Sad powszechny, VI U 2215/16

(1)przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w S. o prawo do emerytury na skutek odwołania H. M.

(1)od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S. z dnia 27 października 2016 roku znak: (...) zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje H. M.

(1)prawo do emerytury, poczynając od 1 sierpnia 2016 roku. UZASADNIENIE Decyzją z dnia 27 października 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. odmówił H. M.

(1)prawa do emerytury po osiągnięciu 60 roku życia, z uwagi na nieudowodnienie przez niego okresu 25 lat ogólnego stażu ubezpieczeniowego. Organ rentowy wyjaśnił w tym zakresie w szczególności, że odmówił uwzględnienia w stażu pracy ubezpieczonego okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od 2 stycznia 1968 r. do 28 lutego 1972 r., nie dając wiary pisemnym zeznaniom świadków, którzy w spornym okresie byli dziećmi. Nadto zwrócił uwagę, że z dokumentów pośrednich - umów o pracę – wynika, że w spornym okresie ubezpieczony podejmował zatrudnienie w Spółce (...) dla Wykorzystania Ś. w K. N. . H. M.

(1)odwołał się od powyższej decyzji, wnosząc o jej zmianę i przyznanie mu prawa do emerytury. Wniósł o uwzględnienie w jego stażu ubezpieczeniowym zakwestionowanego przez ZUS okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania w całości z argumentacją jak w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo w piśmie z lutego 2017 r. organ rentowy wyjaśnił, że w stażu ubezpieczeniowym H. M. nie uwzględnił również okresów zatrudnienia od dnia 1 listopada 1969 r. do 30 listopada 1969 r. oraz od 15 czerwca 1970 r. do 15 września 1970 r. w Spółce (...) dla Wykorzystania Ś. w K. N. , ponieważ ubezpieczony nie przedłożył świadectwa pracy, zatem w ocenie ZUS brak jest pewności czy faktycznie były realizowane umowy, których kopie znajdują się w aktach rentowych. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: H. M.

(1)urodził się (...) W dniu 1 sierpnia 2016 r. złożył w organie emerytalnym wniosek o emeryturę. Ubezpieczony nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego. Niesporne, a nadto dowód: wniosek – k. 1-4 plik I akt rentowych. H. M.

(1)na dzień 1 stycznia 1999 r. legitymował się przebytym okresem ubezpieczenia wynoszącym łącznie co najmniej 24 lata, 6 miesięcy i 10 dni, w tym 16 lat, 4 miesiące i 22 dni przepracował w warunkach szczególnych. Na ogólny staż ubezpieczeniowy H. M. złożyły się następujące okresy: - służby wojskowej od 29 lutego 1972 r. do 14 grudnia 1973 r., - zatrudnienia: od 24 stycznia 1974 r. do 21 września 1974 r. w Powiatowej Spółdzielni Pracy Usług (...) w N. ”, od 1 grudnia 1976 r. do 30 września 1977 r. w Spółdzielni Kółek Rolniczych w N. , od 3 października 1977 r. do 9 czerwca 1978 r. w PGR w R. , Zakładzie (...) , od 15 czerwca 1978 r. do 19 lutego 1979 r. w (...) Przedsiębiorstwie (...) w N. , od 20 kwietnia 1979 r. do 31 marca 1982 r. w Spółce (...) w N. , od 1 kwietnia 1982r. do 31 grudnia 1998 r. w (...) D. Pomocy Doraźnej w N. . Niesporne, a nadto dowody: - książeczka wojskowa – k. 18 plik I akt rentowych; - świadectwa pracy – k. 19, 22, 26, 32, 38 plik I akt rentowych; - zaświadczenie (...) k. 23 plik I akt rentowych; - raport z ustalenia uprawnień do świadczenia – k. 58 plik I akt rentowych; - karta przebiegu zatrudnienia – k. 59 plik I akt rentowych. H. M.

(1)od urodzenia do lipca 1974 r. mieszkał z rodzicami w (...) , gmina N. . Następnie, w okresie od 29 lipca 1974 r. do 29 sierpnia 1975 r. był zameldowany w miejscowości (...) , gmina N. ; w okresie od 9 października 1975 r. do 30 października 1975 r. był zameldowany w K. ; od 13 listopada 1975 r. do 10 sierpnia 1977 r. był zameldowany w miejscowości (...) , gmina N. ; od 10 sierpnia 1977 r. do 16 czerwca 1988 r. był zameldowany w (...) 19, gmina N. . Od 16 czerwca 1988 r. ponownie jest zameldowany w miejscowości (...) , gmina N. . Dowód: zaświadczenie Urzędu Miejskiego w N. z 13.09.2016 r. – k. 14 plik I akt rentowych. Rodzice ubezpieczonego, W. i K. M. od 1955 roku do 12 kwietnia 1988 r. prowadzili gospodarstwo rolne. Początkowo posiadali jednohektarowe gospodarstwo rolne położone w miejscowości M. , gmina N. . Dodatkowo od 1974 r. prowadzili działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym położonym w miejscowości T. , gmina N. . Łączna powierzchnia gospodarstwa rolnego w T. wynosiła 17,94 ha. Rodzice ubezpieczonego jako właściciele gospodarstwa rolnego opłacali składki po 1 lipca 1977 r. do 1988 r. Dowody: - zaświadczenie Urzędu Miejskiego w N. z 9.09.2016 r. – k. 13 plik I akt rentowych; - pisemne oświadczenie ubezpieczonego – k. 67 plik I akt rentowych; - pismo z wyjaśnieniami Urzędu Miejskiego w N. z 28.02.2017 r. – k. 31 akt sprawy; - wypis z rejestru gruntów – k. 32-33 akt sprawy; - pismo Urzędu Miasta i Gminy w N. z 11.05.1987 r. – k. 34 akt sprawy; - zaświadczenie z 18.05.1988 r. – k. 35 akt sprawy; - mapa działek – k. 36 akt sprawy; - wyjaśnienia H. M.

(1)w wersji elektronicznej oraz protokół – k. 46-47 akt sprawy. Dodatkowo rodzice ubezpieczonego uprawiali także 7 hektarów gruntów rolnych należących do ciotki H. M. , która wyjechała do K. . Rodzice ubezpieczonego w posiadanym gospodarstwie rolnym zajmowali się uprawą zboża, nadto hodowali krowy oraz trzodę chlewną. Mieli dwa konie wykorzystywane do prac w polu oraz podstawowy sprzęt: pług, brony. Dowody: wyjaśnienia H. M.

(1)w wersji elektronicznej oraz protokół – k. 46-47 akt sprawy. Ojciec ubezpieczonego pracował w pogotowiu. Matka ubezpieczonego nie pracowała zawodowo, zajmowała się domem i opieką nad dziećmi. Ubezpieczony ma jedną starszą siostrę urodzoną w (...) r. oraz czworo młodszego rodzeństwa (dwóch braci i dwie siostry). Wszystkie dzieci pomagały rodzicom w pracach w gospodarstwie rolnym. Dowód: wyjaśnienia H. M.

(1)w wersji elektronicznej oraz protokół – k. 46-47 akt sprawy. H. M.

(1)dopiero w czerwcu 1969 roku ukończył naukę w szkole podstawowej w Ż. (powtarzał dwie klasy). Po ukończeniu nauki próbował kontynuować naukę w (...) w N. , jednakże zrezygnował z niej po około 2 miesiącach. Do (...) dojeżdżał 7 km. Po ukończeniu nauki ubezpieczony zajmował się wyłącznie pomaganiem rodzicom w pracy w gospodarstwie rolnym. Jedynie w okresie od 1 listopada 1969 r. do 30 listopada 1969 r. oraz od 15 czerwca 1970 r. do 15 września 1970 r. wykonywał pracę w Spółce (...) dla Wykorzystania Ś. w K. N. Dowody: - życiorys z 29.11.1976 r. – w aktach pracowniczych z okresu zatrudnienia ubezpieczonego w (...) w N. – koperta załączona do akt sprawy; - umowy o pracę – k. 30, 31 plik I akt rentowych oraz w aktach pracowniczych ubezpieczonego w Spółce (...) dla Wykorzystania Ś. w K. N. ; - pisemne oświadczenie ubezpieczonego – k. 67 plik I akt rentowych; koperta k. 3 akt sprawy; - dokumentacja w aktach pracowniczych ubezpieczonego z okresu zatrudnienia Powiatowej Spółdzielni Pracy Usług (...) w N. : odpis świadectwa pracy, wypowiedzenie z 3.08.1974 r.; - życiorys z 9.10.1979 r. – w aktach pracowniczych z okresu zatrudnienia w Spółce (...) – koperta załączona do akt sprawy; - wyjaśnienia H. M.

(1)w wersji elektronicznej oraz protokół – k. 46-47 akt sprawy. Pomagając rodzicom w pracy w gospodarstwie H. M. wykonywał wszystkie konieczne prace: zajmował się obrządkiem zwierząt, wykonywał prace związane z uprawą roli. Zimą zajmował się obrządkiem zwierząt, zwoził drzewo z lasu, śrutował zboże. Dowody: - pisemne wyjaśnienia świadka T. B. – k. 16 plik I akt rentowych; - pisemne wyjaśnienia świadka R. F. – k. 16 plik I akt rentowych; - pisemne oświadczenia ubezpieczonego – k. 64, 67 plik I akt rentowych; koperta k. 3 akt sprawy; - pisemne wyjaśnienia świadka M. L. – k. 65 plik I akt rentowych; koperta k. 3 akt sprawy; - pisemne wyjaśnienia świadka K. T. – k. 66 plik I akt rentowych; koperta k. 3 akt sprawy; - wyjaśnienia H. M.

(1)w wersji elektronicznej oraz protokół – k. 46-47 akt sprawy. Sąd zważył, co następuje: Odwołanie okazało się uzasadnione. Stosownie do przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 887 ze zm. dalej: ustawa emerytalna), prawo do wcześniejszej emerytury jest szczególnym prawem ubezpieczonego, uwarunkowanym istnieniem dodatkowych okoliczności życiowych i tylko w przypadku ich zaistnienia możliwe jest odstąpienie od osiągnięcia powszechnie obowiązującego wieku emerytalnego. Zgodnie zaś z treścią przepisu art. 24 ust. 1b pkt 13 ustawy emerytalnej, mężczyznom urodzonym, tak jak H. M. , w okresie od 1 stycznia 1952 r. do 31 marca 1952 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego, wynoszącego co najmniej 66 lat i 5 miesięcy, z zastrzeżeniem art. 46, 47, 50, 50a i 50e i 184. W myśl jednak normy art. 184 ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej - ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli: 1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz 2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 (co najmniej 25 lat dla mężczyzn). Emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa. W niniejszej sprawie bezspornym było, iż ubezpieczony osiągnął w dacie wydania zaskarżonej decyzji wiek emerytalny uprawniający go do skorzystania z wcześniejszej emerytury, nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego oraz, że legitymował się co najmniej 15-letnim, przypadającym przed 1999 rokiem, okresem pracy w warunkach szczególnych. Sporną natomiast była kwestia dotycząca udowodnionego przez H. M. ogólnego okresu ubezpieczenia. Organ rentowy uznał bowiem za udowodniony przez niego tylko okres składkowy i nieskładkowy wynoszący na dzień 1 stycznia 1999 r. ogółem 24 lata, 6 miesięcy i 10 dni, odmawiając do zaliczenia do tego stażu tak okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w latach 1969-1972, jak i okresu zatrudnienia w spółce (...) w N. przez miesiąc w 1969 roku (1-30 listopada) oraz przez 3 miesiące w roku 1970 (od 15 czerwca do 15 września). Zagadnienie zaliczania okresu pracy w gospodarstwie rolnym do ogólnego stażu pracy reguluje przepis art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej. Wskazuje on, że przy ustalaniu prawa do emerytury uwzględnia się również przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia - traktując je jak okresy składkowe - jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w art. 5-7 ustawy emerytalnej, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu. Z literalnej treści powyższego przepisu nie wynika, czy i jakie wymagania powinna spełniać owa praca w gospodarstwie rolnym, aby mogła zostać zaliczona do okresów wymaganych do nabycia prawa do emerytury. Nie można jednak uznać, że chodzi tu o jakąkolwiek pracę, w jakimkolwiek wymiarze czy charakterze. Zajęcie takiego stanowiska prowadziłoby bowiem do powstania niespójności w przepisach prawa, przejawiającej się w tym, że omawiany przepis nie wyznacza rozmiaru świadczonej pracy, podczas gdy przepis art. 6 ust. 2 pkt 1 tej samej ustawy, odnoszący się do okresów zatrudnienia po ukończeniu 15 roku życia, mających miejsce przed dniem 15 listopada 1991 r., wymaga, aby praca ta wykonywana była w wymiarze co najmniej połowy pełnego wymiaru czasu pracy. Wątpliwość ta została jednak usunięta w licznych orzeczeniach Sądu Najwyższego zapadłych jeszcze w poprzednim stanie prawnym, ale zachowujących nadal pełną aktualność, w których jako przesłankę zaliczenia okresu pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, a przed objęciem ubezpieczeniem społecznym, przyjmowano wymiar pracy przekraczający 4 godziny dziennie (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28.02.1997 r., II UKN 96/96 OSNAPiUS 1997, nr 23, poz. 473; z dnia 7.11.1997 r., II UKN 318/97, OSNAPiUS 1998, nr 16, poz. 491; z dnia 13.11.1998 r., II UKN 299/98, OSNAPiUS 1999, nr 24, poz. 799; z dnia 9.11.1999 r., II UKN 190/99, OSNAPiUS 2001, nr 4, poz. 122, czy wyrok z dnia 10.05.2000, II UKN 535/99). Dodatkowo, Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że osoba pracująca w gospodarstwie rolnym musi spełniać kryteria wymagane dla uznania jej za „domownika” o jakim mowa w przepisie art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników – czyli musi być osobą bliską rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostawać z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkiwać na terenie jego gospodarstwa albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracować w tym gospodarstwie rolnym i nie być związaną z rolnikiem stosunkiem pracy. Ustalając, że H. M.

(1)wykonywał w gospodarstwie rolnym swoich rodziców przez co najmniej brakujący okres 5 miesięcy i 20 dni pracę takiego rodzaju, która może zostać obecnie potraktowana jako okres uzupełniający dla celów emerytalnych, sąd oparł się na dokumentach zgromadzonych w aktach rentowych organu oraz w aktach osobowych ubezpieczonego z okresów zatrudnienia w (...) w N. , w Powiatowej Spółdzielni Pracy Usług (...) w N. , w Spółce (...) dla Wykorzystania Ś. w K. N. oraz w Spółce (...) , ściągniętych przez sąd do akt sprawy głównej. Autentyczność dokumentów nie była przez strony kwestionowana i nie budziła wątpliwości sądu. Zostały one sporządzone w sposób zgodny z przepisami prawa, przez uprawnione do tego osoby, w ramach ich kompetencji, stąd też zostały uznane za wiarygodne. Za miarodajne uznał sąd także wyjaśnienia samego H. M. . Choć teoretycznie jego twierdzenia, jako osoby najbardziej zainteresowanej pozytywnym rozstrzygnięciem niniejszej sprawy, mogły być choćby z tego powodu uznane za mało wiarygodne, to jednak w okolicznościach niniejszej sprawy znalazły one pełne potwierdzenie w dokumentacji znajdującej się w archiwalnych aktach pracowniczych H. M. . Sąd uznał w związku z tym, że w sprawie nie było potrzeby przeprowadzania dowodu z zeznań świadków, gdyż pozostały materiał dowodowy był wystarczający do jej rozstrzygnięcia. Świadkowie (którzy złożyli zarazem pisemne oświadczenia w formie wymaganej przez organ rentowy) mieliby bowiem ewentualnie potwierdzić, to co w toku przesłuchania opisał ubezpieczony. Skoro więc sąd dał wiarę wyjaśnieniom ubezpieczonego, gdyż znalazły one potwierdzenie w dowodach z dokumentów, brak było potrzeby, by dodatkowo przesłuchiwać jeszcze świadków. W okresie, którego doliczenia domagał się H. M. , był on już osobą, która ukończyła 16 rok życia. Był on ponadto domownikiem swoich rodziców, W. i K. M. . Sąd uznał za w pełni prawdopodobne wyjaśnienia ubezpieczonego, że pomagał rodzicom w gospodarstwie, w tym w szczególności w okresie od ukończenia szkoły podstawowej (co miało miejsce w czerwcu 1969 r.) aż do momentu powołania do wojska (tj. do 28 lutego 1972 r.). Trudno bowiem przypuszczać, aby w ówczesnych realiach życia na wsi, w sytuacji, w której ojciec ubezpieczonego pracował zawodowo, jego rodzice tolerowaliby sytuację, w której ich syn nie uczyłby się, nie pracował zawodowo i zarazem nie pracował w ich gospodarstwie rolnym. Sąd dostrzegł jednocześnie, że w analizowanej sprawie wśród dostępnej dokumentacji znajdują się dwie umowy o pracę dotyczące podjęcia przez ubezpieczonego zatrudnienia w okresach od dnia 1 listopada 1969 r. do 30 listopada 1969 r. oraz od 15 czerwca 1970 r. do 15 września 1970 r. w Spółce (...) dla Wykorzystania Ś. w K. N. . Pozostawało to jednak bez znaczenia dla rozstrzygnięcia. W niniejszym postępowaniu, aby uzyskać korzystne dla siebie rozstrzygnięcie ubezpieczony musiał wykazać jedynie 5 miesięcy i 20 dni pracy w gospodarstwie rolnym rodziców i niewątpliwie taki okres pracy udało mu się udowodnić. Materiał dowodowy okazał się bowiem wystarczający do przyjęcia, że ubezpieczony niewątpliwie pracował w gospodarstwie rolnym rodziców w okresach kiedy nie pozostawał w ewentualnym zatrudnieniu (zatrudnienie w wyżej wskazanej spółce wodnej nie było bowiem pewne, biorąc pod uwagę to, że z tego okresu zachowały się wyłącznie umowy o pracę, brak natomiast jakichkolwiek dokumentów świadczących o tym, że H. M. faktycznie taką pracę podjął i ją wykonywał). W tym zakresie aąd zauważył, że w aktach osobowych ubezpieczonego z okresu zatrudnienia w Powiatowej Spółdzielni Pracy Usług (...) w N. od 24 stycznia 1974 r. do 21 września 1974 r. znajduje się wypowiedzenie z 3 sierpnia 1974 r., w którym ubezpieczony jako powód rozwiązania stosunku pracy wskazał konieczność pomocy starszym rodzicom w prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Z kolei w aktach osobowych ubezpieczonego z kolejnego okresu zatrudnienia ubezpieczonego w Spółdzielni Kółek Rolniczych w N. od 1 grudnia 1976 r. do 30 września 1977 r. znajduje się życiorys z dnia 29.09.1976 r. sporządzony przez ubezpieczonego na potrzeby podjęcia zatrudnienia, w którym wskazał on, że po skończeniu szkoły podstawowej w 1969 r. nigdzie dalej się nie uczył, tylko został przy rodzicach na gospodarstwie. Wskazał przy tym, że pracę w gospodarstwie rodziców kontynuował również po przeprowadzce do T. i pracuje w gospodarstwie rodziców nadal. Również w życiorysie sporządzonym w dniu 9 października 1979 r. (znajdującym się w aktach osobowych ubezpieczonego z okresu zatrudnienia w Spółce (...) w latach 1979-1982) ubezpieczony podał, że po skończeniu szkoły podstawowej pozostał z rodzicami na gospodarstwie. W 1972 r. został powołany do służby wojskowej. Zdaniem sądu brak jest podstaw do zakwestionowania wiarygodności znajdujących się w aktach osobowych ubezpieczonego życiorysów w zakresie wskazywanych w nich okoliczności. W tamtym czasie ubezpieczony nie mógł bowiem przewidzieć, że kilkadziesiąt lat później będzie mógł mieć trudności w uzyskaniu emerytury z uwagi na brakujący staż ubezpieczeniowy i w tym celu 40 lat wcześniej preparował ewentualne dowody. Wyjaśnienia ubezpieczonego potwierdziły również i to, że pracy wykonywanej przez ubezpieczonego w gospodarstwie rolnym rodziców – z uwagi na zakres obowiązków H. M. , a także na jego wkład w funkcjonowanie gospodarstwa – nie można uznać za dorywczą. Rodzice ubezpieczonego zajmowali się uprawą zboża, nadto hodowali krowy (kilka sztuk) oraz trzodę chlewną. Mieli 2 konie wykorzystywane do prac w polu oraz podstawowy sprzęt: pług, brony. Ubezpieczony wykonywał wszystkie prace związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego; zajmował się też obrządkiem zwierząt, wykonywał prace związane z uprawą roli. Zimą H. M. zajmował się obrządkiem, zwoził drzewo z lasu, śrutował zboże. Co prawda w prowadzeniu gospodarstwa rolnego rodzicom pomagało również rodzeństwo ubezpieczonego, jednocześnie jednak sąd wziął pod uwagę, że ojciec ubezpieczonego pracował zawodowo, a zatem niewątpliwie znaczną część prac w gospodarstwie wykonywały dzieci, w tym w szczególności ubezpieczony - jako najstarszy syn. W wyniku tak poczynionych ustaleń faktycznych i na tle dokonanych rozważań prawnych, koniecznym było uznanie – przy wzięciu pod uwagę zasad doświadczenia życiowego oraz logiki, że ubezpieczony legitymuje się okresem ubezpieczenia (łącznie z okresem pracy zawodowej uznanym przez organ rentowy) uprawniającym do nabycia prawa do emerytury wynoszącym co najmniej 25 lat. W myśl przepisu art. 129 ust. 1 ustawy emerytalnej - świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu, z uwzględnieniem ust. 2. H. M. 60 rok życia ukończył 2 stycznia 2012 r., jednakże wniosek o emeryturę złożył w sierpniu 2016 r. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. sąd zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał H. M. prawo do emerytury, poczynając od dnia 1 sierpnia 2016 r., tj. od pierwszego dnia miesiąca złożenia wniosku.