Sad powszechny, III Ca 522/16

(1)z udziałem J. R. , M. C.

(1), R. K. , D. K. stwierdził, że spadek po S. W. z domu W. zmarłej w dniu 24 lutego 2014 roku w Ł. , ostatnio stale zamieszkałej w Ł. , na podstawie ustawy nabyli jej rodzeństwo: brat J. R. syn H. , siostra W. K.

(2)z domu R. i siostra M. C.

(2)z domu W. córka H. i W. po 1/3 części każda z nich, ustalił, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Apelację od przedmiotowego postanowienia wniosła wnioskodawczyni W. K.

(1)oraz uczestnik R. K. . Wnioskodawczyni M. K. zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że spadkodawczyni zmarła w dniu 27 marca 2014 roku nie zaś w dniu 24 lutego 2014 r, naruszenie przepisów prawa materialnego art. 952 k.c. przez jego błędną wykładnię, a mianowicie przez przyjęcie, że w ramach ustalonego stanu faktycznego nie było przesłanki obawy rychłej śmierci. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i stwierdzenie, że spadek z mocy testamentu nabyła w całości wnioskodawczyni. Skarżący R. K. zarzucił Sądowi Rejonowemu naruszenie przepisów postępowania. Wskazał, że na rozprawę dnia 21 października 2015 roku nie został wezwany D. K. a Sąd był obowiązany go wezwać. Sąd nie uwzględnił wniosku D. K. o otwarcie zamkniętej rozprawy i wyznaczenie nowego terminu rozprawy celem prawidłowego powiadomienia D. K. , który jest pełnoletni. Sąd nie wezwał D. K. do podpisania tego wniosku. Sąd Rejonowy pomimo złożonego wniosku nie sprostował do dnia dzisiejszego postanowienia z dnia 22 czerwca 2015 roku wskazującego, że uczestnik R. K. w imieniu małoletniego D. K. został o terminie powiadomiony, a D. K. nie jest małoletni. Skarżący zarzucił także błędną ocenę materiału dowodowego. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja okazała się o tyle zasadna, że skutkowała uchyleniem zaskarżonego postanowienia i zniesienia postępowania w sprawie. Zgodnie z treścią art. 378 § 1 k.p.c. Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji. W granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Sąd odwoławczy sprawdza zatem nie tylko merytoryczne i formalne aspekty rozstrzygnięcia, ale weryfikuje także w szerszym kontekście przebieg całego postępowania pod kątem wystąpienia rażących uchybień lub nieprawidłowości, o których stanowi art. 379 k.p.c. W razie stwierdzenia nieważności Sąd drugiej instancji uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazuje sprawę Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania stosownie do art. 386 § 2 k.p.c. Takie rozstrzygnięcie, w razie wystąpienia okoliczności powodujących nieważność postępowania, jest obligatoryjne, nawet jeśli zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o prawidłowe przepisy prawa materialnego i procesowego. Na decyzję o uchyleniu orzeczenia w razie stwierdzenia nieważności postępowania nie ma bowiem wpływu merytoryczna treść zawarta w wyroku Sądu I instancji. Ta kwestia nie była wobec tego przedmiotem rozważań Sądu Okręgowego z uwagi na to, że postępowanie w stosunku do uczestniczki postępowania – M. C.

(1)jak również uczestnika D. K. było dotknięte nieważnością. Wynika ona z przyczyny, o której mowa w treści art. 379 pkt 5 k.p.c. , tj. z powodu pozbawienia tych uczestników możności obrony swoich praw. Pozbawienie strony możności obrony swoich praw w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c. zachodzi wtedy, gdy z powodu wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej, będących skutkiem naruszenia konkretnych przepisów kodeksu postępowania cywilnego , strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części. Analizując, czy doszło do pozbawienia strony możności działania, trzeba w pierwszej kolejności rozważyć, czy nastąpiło naruszenie przepisów procesowych, następnie ustalić, czy uchybienie to wpłynęło na możność strony do działania w postępowaniu, w końcu zaś ocenić, czy pomimo zaistnienia tych okoliczności strona mogła bronić swych praw w procesie. Dopiero w razie kumulatywnego spełnienia wszystkich tych przesłanek można przyjąć, że strona została pozbawiona możności działania (wyrok SN z 28.03.2008 r., V CSK 488/07, Lex nr 424315). Uwagi te są aktualne w postępowaniu nieprocesowym, w którym przepis art. 379 pkt 5 k.p.c. należy stosować odpowiednio na podstawie art. 13 § 2 k.p.c. W przedmiotowej sprawie na skutek błędów procesowych Sądu Rejonowego uczestniczka została pozbawiona możności działania. Pomimo wydanego zarządzenia uczestniczka M. C.

(1)zamieszkała w USA nie została wezwana na terminy rozprawy w tym na pierwszy termin rozprawy w dniu 22 czerwca 2015 roku, ponadto nie doręczono jej odpisu wniosku, jak również nie otrzymała niezbędnych pouczeń przy pierwszym doręczeniu, którego faktycznie nie było. W aktach sprawy brak jest dowodu doręczenia przesyłki zawierającej wezwanie na rozprawę w dniu 22 czerwca 2015 roku wraz z odpisem wniosku i niezbędnymi pouczeniami. Należy więc stwierdzić, że uczestniczka nie została pouczona o treści artykułu 1135 5 k.p.c. i wynikającego z niego obowiązku wskazania pełnomocnika do doręczeń w Rzeczypospolitej Polskiej. Jak również o skutkach niewskazania pełnomocnika do doręczeń polegających na pozostawianiu w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia przeznaczonych dla niej pism sądowych ( art. 1135 5 § 2 k. p. c ). Uczestniczka nie została również pouczona o możliwości złożenia odpowiedzi na pismo wszczynające postępowanie i wyjaśnień na piśmie oraz o tym, kto może być ustanowiony pełnomocnikiem. W następstwie błędnie pozostawiano w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia zawiadomienie o kolejnym terminie rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie merytorycznego postanowienia. Stanowi to o naruszeniu przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy. Brak doręczenia doprowadził bowiem do sytuacji, w której M. C.

(1), z udziałem której toczyło się postępowanie - została pozbawiona możliwości obrony swych praw w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. , nie mając wpływu na toczące się postępowanie. Sąd odwoławczy podziela także argumentację skarżącego R. K. , iż doszło do naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisu art. 149 § 2 k.p.c. Zgodnie z powołanym unormowaniem o posiedzeniach jawnych zawiadamia się strony i osoby zainteresowane przez wezwanie lub ogłoszenie podczas posiedzenia. Stronie nieobecnej na posiedzeniu jawnym należy zawsze doręczyć wezwanie na następne posiedzenie. Wezwanie powinno być doręczone co najmniej na tydzień przed posiedzeniem. Z zebranego w sprawie materiału wynika, iż postanowieniem z dnia 22 czerwca 2015 została odroczona rozprawa do dnia 21 października 2015 roku. Sąd Rejonowy uznał, że o jej wyznaczeniu został powiadomiony R. K. w imieniu małoletniego D. K. . Tymczasem D. K. jest pełnoletni i na Sądzie Rejonowym spoczywał obowiązek doręczenia mu wezwania na rozprawę wyznaczoną na dzień 21 października 2015 roku jako nieobecnemu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2015 roku. Tego rodzaju uchybienie nie prowadziłoby do nieważności postępowania, gdyby D. K. pomimo tego miał faktyczną możliwość działania, a więc gdyby stawił się na rozprawie, albo mógł składać kolejne wnioski lub wyjaśnienia, w tym także wnioski o powtórzenie przeprowadzonych pod jego nieobecność dowodów. Rozprawa wyznaczona na dzień 21 października 2015 r. była jednak ostatnią rozprawą w sprawie poprzedzającą wydanie wyroku. W tej sytuacji nie można mówić o tym, iż skarżący miał faktyczną możliwość składania jakichkolwiek dalszych wniosków. Wskazywane okoliczności odnoszą się również do sytuacji, gdy udział w rozprawie strony nie jest obowiązkowy, co także skutkuje koniecznością doręczenia wezwania z zachowaniem wymogów z art. 149 § 2 k.p.c. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 03 lutego 2010 r., II CSK 404/09 – w pełni aprobowanym przez Sąd odwoławczy w przedmiotowej sprawie – nawet w sytuacji, w której udział w rozprawie nie jest obowiązkowy i gdy strona została pouczona, że długotrwała przeszkoda w stawieniu się na rozprawę nie stanowi podstawy do jej odroczenia, termin rozprawy powinien być wyznaczony z uwzględnieniem wymogów z art. 149 § 2 k.p.c. Niezachowanie tego terminu w sytuacji, w której bezpośrednio po zamknięciu tak wyznaczonej rozprawy zapadło postanowienie kończące postępowanie w sprawie, stanowi o naruszeniu art. 149 § 2 k.p.c. ze skutkiem w postaci nieważności postępowania. Uczestnik D. K. został pozbawiony możliwości obrony swoich praw, albowiem na skutek uchybień procesowych Sądu pierwszej instancji nie mógł i nie brał udziału w istotnej części postępowania pierwszoinstancyjnego – w rozprawie poprzedzającej wydanie merytorycznego postanowienia. Z tych względów z uwagi na naruszenie przez Sąd Rejonowy art. 149 § 2 k.p.c. należało stwierdzić z urzędu nieważność postępowania Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy zapewni uczestniczce M. C.

(1)możliwość wzięcia udziału w postępowaniu w pełnym zakresie, w tym dokonując prawidłowego doręczenia odpisu wniosku i pouczeń, wezwań na rozprawy i pouczeń w trybie art. 1135 5 k.p.c. w szczególności o obowiązku ustanowienia pełnomocnika dla doręczeń i skutkach braku ustanowienia takiego pełnomocnika, o tym, kto może być ustanowiony pełnomocnikiem, o możliwości złożenia odpowiedzi na pismo wszczynające postępowanie i wyjaśnień na piśmie. Sąd Rejonowy zapewni także udział w postępowaniu D. K. biorąc pod uwagę, że uczestnik D. K. jest osoba pełnoletnią, na co wskazuje odpis skrócony aktu urodzenia uczestnika (k. 12 akt I Ns 1404/14). Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy, na podstawie art. 386 § 2 k.p.c. w zw. z art. 374 k.p.c. i art. 13 § 2 k.p.c. , uchylił zaskarżone postanowienie, zniósł postępowanie z powodu nieważności i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu dla Łodzi Widzewa w Łodzi do ponownego rozpoznania, a także rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego.