Sad powszechny, II AKa 195/16

Sygn. akt II AKa 195/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 stycznia 2017 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie, II Wydział Karny w składzie: Przewodniczący: SSA Maciej Żelazowski Sędziowie: SA Stanisław Stankiewicz SA Bogumiła Metecka-Draus (spr.) Protokolant: sekr. sądowy Aneta Maziarek przy udziale prokuratora Prokuratury Regionalnej Magdaleny Blank po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2017 r. sprawy A. O. o zadośćuczynienie na skutek apelacji wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcy od wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wlkp. z dnia 10 października 2016 r., sygn. akt II Ko 345/16 I. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że na podstawie art. 8 ust. 1 Ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego , zasądza od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy A. O. kwotę 5.000 (pięciu tysięcy) złotych tytułem zadośćuczynienia, II. w pozostałym zakresie apelację oddala, III. kosztami procesu obciąża Skarb Państwa. Stanisław Stankiewicz Maciej Żelazowski Bogumiła Metecka-Draus Sygn. akt II AKa 195/16 UZASADNIENIE A. O. był uczniem III klasy (...) Szkoły Zawodowej , kiedy został w dniu 8 listopada 1982 r. zatrzymany, a następnie 9 listopada 1982r. aresztowany przez prokuratora Prokuratury Okręgowej w Gorzowie Wlkp. W sprawie I Ds. 1282/82/s/Dor wobec podejrzenia o popełnienie przestępstwa z art. 282 kk . 19 listopada 1982 r. prokurator Wojskowej prokuratury Garnizonowej w Z. , który prowadził postępowanie karne w wymienionej sprawie, uchylił wobec A. O. tymczasowe aresztowanie, a zastosował dozór milicji. 9 lutego 1983r. A. O. został uznany za winnego tego, że w styczniu 1982r. wraz z innymi osobami był inicjatorem założenia w G. Związku o nazwie „ (...) ”, którego istnienie, ustrój i cele miały pozostać tajemnicą wobec organów państwowych, kolportując jednocześnie w okresie od stycznia do listopada 1982r. ulotki nawołujące do organizowania demonstracji i przeciwdziałania aktom prawnym stanu wojennego wprowadzonego dekretem Rady Państwa tj. popełnienia przestępstwa z art. 278 § 2 k.k. i skazano go na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania na okres dwóch lat. 20 sierpnia 1993 r. Sąd Najwyższy- Izba Wojskowa zmienił wyrok Wojskowego Sądu Garnizonowego w Zielonej Grze z dnia 9 lutego 1983r. w ten sposób, że uniewinnił A. O. od popełnienia przypisanego mu czynu. W dniu 7 czerwca 1999 r. A. O. złożył wniosek o zasądzenie od Skarbu Państwa kwoty 50 000 zł w związku ze skazaniem go przez Wojskowy Sąd Garnizonowy oraz pobytem w areszcie. W dniu 4 stycznia 2000 r., Wojskowy Sąd Okręgowy w Poznaniu zasądził od Skarbu Państwa na rzecz A. O. kwotę 3.517,78 zł w tym 1.017,78 zł tytułem odszkodowania oraz 2.500 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę w związku ze skazaniem go i bezprawnym pozbawienia wolności oraz uciążliwości toczącego się postępowania. Dalej idące żądanie wnioskodawcy oddalono i kosztami postępowania obciążono Skarb Państwa. W uzasadnieniu swego stanowiska, Wojskowy Sąd Okręgowy w Poznaniu stwierdził, iż brak było podstaw do zasądzenia odszkodowania bowiem wnioskodawca był uczniem i nie pracował, ale poniósł straty materialne wskutek ustanowienia pełnomocnika, co wraz z opłatą i kosztami postępowania po zwaloryzowaniu wyniosło kwotę 1.017,78 zł i taka kwota tytułem odszkodowania była mu należna. Odnośnie zadośćuczynienia Sąd ten miał na uwadze okres stosowania aresztu jako niebędący znaczny oraz psychiczne i fizyczne uciążliwości śledztwa dla młodego człowieka, a także ustanowiony okres próby warunkowego zawieszenia kary i dozór kuratora. W dniu 28 października 2015 r., A. O. złożył kolejny wniosek o zasądzenie na jego rzecz dodatkowego zadośćuczynienia w kwocie 100 000 zł za doznaną krzywdę z tytułu niesłusznego zatrzymania i aresztowania w okresie od 8 listopada 1982 r. do 19 listopada 1982 r. powołując się na przepisy art. 552 § 1 kpk w zw. z art. 8 ust 4 ustawy z dnia 23.02.1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego w brzmieniu nadanym art. 1 ustawy z dnia 19.09.2007r. nowelizującej wymieniony akt prawny. Orzekając w oparciu o przepisy znowelizowanej ustawy lutowej, wyrokiem z dnia 10 października 2016 r. ( sygn.. akt II Ko 345/16), Sąd Okręgowy w Gorzowie Wlkp. oddalił wniosek A. O. . W pisemnych motywach swojej decyzji Sąd Okręgowy podał, iż wnioskodawca otrzymał zadośćuczynienie, na uzasadnienie swojego żądania w rozpoznawalnej sprawie powołał te same okoliczności, które zostały uwzględnione w wyroku Sądu Okręgowego z dnia 4 stycznia 2000r. Natomiast podnoszona jako nowa okoliczność odnosząca się do leczenia psychiatrycznego wnioskodawcy w 1985 r. i 1987 r. była związana z wezwaniem go do odbycia zasadniczej służby wojskowej, a zatem leczenie to nie było związane z wcześniejszym pobytem A. O. w areszcie. Wyrok Sądu Okręgowego został zaskarżony przez pełnomocnika wnioskodawcy, który zarzucił obrazę prawa materialnego tj. art. 8 ust. 1 i 4 Ustawy z 23 lutego 19991 r. poprzez niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy w sprawie wystąpiły wskazane w tym przepisie względy słuszności uzasadniające zasądzenie dodatkowego zadośćuczynienia za poniesioną krzywdę oraz obrazę przepisów postępowania tj. art. 168 i 410 k.p.k. i błąd w ustaleniach faktycznych wyrażający się w uznaniu, że w sprawie toczącej się przed Wojskowym Sądem Okręgowym w Poznaniu zbadano wszystkie okoliczności mające wpływ na doznaną przez wnioskodawcę krzywdę. Autor apelacji wniósł o zmianę wyroku przez zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz A. O. kwoty 100 000 zł oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. We wniosku ewentualnym domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja wniesiona przez pełnomocnika wnioskodawcy A. O. zasługuje na częściowe uwzględnienie. Ma rację skarżący, że orzekając o należnym A. O. zadośćuczynieniu, Wojskowy Sąd Okręgowy w Poznaniu czynił to w oparciu o przepisy art. 552 § 1 k.p.k. Po tej dacie, Ustawą z dnia 19 września 2007 r. o zmianie ustawy lutowej wprowadzono uprawnienia do dochodzenia dodatkowych roszczeń w sytuacji, gdy przemawiają za tym zasady słuszności ( art. 8 ust. 8 cyt. Ustawy). Zatem reguł tych nie rozważał orzekając o zadośćuczynieniu, Wojskowy Sąd Okręgowy w Poznaniu. W ocenie Sądu Apelacyjnego słusznie podnosi skarżący, że właśnie zasady słuszności przemawiają za zasądzeniem na rzecz A. O. dodatkowego zadośćuczynienia ponad kwotę zasądzoną mu z tego tytułu wyrokiem z dnia 4 stycznia 2000 r. w sprawie o sygn. Żo 28/99. W wyroku tym Wojskowy Sąd Okręgowy bardzo ogólnie wskazał, iż przy miarkowaniu wysokości zadośćuczynienia uwzględniono psychiczne i fizyczne uciążliwości śledztwa dla młodego osiemnastoletniego wnioskodawcy. Tymczasem nie sposób pominąć, iż osadzenie niespełna osiemnastoletniego kształtującego swoją osobowość człowieka w celi wespół z dorosłymi, karanymi osobami, odizolowanie od najbliższych, wzywanie go na częste długotrwałe przesłuchania bezsprzecznie pozostawia trwałe ślady w psychice, a więc okoliczności te nie mogą zostać pominięte przy miarkowaniu wysokości zadośćuczynienia. Z pisemnych motywów wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego nie wynikało, by towarzysząca aresztowaniu A. O. trauma, pozostawiająca zwykle trwałe ślady w pamięci i psychice tak młodego człowieka, została przez ten Sąd należycie dostrzeżona i uwzględniona przy kształtowaniu wysokości należnego mu zadośćuczynienia. Podkreślić należy i to, że A. O. został skazany za działalność w obronie praw i wolności obywatelskich oraz zasad demokracji co potęguje doznaną przezeń krzywdę wynikającą z podjętych przeciwko niemu działań (zatrzymanie i aresztowanie oraz skazanie). Skoro te okoliczności nie były rozważane przez Wojskowy Sąd Okręgowy przy zasądzeniu zadośćuczynienia to zasadnie skarżący podnosi, że wnioskodawca winien otrzymać dodatkowe zadośćuczynienie w oparciu o zasady słuszności. Jednakże w ocenie Sądu Odwoławczego żądana kwota 100 000 zł jest zdecydowanie wygórowana. Wbrew temu co twierdzi apelujący, Sąd pierwszej instancji rozważał kwestię dotyczącą pobytu wnioskodawcy w placówkach psychiatrycznych i słusznie, w oparciu o stosowną dokumentację medyczną (k. 166 - k. 175), skonstatował, iż pomoc psychiatryczna została udzielona wnioskodawcy w związku z faktem, iż był wzywany do odbycia zasadniczej służby wojskowej, a więc nie było to związane z toczącym się przeciwko niemu wcześniej postępowaniem karnym i stosowanym aresztem. Także wbrew temu co zawarto w apelacji, wnioskodawca po opuszczeniu aresztu, powrócił do szkoły, którą ukończył. W późniejszym czasie ukończył także Liceum Ogólnokształcące, założył rodzinę i pracował zawodowo najpierw w (...) , a następnie w (...) i (...) Agencjach (...) . Zatem należy przyjąć, iż przeżycia wnioskodawcy związane z toczącym się postępowaniem przeciwko niemu w 1982 r. – aresztowaniem i skazaniem, nie spowodowały znaczących negatywnych następstw w jego życiu rodzinnym i zawodowym. Mając na uwadze podniesione wyżej okoliczności – nieuwzględnione w orzeczeniu Wojskowego Sądu Okręgowego, Sąd Odwoławczy uznał, iż należało zasądzić wnioskodawcy dodatkową kwotę z tytułu zadośćuczynienia w wysokości 5 000 zł. Dlatego Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądził wnioskodawcy A. O. kwotę 5 000 zł tytułem zadośćuczynienia, w pozostałej części apelację pełnomocnika oddalił, a kosztami procesu obciążył Skarb Państwa. Wprawdzie autor apelacji wnosił o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego na rzecz wnioskodawcy za postępowanie w pierwszej instancji to jednak zdaniem Sądu Odwoławczego taki wniosek winien on złożyć do Sądu Okręgowego w Gorzowie Wlkp. W rozprawie odwoławczej ani wnioskodawca, ani jego pełnomocnik nie wzięli udziału i w związku z tym nie było podstaw do zasądzenia wnioskodawcy kosztów związanych z reprezentowaniem go przez pełnomocnika procesowego za drugą instancję. Stanisław Stankiewicz Maciej Żelazowski Bogumiła Metecka-Draus