Sygn. akt VI U 730/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 lutego 2017 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie następującym: Przewodnicząca: SSO
§ 1k.p.c.
, punkt II sentencji wyroku). W dalszej kolejności sąd przyjął, iż wniosek o przyznanie prawa do świadczenia z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach, tj. prawa do wcześniejszej emerytury na podstawie art. 184 w zw. z art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, został przez skarżącego wyartykułowany w sposób jasny i niebudzący wątpliwości w treści odwołania od decyzji z dnia 12 lipca 2016 r., które wpłynęło do ZUS w dniu 12 sierpnia 2016 r. Ten też dzień został więc przez sąd potraktowany jako data złożenia wniosku o wskazane świadczenie. Samo zaś odwołanie od decyzji odmawiającej przyznania prawa do tego świadczenia zostało ostatecznie uznane za uzasadnione. W myśl przepisu art. 184 ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej - ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli: 1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymagany w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku 65 lat - dla mężczyzn oraz 2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 (co najmniej 25 lat dla mężczyzn). Emerytura ta przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa. Wykaz prac zaliczanych do prac w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze zamieszczony został w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Przepis §4 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi przy tym, że pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: 1) osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn, 2) ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. W myśl przepisu §2 powołanego aktu prawnego, okresami pracy uzasadniającymi prawo do emerytury są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Okresy pracy, o którym mowa stwierdza przy tym zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 cytowanego rozporządzenia lub w świadectwie pracy. W tym miejscu należy podkreślić, iż wystawienie przez pracodawcę świadectwa, o którym mowa w § 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, jest tylko oświadczeniem wiedzy, a nie oświadczeniem woli. Jego wystawienie albo niewystawienie przez pracodawcę nie wywołuje więc żadnych skutków materialnoprawnych. Zaświadczenie to jest jedynie dokumentem prywatnym ( art. 245 k.p.c. ), wydawanym dla celów dowodowych (przede wszystkim dla celów wykazania przed organem rentowym, że pracownik nabył uprawnienia związane z pracą w szczególnych warunkach), a okoliczności potwierdzone w tym dokumencie przez pracodawcę podlegają weryfikacji, w tym w szczególności w toku postępowania przed sądem ubezpieczeń społecznych. Dokonując oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, przy braku świadectwa pracy w takich warunkach, należy więc brać pod uwagę z jednej strony nazwę zajmowanego przez niego stanowiska, ale z drugiej strony konieczne jest także zbadanie rodzaju faktycznie powierzonej mu pracy. Praca w szczególnych warunkach to bowiem praca wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Wykonywanie pracy w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy oznacza, że pracownik nie ma powierzonych innych obowiązków jak tylko te, które dotyczą pracy w szczególnych warunkach. W niniejszej sprawie poza sporem pozostawało, że J. K.
(1)na dzień złożenia wniosku osiągnął wiek emerytalny uprawniający go do skorzystania z wcześniejszej emerytury (60 lat), nie był członkiem OFE oraz udowodnił na dzień 31 grudnia 1998 r. – 26 lat, 2 miesiące i 27 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Spór dotyczył wyłącznie tego czy ubezpieczony legitymował się stażem 15 lat pracy w szczególnych warunkach przebytym do końca 1998 roku. Ustalając prawo do emerytury, na podstawie przedłożonych do wniosku dokumentów organ rentowy uwzględnił 12 lat, 9 miesięcy i 17 dni stażu pracy w warunkach szczególnych z tytułu zatrudnienia J. K.
(1)w okresie od 26 września 1985 r. do 31 grudnia 1998 r. w Zakładach (...) SA w P. . Jednocześnie odmówił uwzględnienia w stażu pracy w warunkach szczególnych okresu zatrudnienia od 4 września 1972 r. do 25 października 1976 r. w Przedsiębiorstwie (...) z siedzibą w M. z uwagi na brak świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych. Takie postępowanie organu rentowego okazało się błędne. Sąd, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, ustalił bowiem ostatecznie, że ubezpieczony legitymuje się ponad 15-letnim stażem pracy w warunkach szczególnych. W szczególności, w toku postępowania do akt sprawy przekazano akta osobowe odwołującego z okresu zatrudnienia w Przedsiębiorstwie (...) z siedzibą w M. . Przeprowadzono także dowód z zeznań świadków H. N. i K. T. oraz zeznań samego ubezpieczonego. Autentyczność dokumentów nie była przez strony kwestionowana i nie budziła wątpliwości sądu. Zostały one sporządzone w sposób zgodny z przepisami prawa, przez uprawnione do tego osoby, w ramach ich kompetencji oraz w sposób rzetelny, stąd też zostały uznane za wiarygodne. Jako miarodajne ocenił sąd także zeznania świadków i ubezpieczonego: świadek H. N. był zatrudniony w Przedsiębiorstwie (...) z siedzibą w M. w okresie od 1 września 1967 r. do 9 października 1990 r. kolejno jako uczeń, elektromonter ciągnikowy i kierowca, świadek K. T. był zatrudniony w tym zakładzie pracy w latach 1972-1976 początkowo jako uczeń, a następnie mechanik w kanałach. Zeznaniom świadków sąd dał w pełni wiarę, uznając że są one przekonywujące, logiczne i spójne, a ponadto pokrywają się z wyjaśnieniami ubezpieczonego i mają oparcie w treści dokumentów znajdujących się w aktach osobowych J. K. . Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostawała treść wydanego H. N. świadectwa pracy w warunkach szczególnych albowiem dotyczyło ono wykonywania przez świadka pracy na stanowisku kierowcy samochodów ciężarowych powyżej 3,5 tony, natomiast nie wypowiadało się w żaden sposób o tym, czy we wcześniejszym okresie pracował on w szczególnych warunkach. W ocenie sądu, w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie budziło wątpliwości, iż w trakcie zatrudnienia w Przedsiębiorstwie (...) z siedzibą w M. w okresach jednakże wyłącznie od 1 sierpnia 1974 r. do 14 stycznia 1975 r. oraz od 14 marca 1975 r. do 25 października 1976 r. ubezpieczony stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pracował jako monter (mechanik) napraw ciężkiego sprzętu rolniczego (głównie traktorów), wyłącznie w kanałach remontowych, wykonując prace w warunkach szczególnych wymienione w dziale XIV, poz. 16 Wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43), tj. prace mechaników napraw pojazdów samochodowych wyłącznie w kanałach remontowych. Ustalając powyższy czasookres wykonywania przez ubezpieczonego pracy w warunkach szczególnych sąd miał na uwadze treść dokumentów znajdujących się w aktach osobowych skarżącego, z których wynika, iż w dniu 4 września 1972 r. zawarł on z Państwowym Ośrodkiem (...) w M. umowę o naukę zawodu w specjalności montera. Umowa została zawarta na okres 36 miesięcy od 4 września 1972 r. do 3 września 1975 r., niemniej już w dniu 1 sierpnia 1974 r. w związku ze zdaniem egzaminu przed Zakładową Komisją Kwalifikacyjną ubezpieczony otrzymał angaż w charakterze montera ciągnikowego. Pracę w tym charakterze wykonywał zaś stale wyłącznie w kanałach remontowych. Zdaniem sądu twierdzenia ubezpieczonego i świadków są w tym zakresie przekonywujące – biorąc pod uwagę rodzaj sprzętu, który był naprawiany w przedsiębiorstwie (ciągniki i maszyny rolnicze, a więc duże pojazdy) oraz fakt, iż było ono wyspecjalizowane właśnie w wykonywaniu prac tego typu, nie sposób jest przyjąć, aby nie zorganizowało ono dla zatrudnionych mechaników specjalnej hali z kilkoma (sześcioma lub siedmioma) kanałami remontowymi. Sąd nie zaliczył przy tym ubezpieczonemu do stażu jego pracy w warunkach szczególnych jego wcześniejszego (przed 1 sierpnia 1974 roku) zatrudnienia w przedsiębiorstwie. Był on bowiem wówczas uczniem nauki zawodu, a więc nie wykonywał pracy w pełnym wymiarze czasu pracy. Uwadze sądu nie uszło także, iż z dniem 15 stycznia 1975 r. ubezpieczony został przeniesiony z działu gwarancji i szybkiej obsługi do działu produkcji U. na stanowisko szlifierza. Pracę tę ubezpieczony wykonywał do 13 marca 1975 r. - z dniem 14 marca 1975 r. został bowiem przeniesiony do działu szybkiej obsługi, ponownie na stanowisko montera ciągnikowego. W oparciu o zeznania świadków i wyjaśnienia ubezpieczonego sąd ustalił jednocześnie, że w dziale produkcji wykonywane były podzespoły do U. – metalowe wałki do przodów do ciągników. Ubezpieczony w związku z tym, pracując jako szlifierz w ty dziale, niewątpliwie stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace przy obróbce metalu, szlifował przychodzące odlewy. W świetle powyższego również prace wykonywane przez ubezpieczonego w okresie od 15 stycznia 1975 r. do 13 marca 1975 r. na stanowisku szlifierza uznać należało za prace w warunkach szczególnych wymienione w dziale III, poz. 78 Wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43) tj. prace przy szlifowaniu lub ostrzeniu wyrobów i narzędzi metalowych oraz polerowaniu mechanicznym. Doliczając do stażu pracy w szczególnych warunkach uwzględnionego przez organ rentowy w zaskarżonej decyzji wymiarze 12 lat, 9 miesięcy i 17 dni, okres stażu pracy udowodniony w niniejszym postępowaniu w wymiarze 2 lat, 2 miesięcy i 25 dni sąd uznał więc, iż J. K.
(1)legitymuje się ponad piętnastoletnim okresem pracy wymaganym dla uzyskania prawa do wcześniejszej emerytury, a więc że spełnił ostatnią przesłankę wymaganą do przyznania do niej prawa. Zgodnie z treścią przepisu art. 100 ust. 1 ustawy emerytalnej, prawo do świadczeń określonych w ustawie powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa. Natomiast zgodnie z art. 129 ust. 1 tejże ustawy, świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu. Wobec ustalenia, iż J. K.
(1)posiada wymagany okres zatrudnienia, w tym ponad 15 lat pracy w szczególnych warunkach należało uznać, iż w dniu złożenia wniosku o prawo do wcześniejszej emerytury na podstawie art. 184 w zw. z art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS - który złożony został jak wskazano powyżej w dniu 12 sierpnia 2016 r. - spełniał wszystkie przesłanki warunkujące nabycie prawa do żądanego świadczenia. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania sąd na mocy art.
§ 2k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję z 2 listopada 2016 r. w ten sposób, że przyznał J. K.
(1)poczynając od 1 sierpnia 2016 r. prawo do emerytury na podstawie art. 184 w zw. z art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (punkt I sentencji), oddalając odwołanie ubezpieczonego od tej decyzji na mocy art.
§ 1k.p.c.
w pozostałym zakresie, tj. w zakresie żądania przyznania mu prawa do świadczenia od dnia ukończenia 60 roku życia (punkt II sentencji). Mając na uwadze fakt, że ubezpieczony nie posiadał świadectwa pracy w szczególnych warunkach potwierdzającego fakt wykonywania pracy w warunkach szczególnych w Przedsiębiorstwie (...) z siedzibą w M. , a fakt wykonywania takiej pracy nie wynikał wprost także z innych dokumentów, należało uznać, iż ostatecznie wszystkie okoliczności dotyczące spornego okresu zatrudnienia zostały ustalone dopiero w postępowaniu przed sądem. W tej sytuacji koniecznym było stwierdzenie, że organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania prawidłowej decyzji. Co za tym idzie, w oparciu o przepis art. 118 ust. 1a ustawy emerytalnej orzeczono jak w punkcie III sentencji. SSO Monika Miller-Młyńska Zarządzenia: 1. (...) 2. (...) 3. (...) SSO Monika Miller-Młyńska Projekt uzasadnienia przygotowany przez asystenta sędziego, p. A. H. – zaakceptowano.