Sad powszechny, III AUa 136/13

Sygn. akt: III AUa 136/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 listopada 2013 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Janina Kacprzak Sędziowie: SSA Jacek Zajączkowski SSA Anna Szczepaniak-Cicha (spr.) Protokolant: st.sekr.sądowy Kamila Tomasik po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2013 r. w Łodzi sprawy G. O. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych III Oddziałowi w W. o emeryturę, na skutek apelacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Okręgowego w Płocku z dnia 14 listopada 2012 r., sygn. akt: VI U 775/12, oddala apelację. Sygn. akt III AUa 136/13 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 14 marca 2012 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w W. odmówił G. O. prawa do emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych uwagi na niespełnienie przesłanki 15 lat pracy w warunkach szczególnych. W odwołaniu od tej decyzji z dnia 26 marca 2012 roku G. O. wniósł o zaliczenie do stażu pracy w warunkach szczególnych okresu zatrudnienia w (...) w B. . Organ rentowy domagał się oddalenia odwołania. Sąd Okręgowy w Płocku wyrokiem z dnia 14 listopada 2012 roku oddalił odwołanie ubezpieczonego. Sąd Okręgowy ustalił, że G. O. , urodzony (...) , w dniu 20 lutego 2012 roku złożył wniosek o emeryturę w obniżonym wieku z tytułu pracy w warunkach szczególnych. Wnioskodawca w dniu (...) roku ukończył 60 lat. Na dzień 1 stycznia 1999 roku udowodnił łączny okres zatrudnienia w wymiarze 30 lat, 1 miesiąc i 28 dni. Następnie Sąd Okręgowy ustalił, że w okresie od 10 września 1971 roku do 31 maja 2004 roku G. O. był zatrudniony w (...) j.g.u., po przekształceniu od 2 grudnia 1991 roku w (...) S.A. - S. J.S.S.P., od 1 września 1992 roku w (...) Sp. z o.o. , od 11 czerwca 2003 roku w (...) Sp. z o.o. w upadłości, od 1 lipca 2003 roku w (...) S.A. na następujących stanowiskach: - stażysty w zawodzie ślusarza do 10 grudnia 1971r., - ślusarza konstrukcji metalowych od 11 grudnia 1971r. do 16 listopada 1977 r., - ślusarza remontowego od 17 listopada 1977r. do 25 kwietnia 1989r., - mechanika napraw sprzętu od 26 kwietnia 1989r. do 31 października 1992r., - ślusarza - montera do 30 września 2000r., - pracownika ochrony do końca okresu zatrudnienia. G. O. w okresie powyższego zatrudnienia pracował na terenie Bazy Zaplecza zakładu w warunkach warsztatowych, w ramach Wydziału Zabezpieczenia (...) . Będąc zatrudnionym na stanowisku ślusarza konstrukcji metalowych i ślusarza remontowego zajmował się szlifowaniem, czyszczeniem, a czasami malowaniem konstrukcji metalowych. Natomiast podczas zatrudnienia na stanowisku mechanika - montera wykonywał prace remontowe pieców i całej linii służącej do produkcji kolan hamburskich. Odwołujący nie wykonywał pracy na wysokości za wyjątkiem sporadycznych przypadków, gdyż nie był zdolny do wykonywania takiej pracy z uwagi na ślepotę lewego oka. Pracodawca nie zaliczył wnioskodawcy powyższego zatrudnienia do prac wykonywanych w szczególnych warunkach z uwagi na to, że nie świadczył on pracy stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na budowie na wysokości. Odwołujący nie pozostaje w stosunku pracy, pobiera świadczenie rentowe. Nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego. Oceniając materiał dowodowy Sąd pierwszej instancji podkreślił, że nie ma podstaw do zakwestionowania mocy dowodowej dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, jak i osobowych źródeł dowodowych. Niemniej jednak, w ocenie Sądu Okręgowego, z całości materiału dowodowego wynika, że w okresie spornego zatrudnienia odwołujący nie wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy prac w warunkach szczególnych. Powołując się na treść art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz na rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) Sąd Okręgowy uznał odwołanie za bezzasadne. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że w niniejszej sprawie bezspornym jest, iż odwołujący ukończył 60 rok życia, nie przystąpił do OFE, jak również nie pozostaje w stosunku pracy. Sporną kwestią jest spełnienie przez wnioskodawcę tylko jednej nabycia prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym na podstawie powołanych wyżej przepisów, a mianowicie posiadania co najmniej 15-letniego stażu pracy w warunkach szczególnych, na dzień 1 stycznia 1999 roku. Organ rentowy nie zaliczył G. O. do pracy w takich warunkach żadnego okresu zatrudnienia. Następnie Sąd Okręgowy zważył, że przy ustalaniu długości wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze ZUS uwzględnia tylko te okresy, wskazane w świadectwie pracy, w których praca ta była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Natomiast w sądowym postępowaniu odwoławczym możliwe jest ustalenie spornych okresów również w oparciu o inne dowody. Przeprowadzenie innych dowodów na okoliczność pracy w warunkach szczególnych jest dopuszczalne, gdy pracodawca wystawi świadectwo pracy, a ZUS kwestionuje jego treść, jak i wówczas, gdy dokument ten nie może zostać sporządzony. Postępowanie przed sądem, zainicjowane odwołaniem od decyzji organu rentowego, nie podlega ograniczeniom dowodowym, co wynika wprost z treści art. 473 k.p.c. , zatem każdy fakt może być dowodzony wszelkimi środkami, które sąd uzna za pożądane, sąd nie jest związany środkami dowodowymi dla dowodzenia przed organami rentowymi (por. wyrok Sądu Najwyższego z 8 kwietnia 1999 r., IIUKN 69/98, OSNP 2000/11/439). W ocenie Sądu Okręgowego przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe wykazało, że w zakwestionowanym przez organ rentowy okresie pracy od 10 września 1971 roku do 31 grudnia 1998 roku G. O. nie wykonywał pracy w warunkach szczególnych, o której mowa w wykazie A stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego1983 roku. Jak wynika z tego wykazu do prac w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze zalicza się prace przy montażu konstrukcji metalowych na wysokości (dział V „W budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych", poz. 5). Niewątpliwie G. O. , będąc zatrudnionym na stanowisku ślusarza konstrukcji metalowych i ślusarza remontowego, nie wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy takich prac, co potwierdził pracodawca w piśmie z dnia 23 lutego 2011 roku, jak i sam ubezpieczony zeznając, że prace na wysokości wykonywał jedynie sporadycznie. Podobnie nie miały szczególnego charakteru prace wykonywane przez odwołującego na stanowiskach związanych z remontami i naprawą sprzętu i transportu, a nadto wykonywane one były zbyt krótko w stosunku do wymaganego normatywnie 15-letniego stażu pracy. W tym stanie rzeczy odwołanie uległo oddaleniu na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. Wyrok ten zakwestionowany został w całości apelacją ubezpieczonego, który wniósł o zmianę rozstrzygnięcia i przyznanie mu prawa do świadczenia emerytalnego. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że wyrok Sądu Okręgowego jest dla niego krzywdzący, gdyż świadkowie, którzy zeznawali w sprawie, nie mieli problemów z uzyskaniem prawa do wcześniejszej emerytury. Nadto podniósł, że posiada nowe dowody rzutujące na jego prawo do świadczenia emerytalnego. Sąd Apelacyjny w Łodzi ważył, co następuje: Apelacja G. O. nie odnosi skutku. Zawarty w przepisach przejściowych ustawy z dnia ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.) przepis art. 184 dotyczy tych ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1948 roku, którzy w dniu wejścia w życie ustawy (1 stycznia 1999 roku) osiągnęli: 1/ okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze wymagany w przepisach dotychczasowych do nabycia emerytury w wieku niższym, niż 65 lat w przypadku mężczyzn; 2/ okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 (co najmniej 25 lat dla mężczyzn). Prawo do emerytury w obniżonym wieku z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze stanowi w systemie emerytalnym uprawnienie wyjątkowe, związane z ujemnym oddziaływaniem zdrowotnym warunków pracy na pracownika, co uzasadnia przyjęcie wcześniejszego wieku emerytalnego. Zgodnie z § 4 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) prawo do takiej emerytury nabywa w wieku 60 lat mężczyzna, który przez okres co najmniej 15 lat wykonywał prace w szczególnych warunkach wymienione w wykazie A, stanowiącym załącznik do owego rozporządzenia. Natomiast w myśl § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku - okresy pracy uzasadniające prawo do świadczenia emerytalnego to okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wykonywana jest stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Sąd Apelacyjny podziela ustalenia Sądu pierwszej instancji, że G. O. nie spełnił podstawowej przesłanki przyznania prawa do emerytury w szczególnych warunkach, jaką jest legitymowanie się co najmniej

1. letnim stażem pracy w takich warunkach. Trafnie Sąd Okręgowy wskazał, że podstawowym dokumentem poświadczającym staż pracy w warunkach szczególnych jest świadectwo wykonywania pracy w takich warunkach wystawione przez uprawnionego pracodawcę lub jego następcę prawnego. Niemniej jednak w postępowaniu sądowym ubezpieczony może za pomocą wszelkich środków dowodowych, w tym także zeznań świadków, wykazywać, że w spornym okresie świadczył pracę w warunkach szczególnych. Podnieść nadto należy, że zgodnie z jednolitym stanowiskiem judykatury dla oceny czy pracownik pracował w szczególnych warunkach nie ma znaczenia nazwa zajmowanego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy i rzeczywiście wykonywanych zadań (por.: wyroki Sądu Apelacyjnego: w Katowicach z 21 marca 2013 roku, sygn. akt III AUz 1613/12, opubl. LEX nr 1305951 oraz w Rzeszowie z 10 stycznia 2013 roku, sygn.. akt III AUa 1003/12, opubl. LEX nr 1283065). Zasadnie zatem Sąd Okręgowy badał, jakie faktycznie obowiązki wykonywał G. O. w trakcie zatrudnienia w firmie (...) w okresie od 10 września 1971 roku do 31 grudnia 1998 roku będąc zatrudnionym na stanowiskach: stażysty w zawodzie ślusarza, ślusarza konstrukcji metalowych, ślusarza remontowego, mechanika napraw sprzętu oraz ślusarza montera. Materiał dowodowy nie pozostawia jednak wątpliwości, że w spornym okresie skarżący nie świadczył pracy w warunkach szczególnych. W trakcie zatrudnienia na stanowisku ślusarza konstrukcji metalowych i ślusarza remontowego w okresie od 11 grudnia 1971 roku do 25 kwietnia 1989 roku ubezpieczony zajmował się szlifowaniem, czyszczeniem, a niekiedy malowaniem konstrukcji metalowych. Ubezpieczony nie miał uprawnień do wykonywania pracy na wysokości, aczkolwiek zdarzało się, że czasami taką pracę świadczył. Czynności wykonywane przez wnioskodawcę nie odpowiadają zatem pracom wskazanym w wykazie A załącznika do rozporządzenia z 7 lutego 1983 roku w dziale V pkt
2. W wykazie tym w dziale V pod poz. 5 wymieniono prace przy montażu konstrukcji metalowych na wysokości. Co prawda G. O. pracował przy montażu konstrukcji metalowych, jednakże prace te nie odbywały się na wysokości (uraz oka w 1974 roku), co wyłącza możliwość zaliczenia ich do prac w warunkach szczególnych. Prawo do wcześniejszej emerytury stanowi odstępstwo od zasady nabywania prawa do świadczeń emerytalnych w powszechnym wieku emerytalnym, co powoduje, że przepisy regulujące tę instytucję muszą być interpretowane ściśle. Skoro zatem cytowane przepisy wymagają, aby praca przy montażu konstrukcji metalowych na wysokości odbywała się stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, to brak jest możliwości zaliczenia G. O. spornego okresu zatrudnienia od 11 grudnia 1971 roku do 25 kwietnia 1989 roku do prac w warunkach szczególnych, gdyż ubezpieczony prace na wysokości wykonywał jedynie sporadycznie z uwagi na ślepotę jednego oka i związany z tym brak uprawnień do wykonywania pracy na wysokości, co zresztą wnioskodawca potwierdził w swych zeznaniach. Niezaliczenie powyższego okresu do stażu pracy w warunkach szczególnych powoduje, że nawet gdyby pozostały sporny okres zatrudnienia: od 26 kwietnia 1989 roku do 31 grudnia 1998 roku uwzględnić do tego stażu, to i tak nie zostałaby spełniona przesłanka co najmniej
3. letniego okresu pracy w warunkach szczególnych. Wskazać należy, że rozporządzenie z dnia 7 lutego 1983 roku nie zalicza do prac w warunkach szczególnych czynności mechanika napraw sprzętu oraz ślusarza. W wykazie A dziale III poz. 82 wymienione są jedynie prace ślusarskie przy remoncie wewnątrz cystern, a takich prac apelujący nie wykonywał. Z prawidłowych ustaleń Sądu pierwszej instancji wynika, że w rozważanym okresie ubezpieczony wykonywał prace remontowe pieców i linii służącej do produkcji kolan hamburskich, które to prace nie odpowiadają jednak pracom wskazanym w dziale III pod poz.
4. Podkreślić przy tym należy, że dział III dotyczy prac wykonywanych w hutnictwie i w przemyśle metalowym, natomiast zakład pracy ubezpieczonego nie należy do tej branży. Przyporządkowanie konkretnej pracy do określonej w wykazie branży przemysłowej ma istotne znaczenie dla jej kwalifikacji, jako pracy w warunkach szczególnych i nie można swobodnie czy wręcz dowolnie, z naruszeniem postanowień rozporządzenia, wiązać konkretnych stanowisk pracy z branżami, do których nie zostały one przypisane w tym akcie prawnym. Chybiony jest zarzut apelującego, który wywodzi swoje prawo do emerytury w obniżonym wieku z faktu, iż zeznający w niniejszej sprawie świadkowie E. C. i S. K. , z którymi wnioskodawca pracował w jednej hali produkcyjnej, nie mieli problemów z uzyskaniem spornego świadczenia. Zwrócić należy skarżącemu uwagę, że świadek S. K. zatrudniony był na innym stanowisku pracy, a mianowicie jako kowal. Natomiast świadek E. C. uzyskał od pracodawcy zaświadczenie poświadczające wykonywanie pracy na wysokości. Trudno zatem uznać, że świadkowie wykonywali takie same czynności, jak ubezpieczony. Tym bardziej, że w aktach osobowych apelującego znajduje się pismo z dnia 23 lutego 2011 roku, w którym pracodawca informuje skarżącego, iż brak jest podstaw do wydania mu świadectwa pracy w warunkach szczególnych, ponieważ nie wykonywał on stale i w pełnym wymiarze godzin pracy na budowie na wysokości. Podnoszona przez G. O. okoliczność, że pracował w tej samej hali produkcyjnej nie ma znaczenia w kontekście rozpatrywania jego uprawnień emerytalnych zważywszy, że o uprawnieniu do emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych decyduje praca na określonym stanowisku. Nawet praca w bezpośrednim sąsiedztwie osoby zatrudnionej na stanowisku w warunkach szczególnych nie uprawnia do emerytury w obniżonym wieku (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 2008r., I UK 192/07, OSNP 2009/5-6/79). Wbrew twierdzeniom zwartym w apelacji G. O. nie przedłożył w toku postępowania apelacyjnego żadnych nowych dowodów na okoliczność wykonywania pracy w warunkach szczególnych. Skoro zatem wnioskodawca nie udowodnił 15 lat pracy w warunkach szczególnych, to Sąd Okręgowy prawidłowo uznał, że ubezpieczony nie ma prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym na podstawie art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych . W tym stanie rzeczy apelacja G. O. uległa oddaleniu, z mocy art. 385 k.p.c. Sędziowie:Przewodnicząca: