Sad powszechny, XII C 2414/15

Sygn. akt XII C 2414/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 października 2016 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział XII Cywilny w składzie: Przewodniczący SSO Maria Prusinowska Protokolant p.o. stażysty J. W. po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2016 r. w P. sprawy z powództwa M. M. PESEL (...) przeciwko M. J. PESEL (...) o zapłatę

1. oddala powództwo;
2. zasądza od powoda na rzecz pozwanej 9000 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. SSO Maria Prusinowska UZASADNIENIE Pozwem z dnia 4 grudnia 2015 r. powód M. M. na podstawie art. 415 k.c. wniósł o zasądzenie od pozwanej M. J. kwoty 684.386,87 zł. W uzasadnieniu wniosku powód wskazał, że prowadząc jednoosobową działalność gospodarczą w 2011 roku świadczył usługi budowlane związane z rozbiórką budowli na nieruchomości położonej we W. , dla której Sąd Rejonowy we Wrześni prowadzi księgę wieczystą nr (...) , której właścicielem jest M. J. . Powód wykonywał roboty na podstawie umowy podpisanej 28 lutego 2011 roku z R. J. , mężem M. J. . Dnia 1 marca 2011 roku M. J. i R. J. sporządzili umowę dzierżawy, na mocy której M. J. wydzierżawiała ww. nieruchomość R. J. . Zdaniem powoda, umowa dzierżawy z dnia 1 marca 2011r. zawarta pomiędzy małżonkami J. jest nieważna, bowiem nie określa czynszu dzierżawnego. Chodziło w niej o pozorowanie istnienia pomiędzy małżonkami J. stosunku prawnego, który dawałby R. J. tytuł prawny do nieruchomości po to by ostatecznie uwolnić M. J. od odpowiedzialności za zobowiązania powstałe w związku z nią. Argumentację tę wspiera okoliczność, że strony nie uzgodniły w umowie czynszu dzierżawy, odpowiedniego z zestawieniem kosztów dzierżawcy. Jak wskazał powód, R. J. jest całkowicie niewypłacalny. Nie posiada on oficjalnie żadnego majątku, za to posiada liczne zobowiązania na rzecz szerokiego kręgu osób. W przekonaniu powoda, małżonkowie J. od lat działają według ściśle ustalonego schematu, w którym R. J. wprowadza w błąd ich kontrahentów i bierze na siebie odpowiedzialność finansową za prowadzone działania, zaś M. J. występuje jedynie przy czynnościach, które nie łączą się z odpowiedzialnością finansową i jest tą osobą z pary małżonków, na którą zapisane są wszystkie aktywa, lecz wobec której tylko nieliczni wierzyciele małżonków J. posiadają tytuły prawne do egzekwowania roszczeń. Chociaż M. i R. J. są już byłymi małżonkami, to cały czas jednak wspólnie mieszkają, prowadzą wspólne interesy, wspólne życie towarzyskie i wspólnie spędzają wakacje. W przekonaniu powoda, M. J. celowo posługując się działalnością gospodarczą zarejestrowaną na swojego męża, bezprawnie i w sposób zawiniony wyrządziła M. M. szkodę majątkową, na którą składają się koszty poniesione przez niego w związku z wykonaniem zlecenia na jej nieruchomości oraz utracone korzyści, które wnioskodawca osiągnąłby gdyby nie wykonywał prac na rzecz M. J. . W związku z wykonywaniem prac rozbiórkowych na nieruchomości M. J. powód wskazał, iż poniósł wydatki w kwocie 394.386,87 zł netto. Dodatkowo z uwagi na powyższe okoliczności, stracił płynność finansową, przez co nie mógł podjąć się kolejnego zlecenia na rzecz (...) Sp. z o.o. z siedzibą w P. i w ten sposób utracił z tego tytułu korzyść w kwocie co najmniej 290.000 zł. Powód podniósł, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy zachowaniem M. J. a szkodą ponieważ gdyby nie jej nieuczciwe działania podejmowane przy posłużeniu się działalnością gospodarczą zarejestrowaną na jej męża, powód nigdy nie poniósłby straty a następnie przystąpiłby do realizacji robót, z których osiągnąłby dochód. Powód podpisał umowę wierząc, że zawiera ją z właścicielem gruntu i w dobrej wierze wykonywał prace, których koszty ponosił, tak długo jak nie stało się oczywiste, że nie dostanie za nie zapłaty. W odpowiedzi na pozew, pozwana M. J. wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na swoją rzecz zwrotu kosztów procesu, podnosząc m.in. zarzut przedawnienia roszczenia. W toku dalszego postępowania strony podtrzymały swoje stanowiska w sprawie. Sąd Okręgowy ustalił, co następuje: W dniu 28 lutego 2011 r. powód M. M. prowadzący przedsiębiorstwa pod nazwą PHU (...) zawarł z R. J. , prowadzącym Przedsiębiorstwo (...) , umowę o nr (...) na mocy której, M. M. zobowiązał się, w zamian za wynagrodzenie określone w umowie, do wykonywania robót polegających na dokonaniu kompletnej rozbiórki wszystkich budynków, budowli i urządzeń budowlanych i innych obiektów zlokalizowanych na nieruchomości położonej we W. przy ul. (...) , dla której Sąd Rejonowy we Wrześni prowadzi księgę wieczystą nr (...) , w której jako właściciel uwidoczniona jest M. J. . W § 1 ust. 1 umowy, R. J. złożył oświadczenie, że posiada prawo do dysponowania terenem którego dotyczy umowa oraz, że uzyskał zgodę na dokonywanie wszelkich prac budowlanych i rozbiórkowych na podstawie umowy – co zostało potwierdzone dołączonym do umowy załączniku z dnia 1 lutego 2011 r. stanowiącym zgodę pozwanej M. J. na dysponowanie nieruchomością. Bezsporne, dowód: kserokopia umowy nr (...) z dnia 28.02.2011 r. (k.9-12), wydruk z księgi wieczystej nr (...) (k. 20-28), załącznik do umowy z dnia 1.02.2011 r. „zgoda na dysponowanie nieruchomością” (k.189-190), zeznania powoda (k.413 e-protokół), zeznania pozwanej (k. 413 e-protokół) W dniu 1 marca 2011 r. pomiędzy R. J. jako prowadzącym Przedsiębiorstwo (...) , a pozwaną M. J. , zawarta została umowa dzierżawy na mocy której pozwana jako wydzierżawiający oddała R. J. w dzierżawę opisaną wyżej nieruchomość. Bezsporne, dowód: umowa dzierżawy z dnia 1.03.2011 r. (k.8), zeznania powoda (k.413 e-protokół), zeznania pozwanej (k. 413 e-protokół) Z tytułu prac prowadzonych na podstawie ww. umowy z dnia 28 lutego 2011 r. przeciwko R. J. z żądaniem zapłaty kwoty 394.386,87 zł, przedstawiając faktury VAT dokumentujące poniesione przez niego koszty w ramach częściowego wykonania robót objętych przedmiotem umowy. Termin zapłaty określony w najpóźniejszej z tych faktur (tj. z dnia 21 maja 2011 r., termin zapłaty 14 dni) upływał dnia 4 czerwca 2011 r. Bezsporne, dowód: faktury VAT (k.13-19), zeznania powoda (k.413 e-protokół), zeznania pozwanej (k. 413 e-protokół) Powód przerwał prace w kwietniu 2011 r. z powodu nie otrzymania zapłaty jak również niezbędnej do dalszych prac dokumentacji. Roszczenie powoda względem R. J. wynikające z przedmiotowej umowy zostało stwierdzone sądowym nakazem zapłaty z dnia 23 października 2013 r., jednak egzekucja okazała się bezskuteczna. Bezsporne, zeznania powoda (k.413 e-protokół), zeznania pozwanej (k. 413 e-protokół) Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dokumenty zgromadzone w aktach sprawy, których wiarygodność ani moc dowodowa nie były kwestionowane przez żadną ze stron, Sąd także nie znalazł podstaw by czynić to z urzędu, w także w oparciu o zeznania stron. Sąd przyznał przymiot wiarygodności zeznaniom stron w zakresie w jakim były zgodne z pozostałym materiałem dowodowym. Stan faktyczny w zakresie ustalonym przez Sąd był co do zasady bezsporny, strony pozostawały w sporze jedynie co do jego prawnej oceny. Sąd w pierwszej kolejności poczynił ustalenia faktycznie w zakresie niezbędnym do ustalenia charakteru prawnego roszczenia oraz oceny zgłoszonego przez stronę pozwaną zarzutu jego przedawnienia, uznając natomiast zarzut ten za w całości skuteczny, Sąd zaniechał dokonywania dalszych ustaleń faktycznych. Jak podkreśla się bowiem w orzecznictwie, zarzut przedawnienia roszczenia jest jedną z tzw. przesłanek negatywnych jurysdykcyjnych, skutkujących oddaleniem powództwa bez konieczności merytorycznego rozpatrzenia istoty sporu, a więc zasadności roszczenia, jego treści oraz wysokości. Uwzględnienie zarzutu przedawnienia usuwa obowiązek szczegółowego badania przez sąd, czy i jakie roszczenie rzeczywiście przysługuje powodowi i jaka jest jego wysokość. Z punktu widzenia ekonomii procesowej takie badanie byłoby pozbawione jakiegokolwiek uzasadnienia (por. tak postanowienie SN z dnia 10.01.2013 r. IV Cz 170/12). Z tego powodu uznając przedłożone przez strony dowody w zakresie przekraczającym ustalony powyżej stan faktyczny za nieistotne dla sprawy ( art. 227 k.p.c. ) Sąd zaniechał ich oceny i dokonywania na ich podstawie jakichkolwiek dalszych ustaleń faktycznych, skoro powództwo okazało się bezzasadne z innych przyczyn. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Jak wynika z uzasadnienia pozwu M. M. podstawy dochodzonego względem M. J. roszczenia o zapłatę 684.387 zł upatruje w fakcie wyrządzenia mu przez pozwaną szkody (świadczenie z tytułu odpowiedzialności deliktowej - art. 415 k.c. ). Zgodnie z art. 415 k.c. kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. Konstrukcja odpowiedzialności deliktowej stanowiącej odpowiedzialność odszkodowawczą za czyn niedozwolony, opiera się na trzech przesłankach: zdarzenie, z którym system prawny wiąże odpowiedzialność na określonej zasadzie, oraz szkoda i związek przyczynowy między owym zdarzeniem, a szkodą. Ciężar dowodu istnienia przesłanek przewidzianych w wyżej przywołanym przepisie spoczywa na poszkodowanym. Przepis ten nakazuje sprawcy naprawienie szkody wyrządzonej poszkodowanemu w sposób zawiniony, a podstawowe znaczenie dla stosowania postanowień w/w art. ma określenie zdarzenia, za które podmiotowi przypisywana jest odpowiedzialność oraz jakie okoliczności pozwalają lub uniemożliwiają uznanie go za czyn zawiniony. Wprawdzie ustawodawca nie definiuje pojęcia winy, ale w judykaturze i piśmiennictwie szczególnie tym nowszym przeważa pogląd iż za zachowania zawinione mogą być uznane wyłącznie zachowania bezprawne (por. M. Sośniak – Bezprawność zachowania jako przesłanka odpowiedzialności cywilnej za czyny niedozwolone Kraków 1959 s.78 in. A. Szponar Nadużycie prawa podmiotowego Kraków 1947 s. 112 i n., B.Lewaszkiewicz- Petrykowska Wina jako podstawa odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwolonych SPE 1969 Vol IIs
3. Z. Radwański, A. Olejniczak Zobowiązania 2008r. s 498 E. Gniewek Komentarz 2008 do art. 415). Za bezprawne należy kwalifikować czyny zakazane przez przepisy prawne obowiązujące w Polsce, czyli mogą to być przepisy Konstytucji RP inne ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe, rozporządzenia, akty prawa miejscowego. Za bezprawne uznaje się także zachowania sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i albo dobrymi obyczajami, czyli normami moralnymi powszechne akceptowanymi czy to w całym społeczeństwie, czy określonej grupie społecznej a nakazując lub zakazujące określone zachowanie. Warunkami koniecznymi statuującymi odpowiedzialność z tytułu czynu niedozwolonego są zatem: fakt wystąpienia szkody, wyrządzenie tejże szkody przez działanie lub zaniechanie konkretnego osoby (podmiotu) oraz bezprawność działania. Przed przejściem do zbadania merytorycznych przesłanek spełnienia dyspozycji przepisu art. 415 k.c. w rozpatrywanej sprawie, na wstępie wskazać należy, że zdarzenie które według powoda miało wywołać szkodę nastąpiło jeszcze w 2011r. Umowa o prace rozbiórkowe nr 01/02/2011 została zawarta w dniu 28 lutego 2011r. (k. 9-12), natomiast umowa dzierżawy nieruchomości w dniu 1 marca 2011r. (k. 8). Prace rozbiórkowe na nieruchomości pozwanej prowadzone były do kwietnia 2011r., kiedy to powód z braku płatności zaprzestał realizacji umowy. Ostatnia faktura VAT nr FV nr 11/05/11 została wystawiona w dniu 21 maja 2011r., przy czym termin płatności określono w niej na 14 dni (k. 103). W przedmiotowym stanie rzeczy, jak słusznie podniosła pozwana w odpowiedzi na pozew, powód co najmniej od czerwca 2011r. miał świadomość, że w związku z realizacją umowy o prace rozbiórkowe, wykonując przewidziane tą umową świadczenie doznał szkody. Od tego też czasu powinien był liczyć się z koniecznością wystąpienia ze stosownym roszczeniem. To zaś w świetle treści art. 442 1 § 1 k.c. wskazuje na zasadność podniesionego w odpowiedzi na pozew zarzutu przedawnienia żądania odszkodowawczego. Roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem trzech lat od dnia w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. W świetle znajdujących się obecnie w aktach sprawy materiałów, zakładając najkorzystniejszy dla powoda wariant, ewentualne roszczenie postrzegać należy za przedawnione z dniem 5 czerwca 2014r. tj. z dniem w którym zakończył bieg trzyletni termin, liczony od dnia płatności ostatniej z wystawionych przez powoda faktur. Z zebranego w postępowaniu materiału wynika, że w przedmiotowym dniu powód wiedział, iż za wykonane przez niego prace nie zostało mu wypłacone wynagrodzenie, jednocześnie miał świadomość co do okoliczności podniesionych w pozwie stanowiących podstawę do wystąpienia względem pozwanej z żądaniem zapłaty. Zdaniem Sądu początkowego biegu terminu przedawnienia nie sposób obecnie liczyć od wydania nakazu zapłaty względem R. J. . Jak zauważył sam powód roszczenie względem pozwanej nie jest roszczeniem tożsamym z żądaniem zapłaty za prace wykonane na podstawie umowy z dnia 28 lutego 2011r. Skoro więc powództwo wniesione zostało w dniu 4 grudnia 2015r., a więc ponad rok po upływie terminu trzech lat od dowiedzenia się przez niego o szkodzie oraz osobie za nią odpowiedzialnej, a z akt sprawy nie wynika, aby przed wniesieniem pozwu do sądu były podejmowane czynności przerywające bieg terminu przedawnienia, to dochodzone pozwem roszczenie uznać należało za przedawnione. Już z tej przyczyny powództwo podlegało oddaleniu. Dodatkowo, abstrahując od zasadności zarzutu przedawnienia zgłoszonego przez pozwaną, wskazać należy, że nie sposób przyjąć, aby dochodzone przez powoda roszczenie mogło zasługiwać na uwzględnienie. Z lakonicznego uzasadnienia pozwu, odpowiedzi na zażalenie czy też załączonych do akt sprawy dokumentów w żadnej mierze nie wynika, żeby pozwana na skutek zawinionego zachowania miała doprowadzić do powstania szkody po stronie powoda. Jak wcześniej już wskazano, umowę o prace rozbiórkowe powód zawarł wyłącznie z R. J. prowadzącym działalność gospodarczą pod firmą Przedsiębiorstwo (...) . Pozwana nie była stroną tej umowy. Ponadto z powodem nie łączył jej żaden inny stosunek obligacyjny, który mógłby przemawiać za zasadnością oczekiwania od niej partycypacji w wykonaniu umowy zawartej w dniu 28 lutego 2011r. Fakt, że jest ona właścicielem nieruchomości na której były prowadzone prace zlecone przez przedsiębiorstwo (...) , w świetle zgromadzonego w sprawie materiału, uznać należy za okoliczność niewystarczającą do uznania, że roszczenie oparte na treści art. 415 k.c. zostało udowodnione. Powód w chwili zawarcia umowy miał świadomość, jak wynika to z § 1 ust. 1 umowy, że działka na której będzie prowadził rozbiórkę nie stanowi własności kontrahenta z którym zawarł umowę, lecz została mu użyczona na cele związane z prowadzoną działalnością gospodarczą (k. 189). Tym samym nie sposób podzielić twierdzeń powoda, że podpisując umowę miał on przeświadczenie, iż zawiera ją z osobą dysponującą prawem własności do nieruchomości czy też działającą w charakterze pełnomocnika tegoż właściciela. Z postanowień umownych wyraźnie wynika, że roboty zlecone zostały przez przedsiębiorstwo (...) , a nieruchomość, na której miały zostać przeprowadzone prace została mu jedynie użyczona. Stąd też, w świetle zebranego materiału, nie sposób za udowodnione przyjąć, jak czyni to powód, że pozwana swoim zawinionym działaniem doprowadziła go do zawarcia umowy nr (...) z góry zakładając jej niewykonanie przez zlecającego i tym samym uzyskanie przysporzenia kosztem szkody powoda. W konsekwencji powyższego, Sąd Okręgowy oddalił powództwo jako niewykazane i tym samym bezzasadne (punkt 1). O kosztach postępowania Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. w zw. z § 6 pkt 7 i § 12 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 490 ze zm.) ( punkt 2 ). SSO Maria Prusinowska