Sad powszechny, I Ca 173/16

(1)i M. M.

(1). Zmarły nie pozostawił testamentu. Dzieci spadkodawcy nie utrzymywały z nim kontaktów od niemal 30 lat. Zostały one porzucone przez oboje rodziców i wychowywały się w domu dziecka. O śmierci ojca dowiedziały się z odpisu wniosku przesłanego przez Sąd. Oboje w trakcie trwania sprawy odrzucili spadek. Podobnie odrzuciła go jedyna córka E. M.

(2)P. W. . Stosowane oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu swoich małoletnich dzieci ( M. i A. ) złożył także (dysponując zgodą Sądu rodzinnego) M. M.

(1). Zarówno P. W. jak i M. M.

(3)oraz A. M. nie posiadają żadnych zstępnych. W świetle powyższych ustaleń Sąd Rejonowy uznał, że spadek po B. M. nabyła na podstawie ustawy z mocy przepisu art. 935 kc Gmina Miejska C. (wezwana do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania postanowieniem z dnia 20 stycznia 2016 roku). Dzieci zmarłego i ich zstępni skutecznie odrzucili spadek. Nie było innych spadkobierców ustawowych (postanowieniem z dnia 12 maja 2015 roku dokonano ogłoszeń w trybie art. 672 kpc w celu poszukiwania dalszych spadkobierców spadkodawcy), a zmarły nie pozostawił testamentu. O kosztach postępowania Sąd Rejonowy rozstrzygnął na podstawie art. 520 § 1 kpc . Apelację od powyższego postanowienia wniosła uczestniczka postępowania Gmina Miejska C. zarzucając obrazę przepisu art. 227 kpc (poprzez nieustalenie wszystkich istotnych faktów mających znaczenie dla rozstrzygnięcia, a zwłaszcza brak ustalenia w trakcie postępowania dowodowego kręgu spadkobierców zmarłego, o których mowa w art. 934 kc ) oraz art. 672 kpc wskutek przedwczesnego zlecenia ogłoszenia w prasie o poszukiwaniu spadkobierców pomimo możliwości prowadzenia postępowania dowodowego dotyczącego ustalenia spadkobierców, o których mowa w art. 934 kpc . Powołując się na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie kwestionowanego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Aleksandrowie Kujawskim. W odpowiedzi na apelację wnioskodawca (...) sp. z o.o. sp. k. z siedzibą we W. wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od Gminy kosztów postępowania apelacyjnego. Na rozprawie apelacyjnej w dniu 17 listopada 2016 roku Sąd Okręgowy zwolnił od udziału w sprawie w charakterze uczestnika postepowania M. M.

(1). Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja wobec braku jakichkolwiek uzasadnionych podstaw nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd Rejonowy w Aleksandrowie Kujawskim dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, które nie zostały zakwestionowane w środku odwoławczym Gminy Miasta C. . W tej sytuacji Sąd odwoławczy ustalenia te przyjął jako własne czyniąc je podstawą orzekania w postępowaniu apelacyjnym. Zarzut obrazy przepisu art. 227 kpc jest nie tylko całkowicie chybiony, ale wręcz nie do końca zrozumiały. W orzecznictwie za od dawna ugruntowane można uznać stanowisko, że przepis ten ma zastosowanie przed podjęciem rozstrzygnięć dowodowych i uprawnia Sąd do selekcji zgłoszonych dowodów jako skutku przeprowadzonej oceny istotności okoliczności faktycznych, których wskazaniu dowody te mają służyć. W konsekwencji twierdzenie, że przepis ten został naruszony przez Sąd rozpoznający sprawę ma rację bytu tylko wówczas, gdy zostanie wykazane, że Sąd przeprowadził dowód na okoliczności niemające istotnego znaczenia w sprawie i ta wadliwość postępowania dowodowego mogła mieć wpływ na jej wynik, a jego pośrednie naruszenie może polegać na odmowie przeprowadzenia przez Sąd dowodu z uwagi na powołanie go do udokumentowania okoliczności niemających istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia w sytuacji, kiedy ta ocena była błędna (z bogatego orzecznictwa przykładowo wyroki Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2012 roku II CSK 677/11 nie publ., LEX nr 1228438, z 4 listopada 2008 roku II PK 47/08 nie publ., LEX nr 500202, z 11 maja 2005 roku III CK 548/04 nie publ., LEX nr 151666, uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z 9 września 2011 roku I CSK 248/11 nie publ., LEX nr 1043961, wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 17 lutego 2016 roku I ACa 981/15 nie publ., LEX nr 2009597). W rozpatrywanej sprawie zarzut naruszenia przepisu art. 227 kpc nie tylko nie przystaje do jego zdawkowego uzasadnienia, ale przede wszystkim odrywa się od zaistniałej sytuacji procesowej. Zarówno bowiem wnioskodawca jak i uczestnicy postępowania nie zgłosili wniosków dowodowych, które zostałyby oddalone. Oczywistym jest przy tym, że dowody z przedłożonych dokumentów stanu cywilnego i zapewnienia spadkowego były wręcz konieczne do dokonania niezbędnych ustaleń faktycznych. W rezultacie przedmiotowy zarzut kompletnie pozbawiony był słuszności. Podobnie za chybiony należało uznać zarzut naruszenia przepisu art. 672 kpc . Ma on zastosowanie min. wówczas, gdy zgłaszający się spadkobierca złożył oświadczenie, przewidziane w art. 671 kpc , ale Sąd spadku uznał, że nie jest ono wystarczające jako dowód, że nie ma innych spadkobierców, a nie złożono innych dowodów na tą okoliczność. Taka właśnie sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie. W pełni prawidłowo bowiem Sąd meriti uznał, że zapewnienie spadkowe złożone przez córkę zmarłego było niewystarczające (dzieci spadkodawcy porzucone przez rodziców nie miały z ojcem kontaktu przez 30 lat i nie były im znane jego koligacje rodzinne). Bezsporne przy tym było, że – jak przed chwilą wspomniano – nie zostały złożone jakiekolwiek dowody świadczące o ewentualnych osobach spadkobierców. W tych warunkach wręcz obowiązkiem Sądu było wezwanie spadkobierców przez ogłoszenie. Wspomniany przepis w ogóle nie nawiązuje przy tym do aktywności dowodowej (lub jej braku) stron czy Sądu. Odnosi się on bowiem jedynie do dowodów istniejących w chwili podejmowania decyzji o dokonaniu ogłoszeń. Można w tym momencie także zasygnalizować, że zapewnienie spadkowe ( art. 671 kpc ) jest dowodem nieistnienia w czasie jego składania innych osób uprawnionych do dziedziczenia. Stwarza ono domniemanie, że krąg spadkobierców został prawidłowo ustalony i może stanowić dowód nieistnienia innych spadkobierców (wyrok Sądu Najwyższego z 7 października 2015 roku I CSK 929/14 nie publ., LEX nr 1925793). Natomiast zupełnie inną kwestią – o czym za chwilę będzie jeszcze mowa – jest przysługiwanie danej osobie prawa do spadku. Niezależnie od powyższego na marginesie warto nadmienić, że podnoszone w apelacji zarzuty o charakterze proceduralnym wyznaczają pole kontroli każdego wyroku czy postanowienia co do istoty sprawy. Spowodowane jest to tym, ze Sąd odwoławczy związany jest wyartykułowanymi w apelacji zarzutami prawa procesowego, za wyjątkiem nieważności postępowania, którą w granicach zaskarżenia bierze pod uwagę z urzędu (uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2008 roku III CZP 49/07 opubl. OSNC 2008/6/55). Oznacza to, że Sąd II instancji nie może wziąć pod uwagę z urzędu uchybień prawu procesowemu przez Sąd I instancji, choćby miały wpływ na wynik sprawy (wyroki Sądu Najwyższego: z 3 czerwca 2015 roku V CSK 550/14 nie publ., LEX nr 1771404 i z 4 września 2014 roku II SCK 646/13 nie publ., LEX nr 1540130). Jedynie więc ubocznie można zauważyć, że oceniając sposób prowadzenia sprawy przez Sąd a quo w kontekście innych mających w niej zastosowanie przepisów proceduralnych (których naruszenie nie zostało jednak podniesione w apelacji) nie sposób dostrzec uchybień mających wpływ na treść zaskarżonego postanowienia. Niewątpliwie mankamentem był brak zobowiązania wnioskodawcy do wskazania wszystkich ewentualnych spadkobierców zmarłego, o których mowa w art. 933 i 934 kc. Jednakże w odpowiedzi na to wezwanie wnioskodawca nadesłał informację Centrum Personalizacji Dokumentów MSW, z której wynika, że w zbiorze PESEL nie figurują osoby, których dane personalne wskazywałyby, że są rodzicami lub rodzeństwem B. M. . Tym bardziej nie sposób ustalić personaliów dziadków zmarłego (pomijając już to, że osoby te musiałyby mieć obecnie co najmniej około 100 lat) lub ich zstępnych. Zbadanie kto jest spadkobiercą – w przypadku dziedziczenia ustawowego – może nastąpić wyłącznie w oparciu o dokumenty przewidziane w art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 roku „Prawo o aktach stanu cywilnego” (Dz. U. 2014.1741 ze zm.), które są jedynym dowodem, za pomocą których można wykazać pokrewieństwo lub pozostawanie w związku małżeńskim ze spadkodawcą (z licznego orzecznictwa Sądu Najwyższego przykładowo postanowienia: z 20 stycznia 2009 roku II SCK 426/08 nie publ., LEX nr 738099 i z 31 marca 2006 roku IV CSK 103/05 nie publ., LEX nr 490446). Obowiązek złożenia tych dokumentów przez wnioskodawcę lub uczestników postępowania względnie pozyskanie ich przez Sąd w ramach czynności podjętych z urzędu aktualizuje się dopiero wówczas, gdy osoby spadkobierców są – co oczywiste - w ogóle znane. Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy we Włocławku na podstawie art. 385 kpc w zw. z art. 13 § 2 kpc oddalił apelację. Jeżeli chodzi o koszty postępowania apelacyjnego to wobec nieuwzględnienia środka odwoławczego Gminy Miejskiej C. należało potraktować ją jako stronę przegrywającą sprawę w drugiej instancji i oddalić wniosek o zasądzenie kosztów postępowania (postanowienie Sądu Najwyższego z 9 grudnia 1999 roku III CKN 497/98 OSNC 2000/6/116). Można także zauważyć, że w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku nie ma sprzeczności interesów w rozumieniu przepisów art. 520 § 2 i 3 kpc między zainteresowanymi, gdyż wszyscy oni oczekują na rozstrzygnięcie skutkujące wyjaśnieniem ich sytuacji prawnej powstałej po śmierci spadkodawcy niezależnie od tego, czy sami – i w jakim stopniu – dziedziczą spadek. SSO Mariusz Nazdrowicz SSO Barbara Baranowska SSO Lucyna Samolińska