Sad powszechny, VI Ka 1268/16

(1)i R. M.

(2), potwierdzone przez wskazanych w uzasadnieniu wyroku świadków oskarżenia oraz oparciu czynionych ustaleń na niespójnych, niejasnych i sprzecznych wewnętrznie zeznań R. M.

(1)i R. M.

(2), R. H. , W. M. , T. S. , M. B. i M. K. , których nie sposób było zweryfikować w ramach postępowania jurysdykcyjnego, a którym Sąd dał wiarę wskazując jeszcze, że rozbieżności dają tym zeznaniom walor wiarygodności, - art.7 kpk w zw. z art.2 § 2 kpk w zw. z art.4 kpk w zw. z art.410 kpk poprzez dokonanie dowolnej oceny całokształtu zebranego materiału dowodowego przez odmowę wiarygodności wyjaśnień i zeznań świadków oraz dokumentów, które przemawiają na korzyść oskarżonego, - art.5 § 2 kpk w zw. z art.2 § 2 kpk poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości, które wyłoniły się w toku przeprowadzonego przez Sąd I instancji postępowania, wyłącznie na niekorzyść oskarżonego, a więc wbrew zasadzie in dubio pro reo ; 2. spowodowany licznymi i poważnymi uchybieniami natury procesowej błąd w ustaleniach faktycznych, mający istotny wpływ na treść orzeczenia, polegający na bezprawnym i nieuzasadnionym przyjęciu, że oskarżony dopuścił się zarzuconych mu czynów w sposób opisany w akcie oskarżenia. Podnosząc te zarzuty oskarżony wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia i uniewinnienie od popełnienia zarzucanych mu czynów, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Okręgowy stwierdził, co następuje: Na uwzględnienie zasługiwał wniosek apelacji o zmianę wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego M. R. od popełnienia zarzucanych mu przestępstw, jednakże z innych powodów niż wskazane w środku odwoławczym. O uniewinnieniu przez Sąd odwoławczy oskarżonego od popełnienia obu zarzucanych mu czynów zadecydowały błędy natury proceduralnej oraz naruszenie w ponownym postępowaniu przez Sąd Rejonowy zakazu reformationis in peius . Wskazane uchybienia miały miejsce w następującym stanie faktycznym. M. R. został oskarżony o popełnienie dwóch przestępstw. Jednego z art.270 § 1 kk (fałszerstwo materialne), a drugiego z art.230 § 1 kk (płatna protekcja). Pierwszy w sprawie wyrok zapadł w Sądzie Rejonowym w Wadowicach (...) (...) Wydziale K. w dniu 12 marca 2013 roku sygn. akt VII K 12/13 (k.531). Tymże wyrokiem przypisano M. R. przestępstwo z art.270 § 1 kk polegające na tym, że nieustalonego dnia w marcu 2005 roku w S. w celu użycia za autentyczny podrobił dokument w postaci umowy pośrednictwa w ten sposób, że podpisał się jako pośrednik danymi „ E. R. ”, oraz czyn z art.230 § 1 kk w takiej postaci, że w nieustalonych dniach w lutym i w marcu 2005 roku w S. i Z. , powołując się na wpływy w instytucjach państwowych podjął się pośrednictwa w załatwieniu sprawy uzyskania kredytu dla R. M.

(1)w (...) w zamian za korzyść majątkową w kwocie 20.000 złotych. Od tego wyroku, co ważne, apelację wniósł wyłącznie oskarżony (k.559-560). W takiej sytuacji, zgodnie z art.434 § 1 kpk , nie było już możliwe wydania orzeczenia na jego niekorzyść. Sąd Okręgowy w Krakowie wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2014 roku sygn. akt IV Ka 781/13, stwierdzając bezwzględną przyczynę odwoławczą z art.439 § 1 pkt 5 kpk , uznając rozważanie zarzutów apelacji oskarżonego za przedwczesne, uchylił zaskarżony wyrok w całości i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania (k.590-596). Pomimo nierozpoznania zarzutów środka odwoławczego Sąd Okręgowy zwrócił uwagę Sądowi Rejonowemu, że należy jeszcze raz rozważyć czy otrzymanie przez oskarżonego kwoty 20.000 złotych było korzyścią majątkową uzyskaną w związku z powoływaniem się na wpływ w instytucjach państwowych i samorządowych. Za przestępstwo z art.230 § 1 kk odpowiada ten kto, powołując się na wpływy w instytucji państwowej, samorządowej, organizacji międzynarodowej albo krajowej lub w zagranicznej jednostce organizacyjnej dysponującej środkami publicznymi albo wywołując przekonanie innej osoby lub utwierdzając ją w przekonaniu o istnieniu takich wpływów, podejmuje się pośrednictwa w załatwieniu sprawy w zamian za korzyść majątkową lub osobistą albo jej obietnicę. Zasadna zatem była sugestia instancji odwoławczej, że w świetle znamion czynu z art.230 § 1 kk wpływy, ze względu na które sprawca podejmuje się pośrednictwa w załatwieniu sprawy, mają rozciągać się (rzeczywiście lub pozornie) na instytucję państwową (zarówno polską, jak i zagraniczną), instytucję samorządową, organizację międzynarodową, krajową jednostkę organizacyjną dysponującą środkami publicznymi, zagraniczną jednostkę organizacyjną dysponującą środkami publicznymi. Rozpoznający sprawę po raz drugi Sąd Rejonowy w Gliwicach prawidłowo nie stwierdził wyczerpania przez oskarżonego wszystkich znamion ustawowych płatnej protekcji. Ustalił bowiem, co nie jest kwestionowane na niekorzyść M. R. i jest zgodne z materiałem dowodowym, że oskarżony powoływał się wyłącznie na pewność uzyskania dla R. M.

(1)kredytu bankowego w (...) , zaś bank ten nie jest instytucją państwową, samorządową ani też organizacją krajową, międzynarodową lub zagraniczną jednostką organizacyjną dysponującą środkami publicznymi. Nie było zatem możliwe przypisanie M. R. przestępstwa płatnej protekcji. W tej sytuacji rozważenia wymagało czy prawidłowo Sąd Rejonowy w Gliwicach zamiast czynu z art.230 § 1 kk przypisał oskarżonemu przestępstwo z art.286 § 1 kk (oszustwo). W ocenie Sądu Okręgowego byłoby to możliwe, gdyby nie zakaz reformationis in peius . Zgodnie z art.443 kpk w razie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania wolno w dalszym postępowaniu wydać orzeczenie surowsze niż uchylone tylko wtedy, gdy orzeczenie to było zaskarżone na niekorzyść oskarżonego albo na korzyść oskarżonego w warunkach określonych w art. 434 § 4 kpk . Ugruntowane w orzecznictwie jest stanowisko, że gwarancyjna funkcja przepisu art. 443 kpk powoduje, że zakaz orzekania na niekorzyść obejmuje dokonywanie jakichkolwiek zmian powodujących negatywne skutki dla oskarżonego nie tylko w zakresie ustaleń faktycznych, ale także tych, które są uwidocznione jedynie w treści uzasadnienia orzeczenia. Ta funkcja gwarancyjna jest nadrzędna nad powinnością dostosowania subsumcji prawnej do zachowania sprawcy, nawet kosztem zdekompletowania znamion typu czynu zabronionego i prawidłowości rozstrzygnięcia, a jej procesowa realizacja wpływa nawet na respektowanie odstępstwa od zasady prawdy materialnej (tak m.in. Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z dnia 18 listopada 2015 roku, II Aka 220/15). Sąd Rejonowy naruszył przywołany zakaz, gdyż pierwszy wyrok zaskarżył wyłącznie oskarżony, zaś przypisanie mu po przeprowadzeniu postępowania dowodowego przestępstwa oszustwa wiąże się z poczynieniem ustaleń dla niego niekorzystnych. Nie chodzi przy tym, że oba przestępstwa znajdują się w różnych rozdziałach Kodeksu karnego , czyli chronią odmienne dobra prawne, ale opis czynu pierwotnie przypisanego oskarżonemu nie zawiera wszystkich znamion ustawowych przestępstwa oszustwa, zaś znamion tych nie można domniemywać. O ile zatem można w przypisanym pierwotnie przestępstwie dopatrzeć się znamion działania „w celu osiągnięcia korzyści majątkowej”, a także „doprowadzenia innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem”, o tyle nie sposób przyjąć znamienia określającego czynność sprawczą w postaci „wprowadzenia w błąd”. Ewidentnie zatem ustalając, że oskarżony wprowadził w błąd R. M.

(1)co do możliwości uzyskania przez Zakłady (...) spółka jawna ” kredytu w (...) , Sąd I instancji poczynił ustalenia na jego niekorzyść, czego nie mógł zrobić z uwagi na wyżej opisany układ procesowy. Nie ma przy tym racji Sąd I instancji, że dokonał wyłącznie zmiany kwalifikacji prawnej czynu (k.887). Jest zatem przyjęcie odpowiedzialności oskarżonego z art.286 § 1 kk naruszeniem normy z art.443 kpk . Dodać jeszcze trzeba, co ma znaczenie drugorzędne, że Sąd Rejonowy wydający pierwszy wyrok w sprawie nie poczynił, co wynika z treści uzasadnienia wyroku, ustaleń faktycznych odnośnie wprowadzenia w błąd pokrzywdzonego przez oskarżonego. Jeśli zatem nie było możliwe przypisanie oskarżonemu przestępstwa oszustwa, a w drugiej kolejności przestępstwa płatnej protekcji, Sąd odwoławczy mógł jedynie zmienić zaskarżony wyrok i uniewinnić M. R. od popełnienia zarzucanego mu przestępstwa z art.230 § 1 kk . Innego rodzaju uchybienie spowodowało, że także od odpowiedzialności za czyn z art.270 § 1 kk należało uwolnić oskarżonego. W tym wypadku Sąd Rejonowy nie zauważył, że w akcie oskarżenia opis czynu nie zawiera wszystkich znamion ustawowych fałszerstwa materialnego (k.161). Dostrzegł to natomiast Sąd Rejonowy w Wadowicach opisując na nowo to przestępstwo i wskazując, że oskarżony działał „w celu użycia za autentyczny” (k.531). Natomiast Sąd Rejonowy w Gliwicach w części wstępnej wyroku przywołał za aktem oskarżenia opis czynu bez znamienia „w celu użycia za autentyczny”, zaś w pkt 1 części rozstrzygającej uznał M. R. „za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu w punkcie I części wstępnej wyroku czynu”, czyli pozbawionego wszystkich znamion przestępstwa z art.270 § 1 kk (k.861). W tym wypadku wyrok również został zaskarżony tylko na korzyść oskarżonego, a zatem nie było możliwe orzeczenie na jego niekorzyść ( art.434 § 1 kpk ), a do tego sprowadzałoby się uzupełnienie przez Sąd odwoławczy znamion ustawowych. Brak przypisania oskarżonemu przestępstwa zawierającego w opisie wszystkie znamiona ustawowe skutkować musiało uniewinnieniem M. R. od popełnienia zarzucanego mu przestępstwa z art.270 § 1 kk . Konsekwencją uniewinnienia oskarżonego jest obciążenie Skarbu Państwa kosztami procesu w sprawie ( art.632 pkt 2 kpk ). Ponieważ obrońca z wyboru złożył wniosek o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz oskarżonego kosztów związanych z udziałem obrońcy z wyboru Sąd odwoławczy zasądził na rzecz M. R. kwotę 3.240 złotych tytułem wydatków związanych z ustanowieniem w sprawie obrońcy z wyboru. Kwota ta stanowi wynagrodzenie z tytułu udziału obrońcy: w postępowaniu przygotowawczym (300 złotych), jeden raz przed Sądem Rejonowym w Wadowicach (420 złotych), jeden raz przed Sądem Okręgowym w Krakowie (420 złotych), dziewięć terminów przed Sądem Rejonowym w Gliwicach (420 złotych plus osiem dodatkowych – 672 złotych), dwa terminy przed Sądem Okręgowym w Gliwicach (840 złotych plus 168 złotych - stawka ta według Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie, obowiązującego od 1 stycznia 2016 roku z uwzględnieniem § 21 Rozporządzenia).