Najwyższego i pozostałej judykatury jest w całości aktualna zaś incydentalne obowiązywanie art. 552a k.p.k. nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Także rozważania dotyczące wysokości odszkodowania, które przysługiwałoby wnioskodawcy, gdyby było zasądzone, w obecnej sytuacji procesowej są nieuprawnione. Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny orzekł jak w wyroku. O kosztach sądowych rozstrzygnięto z mocy art. 554 § 4 k.p.k. (...)