Sad powszechny, III AUa 1738/11

Sygn. akt III AUa 1738/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 listopada 2012 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie III Wydział Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Marta Fidzińska - Juszczak Sędziowie: SSA Halina Gajdzińska (spr.) SSA Monika Kowalska Protokolant: st.sekr.sądowy Mariola Pater po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2012 r. w Krakowie sprawy z wniosku E. J. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w K. o emeryturę na skutek apelacji organu rentowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w K. od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach Wydziału V Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 października 2011 r. sygn. akt V U 770/11 z m i e n i a zaskarżony wyrok i oddala odwołanie. Sygn. akt III AUa 1738/11 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 27 października 2011 r. Sąd Okręgowy w Kielcach zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w K. z dnia 27 czerwca 2011 r. i przyznał E. J. prawo do emerytury od dnia 14 maja 2011 r. oraz zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w K. na jego rzecz kwotę 60 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Sąd Okręgowy ustalił, że wnioskodawca w okresie od 1 sierpnia 1968 r. do 21 kwietnia 1971 r. oraz od 7 maja 1973 r. do 31 maja 1975 r. zatrudniony był w Zakładach (...) w S. na stanowisku ślusarza remontowego utrzymania ruchu w hartowni, galwanizerni, ostrzarni i szlifierni. W okresie od 12 czerwca 1975 r. do 30 października 1982 r. zatrudniony był w Zakładzie (...) Spółka z o.o. w S. na stanowisku ślusarza. Praca w wymienionych okresach polegała na utrzymaniu w ruchu całego parku maszynowego, to jest na remontowaniu obrabiarek typu nożyce gilotynowe do blach, szlifierki, wycinarki do blach, prasy hydrauliczne i mimośrodowe, krawędziarki, urządzenia do odpylania szlifierek, wiertarki, konserwowaniu suwnic i wciągarek. Maszyny remontował na dwóch połączonych ze sobą halach na których się znajdowały. Na hali montował również inne maszyny i polegało to na wywierceniu otworu w betonie, mocowaniu danej maszyny kotwami, poziomowaniu, zalewaniu następnie olejem i uruchomieniu. W dniu 2 stycznia 1969 r. wnioskodawca zdał egzamin przed (...) i otrzymał V kategorię zaszeregowania w zawodzie ślusarza remontu maszyn. Ta sama praca wykonywana była przez ubezpieczonego stale i w pełnym wymiarze. Wnioskodawca nie przystąpił do otwartego funduszu emerytalnego. Okres jego zatrudnienia wyniósł 28 lat, 7 miesięcy i 27 dni okresów składkowych i nieskładkowych w tym ponad 15 lat pracy w warunkach szczególnych do dnia 31 grudnia 1998 r. Sąd Okręgowy, powołując się na treść przepisów art. 184 ust. 1 i 2, art. 27 i art. 32 ust. ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227) oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) uznał odwołanie za zasadne. Przyjął, że zatrudnienie wnioskodawcy w spornych okresach, to jest od 1 sierpnia 1968 r. do 21 kwietnia 1971 r. oraz od 7 maja 1973 r. do 31 maja 1975 r. w Zakładach (...) w S. na stanowisku ślusarza remontowego utrzymania ruchu w hartowni, galwanizerni, ostrzarni i szlifierni oraz od 12 czerwca 1975 r. do 30 października 1982 r. w Zakładzie (...) z.o.o. w S. na stanowisku ślusarza stanowiło pracę w warunkach szczególnych, wskazaną w wykazie A, dział XIV, poz. 25 w zw. z działem III poz. 86 i 78 stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. 1983 r. Nr 8 poz. 43 ze zm.) ujętą jako bieżąca konserwacja agregatów i urządzeń na oddziałach będących w ruchu, w których jako podstawowe wykonywane są prace polegające odpowiednio na obsłudze suwnic i szlifowaniu lub ostrzeniu wyrobów i narzędzi metalowych (...). Powyższe znajduje również odzwierciedlenie w wykazie A dział XIV, poz.25, pkt l w związku z działem III poz. 86 i 78 Zarządzenia Nr 3 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia 30 marca 1985 roku w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu hutnictwa i przemysłu maszynowego (Dziennik Urzędowy Ministerstwa Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z 1985 roku, Nr 1-3, poz. l). Ustalając szczegółowy zakres jego obowiązków, Sąd oparł się na zeznaniach ubezpieczonego i świadków, potwierdzonych przez angaże i świadectwa pracy. Istotna jest przy tym faktycznie wykonywana przez niego praca, a nie sama nazwa zajmowanego stanowiska. Podobnie wskazywał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie o sygn. akt II UK 337/03 (OSNP 2004/22/392). Tym samym, okres ten podlega zaliczeniu do stażu pracy ubezpieczonego jako zatrudnienie w warunkach szczególnych w rozumieniu przepisów w/w rozporządzenia. Ubezpieczony na dzień 31 grudnia 1998 r. legitymuje się więc wymaganym stażem pracy w szczególnych warunkach i spełnia pozostałe przesłanki, od których zostało uzależnione nabycie prawa do emerytury. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję. Apelację od powyższego wyroku wywiódł organ rentowy, zaskarżając go w cało ści i zarzucając naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 184 w związku z art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004r. Nr 39 poz. 353 ze zm.), wniósł o zmianę wyroku i oddalenie odwołania lub o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący podniósł, że ni e uznano zatrudnienia wnioskodawcy w Zakładach (...) w S. jako pracy w warunkach szczególnych, ponieważ stanowisko wymienione w przedłożonym świadectwie pracy w warunkach szczególnych nie jest zgodne z treścią zarządzenia Nr 7 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia 19 maja 1983 r. w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu hutnictwa i przemysłu maszynowego. Zgodnie ze świadectwem był on zatrudniony na stanowisku ślusarz, wymienionym w dziale XIV, poz. 16, pkt 1 wykazu „A” załącznika Nr 1 do w/w zarządzenia, podczas gdy we wskazanym dziale i pozycji wykazu „A” zostało wskazane stanowisko mechanik zatrudniony wyłącznie w kanałach remontowych. Ponadto Sąd pierwszej instancji uwzględnił do stażu pracy w warunkach szczególnych okresy, które już częściowo pokrywają się z okresami uznanymi przez Zakład, to jest od 14 maja 1969 r. do 21 kwietnia 1971 r. i od 7 maja 1973 r. do 31 maja 1975 r., co łącznie daje okres 4 lat i 4 dni. Sąd zaliczył bowiem okresy: od 1 sierpnia 1968 r. do 21 kwietnia 1971 r. (częściowo pokrywa się z okresem uwzględnionym przez ZUS), od 07 maja 1973 r. do 31 maja 1975 r. (całkowicie pokrywa się z okresem uwzględnionym przez ZUS) oraz od 12 czerwca 1975 r. do 30 października 1982 r. (okres którego Zakład nie uwzględnił). Wobec powyższego wnioskodawca nie spełnia ustawowego wymogu 15 lat pracy w warunkach szczególnych, bowiem zsumowanie w/w okresów nie daje wymaganego okresu zatrudnienia. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja okazała się uzasadniona. W rozpoznawanej sprawie podkreślić należy, że jej rozstrzygniecie zależało od ustalenia czy wnioskodawca spełnia przesłanki określone w art. 184 w zw. z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) oraz w związku z § 2 i § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Stosownie do treści art. 32 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych , ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r., będącym pracownikami, o których mowa w ust. 2-3, zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 pkt 1. Jednocześnie na mocy art. 184 ust. 1 tejże ustawy, ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40 , jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy, a zatem na dzień 1 stycznia 1999 r. osiągnęli: okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn (pkt 1) oraz okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27, czyli okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn (pkt 2). Nadto, w myśl art. 184 ust. 2 wymienionej ustawy, przedmiotowa emerytura przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa oraz rozwiązania stosunku pracy - w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem. W myśl art. 32 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych , wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych. Zgodnie z dyspozycją § 1 ust. 1 w/w rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przepisy tego aktu stosuje się do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wymienione w § 4-15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia, zwanych dalej „wykazami”. Stosownie zaś do § 1 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia, właściwi ministrowie w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych ustalają w podległych i nadzorowanych zakładach pracy stanowiska pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazach A i B. Okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, obowiązującym na danym stanowisku pracy ( § 2 ). Za okres zatrudnienia wymagany do uzyskania emerytury, zwany dalej „wymaganym okresem zatrudnienia”, uważa się okres wynoszący 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, liczony łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczanymi do okresów zatrudnienia (§ 3). Zgodnie z § 4 ust. 1 niniejszego rozporządzenia, pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli: osiągnął wiek emerytalny wynoszący 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn oraz ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Wykonywanie pracy w szczególnych warunkach czy w szczególnym charakterze powinno być stwierdzone przez pracodawcę w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze bądź w świadectwie pracy (tak wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 15 grudnia 1997 roku, II UKN 417/97, OSNAPiUS 1998 nr 21, poz. 638; z dnia 21 listopada 2001 roku, II UKN 598/00, OSNPUSiSP 2003 nr 17, poz. 419). Jednocześnie oczywistym jest, że świadectwo pracy czy świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach nie jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 244 § 1 i 2 k.p.c. , gdyż podmiot wydający to świadectwo nie jest organem państwowym ani organem wykonującym zadania z zakresu administracji państwowej. Dlatego też w ramach postępowania sądowego Sąd ocenia zarówno zasadność odmowy wydania przez pracodawcę świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach, jak i zasadność umieszczenia w świadectwie pracy wzmianki, że pracownik wykonywał pracę w warunkach szczególnych (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 1999 roku, II UKN 619/98, OSNP 2000 nr 11, poz. 439). Ponadto przepisy regulujące postępowanie o świadczenia emerytalno-rentowe przed organem rentowym nie mają zastosowania w postępowaniu sądowym, które regulowane jest przepisami kodeksu postępowania cywilnego . Ewentualne ograniczenia dowodowe mogą zatem wynikać jedynie z przepisów tego kodeksu, przy czym przepisy regulujące postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych (art. 477 8 i następne k.p.c. ) nie zawierają dodatkowych ograniczeń w stosunku do przepisów ogólnych regulujących postępowanie dowodowe ( art. 235-309 k.p.c. ). Powyższe oznacza, iż okoliczności, od których uzależnione jest prawo do emerytury mogą być wykazywane wszelkimi środkami dowodowymi przewidzianymi w kodeksie postępowania cywilnego , w tym także zeznaniami świadków czy opiniami biegłych, co znajduje bezpośrednie odzwierciedlenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 8 sierpnia 2006 roku, I UK 27/06, OSNP 2007 nr 15-16, poz. 235, z dnia 2 lutego 1996 roku, II URN 3/95, OSNAPiUS 1996 nr 16, poz. 239, z dnia 25 lipca 1997 roku, II UKN 186/97, OSNAPiUS 1998 nr 11, poz. 342 oraz z dnia 14 czerwca 2006 roku, I UK 115/06, OSNP 2007 nr 17-18, poz. 257). Na gruncie niniejszej sprawy, wobec osiągnięcia przez wnioskodawcę wieku 60 lat i posiadania na dzień 1 stycznia 1999 r. wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego w wymiarze co najmniej 25 lat istotną była kwestia posiadania przez niego 15 lat pracy w szczególnych warunkach, przy czym kwestię sporną stanowił okres jego zatrudnienia w Zakładzie (...) Spółka z o.o. w S. w okresach od 12 czerwca do 30 października 1982 r., od 1 października 19985 r. do 17 października 1988 r. oraz od 1 stycznia 1989 r. do 19 czerwca 1989 r. Ze świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach z dnia 11 maja 1999 r. wydanego przez ten Zakład wynika, że wnioskodawca był zatrudniony w spornym okresie na stanowisku ślusarza w bezpośrednim sąsiedztwie stanowisk spawalniczych, tj. na stanowisku wymienionym w dziale XIV, poz. 12 pkt 4 wykazu A załącznika nr 1 do zarządzenia nr 7 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia 19 maja 1983 r., a nie jak zostało wymienione w świadectwie – dział XIV, poz. 16 pkt 1 wykazu A tego zarządzenia. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy. Praca w warunkach szczególnych to praca wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie A stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze . W spornych okresach wnioskodawca wykonywał prace ślusarza remontowego, co znalazło potwierdzenie w zeznaniach świadków, w dokumentacji znajdującej się w jego aktach osobowych oraz świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach wydanym przez pracodawcę. Uwzględniając zasady kwalifikowania danej pracy jako pracy w szczególnych warunkach, nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem wnioskodawcy, że prace ślusarskie, które nie są kwalifikowane jako praca w szczególnych warunkach, mogą być uznane za prace „przy spawaniu”. To praca przy spawaniu i wycinaniu elektrycznym, gazowym, atomowodorowym, uznana została za pracę o znacznej szkodliwości dla zdrowia, o znacznym stopniu uciążliwości, a nie jakakolwiek inna praca składająca się obok pracy spawalniczej na ostateczny rezultat całego procesu produkcyjnego. Tylko zatem wykonywanie pracy przy spawaniu stale i w pełnym wymiarze czasu pracy uprawniałoby ubezpieczonego do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym, a w niniejszej sprawie nie ma podstaw do takich ustaleń. Nie można też zakwalifikować pracy wnioskodawcy w spornym okresie na stanowisku ślusarza remontowego jako pracy polegającej na wykonywaniu bieżącej konserwacji agregatów i urządzeń oraz prac budowlano – remontowych i budowlano – remontowych na oddziałach będących w ruchu, w których jako podstawowe są wykonywane prace wymienione w wykazie A, dziale XIV, poz. 25 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. W tej sytuacji wnioskodawca nie legitymuje się 15-letnim okresem pracy w warunkach szczególnych i w związku z tym nie spełnia wszystkich warunków wymaganych do nabycia prawa do emerytury na podstawie art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych . Mając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.