Sad powszechny, II Ca 833/13

Sygn. akt II Ca 833/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 października 2013 r. Sąd Okręgowy w Kielcach II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Elżbieta Ciesielska (spr.) Sędziowie: SO Ewa Piątkowska-Bidas SO Teresa Strojnowska Protokolant: protokolant sądowy Iwona Cierpikowska po rozpoznaniu w dniu 3 października 2013 r. w Kielcach na rozprawie sprawy z powództwa P. D. i K. M. przeciwko (...) S.A. w W. o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego w Busku - Zdroju z dnia 26 kwietnia 2013 r., sygn. I C 367/12 oddala apelację i zasądza od (...) S.A. w W. na rzecz P. D. i K. M. kwoty po 1200 (jeden tysiąc dwieście) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego. II Ca 833/13 UZASADNIENIE W pozwie z dnia 14 sierpnia 2012r. skierowanym przeciwko (...) S.A. w W. , P. D. domagał się zasądzenia od pozwanego kwoty 40 000zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę wyrządzoną mu wskutek tragicznej śmierci siostry A. M. , spowodowanej odniesionymi w wypadku komunikacyjnym obrażeniami. Również z żądaniem zasądzenia zadośćuczynienia w wysokości 40 000zł. od (...) S.A. w W. z tytułu naruszenia więzi rodzinnych łączących ją z A. M. jako siostrą wystąpiła K. M. . Po połączeniu spraw wszczętych z powództwa P. D. i K. M. do wspólnego rozpoznania, Sąd Rejonowy w Busku Zdroju, wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2013r. zasądził od (...) S.A. w W. : w punkcie I (pierwszym) na rzecz P. D. kwotę 20 000zł z ustawowymi odsetkami od dnia 23 czerwca 2012r. a w punkcie II ( drugim) na rzecz K. M. 20 000zł z ustawowymi odsetkami od 23 czerwca 2012r. do dnia zapłaty. Dalej idące powództwa, tak P. D. jak i K. M. oddalił , o czym orzekł w punkcie III (trzecim). Nadto w punktach od IV do VI zawarł rozstrzygnięcia dotyczące kosztów sądowych i kosztów procesu. Rozstrzygnięcie swoje Sąd Rejonowy oparł na następujących ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych: W dniu 21 sierpnia 2008r. w miejscowości O. gmina P. , kierujący samochodem marki L. nr rejestracyjny (...) J. W. umyślnie naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym, w ten sposób, że znajdując się w stanie nietrzeźwości, jadąc z niedozwoloną prędkością, oraz nie dostosowując techniki jazdy do panujących warunków drogowych utracił kontrolę nad torem ruchu kierowanego pojazdu, w wyniku czego zjechał z jezdni i uderzył w siedzące na ławce E. D. i A. M. W skutek doznanych obrażeń A. M. poniosła śmierć. Sprawca wypadku, wyrokiem Sądu Rejonowego w Busku -Zdroju wydanym w dniu 30 stycznia 2009r. w sprawie sygn. akt II K 161/08 uznany został winnym popełnienia czynu z art.177 par.2 kk w zw. z art. 178 par. 1 k.k. i skazany na karę 8 lat pozbawienia wolności. P. D. i K. M. są przyrodnim rodzeństwem tragicznie zmarłej A. M. . W dacie śmierci A. M. zamieszkiwała już z założoną przez siebie rodziną w O. gmina P. . Jej rodzeństwo zaś mieszkało w domu rodzinnym w D. oddalonej od O. o około 2 km. Rodzeństwo było ze sobą silnie związane uczuciowo. A. M. była starsza i kiedy mieszkali wspólnie w domu rodzinnym opiekowała się powodami. Bawiła się z nimi, a gdy chodzili do szkoły , pomagała im w lekcjach. Gdy A. M. wyprowadziła się z domu rodzinnego i budowała swój dom, to brat P. D. często ją odwiedzał i dużo pomagał przy prowadzonych pracach. Podobnie często odwiedzała siostrę A. K. M. . Pomagała jej w domu i opiekowała się jej dziećmi. Śmierć A. M. negatywnie wpłynęła na stan emocjonalny powodów. Przez okres około roku odczuwali smutek , żal i mieli poczucie krzywy. P. D. przez okres około dwóch miesięcy po tym zdarzeniu nadużywał alkoholu. Sąd Rejonowy stwierdził, iż niewątpliwie powodowie należeli do grona najbliższych członków rodziny o jakiej mowa w art. 446 par. 4 k.c. , zatem uprawnione jest ich żądanie przyznania zadośćuczynienia za krzywdę wyrządzoną im poprzez spowodowanie śmierci ich starszej siostry, z którą łączyła ich mocna więź emocjonalna. Sąd I instancji przywołał także dodatkowo poglądy Sądu Najwyższego wskazujące, iż śmierć osoby najbliższej powoduje naruszenie dobra osobistego osoby związanej emocjonalnie ze zmarłym, wskazując, iż w przedmiotowym wypadku powodowie doznali istotnej krzywdy w związku z tragiczną śmiercią siostry. Sąd podkreślił, iż zadośćuczynienie w takich wypadkach winno rekompensować poniesioną krzywdę w postaci doznanych nie tylko cierpień fizycznych, ale również ujemnych przeżyć psychicznych. Powinno utrzymać się w rozsądnych granicach tak by nie było ani kwotą symboliczną, ani też wygórowaną w świetle nasilenia negatywnych przeżyć i czasu ich trwania. Zdaniem Sądu Rejonowego taką adekwatną kwotą zadośćuczynienia w niniejszej sprawie, tak przysługującej P. D. jak i K. M. na podstawie art. 446 par. 4 k.c. jest kwota 20 000zł. Dalej zaś idące żądanie uznał za nieuzasadnione. Zsadzajac zadośćuczynienie , Sąd I instancji stosownie d art. 481 par. 1 k.c. zasądził tę kwotę z ustawowymi odsetkami od dnia 23 czerwca 2012r. tj. od pierwszego dnia po odmowie wypłaty na rzecz powodów zadośćuczynienia w toku postępowania szkodowego. Jako podstawę rozstrzygnięcia o kosztach sądowych i kosztach procesu Sąd Rejonowy przywołał art. 100k .p.c. i art. 102 k.p.c. oraz art. 113 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych ( Dz. U. Nr 167, poz. 1398 ze zm. ), wskazując, że odstąpienie od obciążania powodów kosztami sądowymi od oddalonej części powództwa podyktowane zostało ich sytuacją rodzinną i materialną. Apelację od wyroku wywiódł pozwany (...) S.A. z siedzibą w W. reprezentowany przez fachowego pełnomocnika zarzucając mu: 1)naruszenie prawa materialnego; to jest art. 446 par. 4 .c. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że w sprawie zachodzą w ogóle przesłanki wynikające z tegoż artkułu uzasadniające zasądzenie na rzecz powodów zadośćuczynienia i to w kwotach po 20 000zł. 2) niewłaściwą ocenę zebranego w sprawie materiału, polegającą na przyjęciu, że cierpienia psychiczne jakich doznali powodowie w związku ze śmiercią przyrodniej siostry A. M. w świetle przesłanek wynikających z art. 446 par. 4 k.c. dają w ogóle podstawę do przyznania powodom zadośćuczynienia w kwotach po 20 000zł. Zważywszy na powyżej wskazane zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie od pozwanego zakładu powództw o zadośćuczynienie wniesionych przez P. D. i K. M. oraz o zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów postępowania za obie instancje według norm przepisanych. Powodowie również reprezentowani przez fachowego pełnomocnika, w odpowiedzi na apelację wnieśli o jej oddalenie wskazując iż chybione są wszystkie zarzuty podniesione przez skarżącego. Wnieśli nadto o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. SAD OKRĘGOWY ZWAŻYŁ CO NASTĘPUJE: Apelacja pozwanego jest niezasadna i jako taka nie zasługiwała na uwzględnienie. Zdaniem Sądu Okręgowego, wbrew apelacji Sąd Rejonowy prawidłowo uznał, iż w przedmiotowej sprawie tak w zakresie powództwa P. D. jak i w zakresie powództwa K. M. ziściły się przesłanki warunkujące zastosowanie przepisu art. 446 par. 4 k.c. Wbrew apelującemu Sąd Okręgowy podobnie jak i Sąd I instancji nie ma wątpliwości , iż w przedmiotowej sprawie rodzeństwo przyrodnie , a zatem posiadające wspólną matkę, wychowujące się w jednej rodzinie i utrzymujące ze sobą bliskie kontakty, stosownie do różnicy wieku, tak w okresie kiedy zamieszkiwali razem, jak i po założeniu przez jedno z nich rodziny i zamieszkaniu osobno, to osoby najbliższe o jakich mowa w powołanym art. 446 par. 4 k.p.c. Sam bowiem fakt posiadania różnych ojców, czy też wyprowadzenia się jednego z rodzeństwa i zamieszkiwania w odrębnych domach położonych w odległości około 2 km, nie powoduje, że osoby te przestają być względem siebie najbliższymi członkami rodziny. O fakcie bliskości, świadczą bowiem nie tylko więzy krwi , ale przede wszystkim bliskość emocjonalna wiążąca te osoby. W przedmiotowej sprawie tak powód jak i pozwana w zeznaniach swoich wskazali , iż bliska emocjonalna więź pomiędzy nimi a siostrą A. M. narodziła się gdy byli małymi dziećmi, doświadczali z jej strony jako starszej siostry tak opieki, towarzystwa w zabawach jak i pomocy przy odrabianiu lekcji. Bowiem różnica wieku, pomiędzy nimi a zmarłą tragicznie siostrą powodowała , iż ta ostatnia często, gdy matka była zajęta pracą przejmowała jej obowiązki względem młodszego rodzeństwa. Tak bliska więź z siostrą , która nawiązała się w okresie wczesnego dzieciństwa powodów była podtrzymywana także później, bowiem rodzeństwo odwiedzało się wzajemnie, spędzało wspólnie niedziele i równe uroczystości i nadal sobie pomagało, z tą tylko różnicą, iż w ostatnich latach role nieco się odmieniły, gdyż to powodowie z racji wieku pomagali siostrze tj. powódka opiekowała się jej dziećmi , zaś powód uczestniczył w pracach związanych z budową domu siostry A. . Te wszystkie okoliczności w pełni usprawiedliwiają ustalenie dokonane przez Sąd Rejonowy , z którym Sąd Okręgowy w pełni się zgadza, że A. M. zmarła tragicznie na skutek obrażeń doznanych w wyniku wypadku komunikacyjnego, który miał miejsce w dniu 31 sierpnia 2008r. w O. tak dla P. D. jak i dla K. M. była osobą najbliższą. Fakt, intensywnego przeżywania straty siostry przez powodów został potwierdzony tak w ich zeznaniach jak i w opinii biegłej opracowanej, dla potrzeb przedmiotowego postępowania, a których to dowodów przed Sądem I instancji pozwany nie kwestionował i zgłaszał dowodów przeciwnych. W tym miejscu podkreślić należy , iż cierpienie, ból i poczucie osamotnienia po śmierci siostry A. wystąpiły tak u K. M. jak i u P. D. , który w związku z tym w początkowym okresie żałoby zagłuszając uczucia sięgał po alkohol. To psychiczne cierpienie utrzymywało się u obydwojga powodów przez okres żałoby trwający rok czasu. Doznanie takiej krzywdy, legitymuje powodów jako osoby najbliższe do domagania się przyznania odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia. Podkreślić w tym miejscu należy, iż w doktrynie odmiennie od interpretacji zawartej w apelacji przyjmuje się rozumienie konstrukcji „możliwości” przyznania przez sąd zadośćuczynienia. Możliwość ta jak słusznie zauważa skarżący, nie oznacza dowolności co do zasądzenia wskazanego świadczenia, odmiennie jednak od interpretacji zaprezentowanej w apelacji fakultatywność ta nie oznacza ,iż jedynie w wyjątkowych wypadkach takie zadośćuczynienie winno być przez Sąd zasadzone, ale że to właśnie odmowa jego zasądzenia musi być uzasadniona. Tymczasem w przedmiotowej sprawie zdaniem Sądu Okręgowego nie zaistniały takie okoliczności, które uzasadniałyby odmowę przyznania zadośćuczynienia. Odnosząc się zaś do zarzutu dotyczącego wysokości zasądzonego na rzecz każdego z powodów zadośćuczynienia wskazać należy , iż użyte w art. 446 par. 4 k.c. wyrażenie „odpowiednia suma” zawiera już w sobie pojęcie niemożności ścisłego ustalenia zadośćuczynienia ze względu na istotę krzywdy. Na rozmiar zaś krzywdy, a nie na sam fakt jej wystąpienia , jak w apelacji sugeruje skarżący mają przede wszystkim wpływ dramatyzm doznań osoby bliskiej, poczucie osamotnienia i pustki, cierpienia moralne i wstrząs psychiczny wywołany śmiercią tej osoby, rodzaj i intensywność więzi łączących pokrzywdzonych ze zmarłą czy wystąpienie zaburzeń będących skutkiem tej śmierci. Zaznaczyć także należy , iż wbrew wywodom apelacji zdaniem Sądu Okręgowego dla wystąpienia krzywdy podlegającej rekompensacie wskazanej w powołanym przepisie nie jest niezbędne aby ból i cierpienia psychiczne występowały u powodów w stopniu nasilenia przekraczającym przeciętnie występujące w tego typu tragicznych zdarzeniach i by rzutowały na ich dalsze funkcjonowanie. Rozmiar cierpień i ich następstwa niewątpliwie natomiast, jak zaznaczono powyżej mają znaczenie dla ustalenia rozmiaru krzywdy ,a tym samym mają znaczenie dla ustalenia wysokości należnego zadośćuczynienia. Analizując te wszystkie okoliczności ustalone w sprawie , biorąc pod uwagę roczny okres utrzymywania się cierpienia u obojga powodów oraz bólu po nagłej i tragicznej śmierci siostry oraz pozostające uczucie pustki Sąd Okręgowy zgodził się z ustaleniami Sądu Rejonowego dotyczącymi ustalenia wysokości zadośćuczynienia jakie winno być zasądzone na rzecz powoda i powódki w celu rekompensaty za niemajątkową krzywdę jakiej doznali w związku ze śmiercią siostry. W świetl tych ustaleń zgodził się, że dochodzona przez powodów kwota 40 000zł była wygórowana, odpowiednią zaś rekompensatą dla powodów zważywszy na więzy jakie łączyły ich ze zmarłą , czasokres i stopień nasilenia cierpienia z uwagi na nagłe naruszenie więzi rodzinnych i poczucie pustki po stracie osoby należącej do kręgu osób najbliższych będzie zasądzona w zaskarżonym wyroku kwota 20 000zł. Przypomnieć w tym miejscu należy , iż ze względu na istotę szkody jaką jest cierpienie wywołane śmiercią osoby bliskiej niemożliwym jest ścisłe ustalenie zadośćuczynienia. Tego rodzaju krzywdy nie sposób precyzyjnie odnieść do jakiejkolwiek wartości ujętej w pieniądzu, bowiem w istocie żadna suma zadośćuczynienia nie zrekompensuje powodom poniesionej przez nich straty. Nie sposób zatem racjonalnie ocenić i uzasadnić , iż ta z natury swej niemożliwa do ścisłego ustalenia kwota winna zostać, jak chciałby tego skarżący obniżona o dalsze 10 000zł. Reasumując powyższe rozważania Sąd Okręgowy stwierdził niezasadność zarzutów podniesionych przez pozwanego w apelacji i w konsekwencji, działając na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił złożoną przez niego apelację. Orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy oparł na podstawie art. 108 par. 1 k.p.c. w zw. z art. 98 par. 1, 2 i 3 k.p.c. w zw. z art. 391 par. 1 .k.p.c. Na koszty zasądzone na rzecz każdego z powodów od pozwanego jako przegrywającego postępowanie apelacyjne, złożyło się wynagrodzenie za zastępstwo prawne, z jakiego korzystali powodowie na tym etapie postępowania ustalone na podstawie par. 12 ust. 1 w zw. z par. 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349ze zm. ). / SSO. T. Strojnowska/ /SSO. E. Ciesielska/ /SSO. E. Piątkowska - Bidas/ Sygn. akt II Ca 833/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 października 2013 r. Sąd Okręgowy w Kielcach II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Elżbieta Ciesielska (spr.) Sędziowie: SSO Ewa Piątkowska-Bidas SSO Teresa Strojnowska SSO Elżbieta Ciesielska (spr.) SSO Ewa Piątkowska-Bidas SSO Teresa Strojnowska Protokolant: protokolant Iwona Cierpikowska po rozpoznaniu w dniu 3 października 2013 r. w Kielcach na rozprawie sprawy z powództwa P. D. , K. M. przeciwko (...) S.A. w W. o zapłatę na skutek apelacji pozwanego (...) S.A. w W. od wyroku Sądu Rejonowego w Busku - Zdroju z dnia 26 kwietnia 2013 r. sygn. I C 367/12