Sad powszechny, VI Ca 387/17

(1)i R. T. o zasiedzenie na skutek apelacji wnioskodawczyni G. Z. od postanowienia Sądu Rejonowego w Częstochowie z dnia 15 listopada 2016r. sygn. akt II Ns 943/16 postanawia : oddalić apelację sygn.akt VI Ca 387 /17 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 15.11.2016 r. Sąd Rejonowy w Częstochowie oddalił wniosek G. Z. o zasiedzenie. Z ustaleń Sądu wynika, że przedmiot postępowania stanowi prawo własności zabudowanej nieruchomości położonej w C. przy ul. (...) , oznaczonej jako działka nr (...) o powierzchni 0,0973 ha. Działka nr (...) odpowiada działce nr (...) o powierzchni 960 m2 opisanej pierwotnie w księdze wieczystej. Nieruchomość jest zabudowana budynkiem mieszkalnym o powierzchni użytkowej 82 m2 i budynkiem gospodarczym. Pierwotnie jej właścicielami na podstawie umowy kupna z dnia 17.12.1931 r. byli J. i B. małżonkowie T. po połowie. W dniu 12.03.1976 r. J. i B. małżonkowie T. zawarli z I. T. nieformalną umowę sprzedaży należącej do nich nieruchomości i wystawili pokwitowanie, z którego wynikało, że otrzymali od kupującej kwotę 200.000 zł. Kwota ta została im wpłacona zaliczkowo na poczet nabycia przez I. T. wyłącznego prawa własności w odniesieniu do nieruchomości położonej w C. przy ul. (...) , składającej się z parceli i czteroizbowego budynku jednorodzinnego. J. i B. małżonkowie T. podali, że przedmiotowa nieruchomość była dotychczas ich wyłączną własnością, a I. T. zobowiązała się do wypłaty jeszcze 50.000 zł w wypadkach losowych w terminach, które ustalono dwustronnie. Jednocześnie M. T. - syn J. i B. T. , będący stroną przedmiotowej umowy, oświadczył, iż jako pierwszy spadkobierca zrzeka się praw spadkowych co do nieruchomości. Z treści pokwitowania wynika również, iż jest ono integralną częścią ugody w kwestii przeniesienia praw spadkowych , zawartej pomiędzy J. i B. T. , a I. T. . Przedmiotowa umowa została podpisana przez J. T. , B. T. , M. T. i I. T. . Ponadto podpisy złożyli również świadkowie S. K.

(2)i S. K.

(1). W dniu 05.08.1977 r. małżonkowie T. pokwitowali odbiór kwoty 50.000 zł od I. T. . Od momentu zawarcia nieformalnej umowy I. T. zamieszkała na nieruchomości będącej przedmiotem niniejszego postępowania. I. T. zobowiązała się do sprawowania opieki nad J. i B. T. i objęła we władanie należącą do nich nieruchomość. Na nieruchomości zamieszkiwał również jej konkubent S. K.

(2). I. T. władała nieruchomością jak właściciel od daty zawarcia umowy, mieszkała w domu na tej nieruchomości, dbała o jej stan, czyniąc potrzebne remonty i naprawy, płaciła należne podatki. W dbaniu o należyty stan nieruchomości brał również udział S. K.

(2). W dniu 13.02.1980 r. zmarł J. T. , zaś w 1989 r. zmarła jego żona B. T. . Wyżej wymienieni mieli jednego syna M. T. , który zmarł w 1991 r. nie pozostawiając dzieci. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w C. z dnia 10.08.1995 r. spadek po J. T. na podstawie testamentu z dnia 02.03.1976 r. nabyli: I. T. i S. K.

(1)po połowie. S. K.

(1)jest synem S. K.

(2). Powyższe orzeczenie zaskarżyła I. T. , wskazując, że przedmiotem spadku jest nieruchomość, którą nabyła w drodze pisemnej umowy kupna od J. T. i nieruchomość ta należy się wyłącznie jej. Postanowieniem z dnia 16.01.1996 r. Sąd oddalił rewizję I. T. . Do chwili obecnej nie toczyło się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po B. T. i M. T. . I. T. wraz ze S. K.

(2), aż do śmierci zamieszkiwali na przedmiotowej nieruchomości. W 1992 r. zmarł S. K.

(2). Pozostawił on syna S. K.

(1), który nigdy nie zamieszkiwał na tej nieruchomości. W 1993 r. wraz z I. T. na nieruchomości objętej wnioskiem mieszkała także R. T. . W dniu 09.07.1998 r. zmarła I. T. . Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w C. z dnia 16.12.1998 r. spadek po niej na podstawie testamentu nabyła R. T. w całości. W dniu 03.02.1999 r. R. T. wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie na jej rzecz nabycia przez zasiedzenie własności przedmiotowej nieruchomości. W toku postępowania Sąd Rejonowy w C. dokonał ogłoszeń w prasie o toczącym się postępowaniu. Postanowieniem z dnia 09.12.1999 r., sygn. akt (...) Sąd Rejonowy w C. stwierdził, że I. T. nabyła własność przedmiotowej nieruchomości z dniem 13.03.1996 r. przez zasiedzenie. R. T. przedmiotową nieruchomość objęła w posiadanie po śmierci I. T. . W tym czasie czyniła nakłady na nieruchomość i dbała o jej utrzymanie w należytym stanie. W dniu 23.02.2000 r. R. T. darowała nieruchomość swojej siostrze G. Z. . W oparciu o akt darowizny oraz postanowienia o zasiedzeniu i stwierdzeniu nabycia spadku w treści księgi wieczystej (...) wpisano prawa własności na rzecz G. Z. . W dniu 08.03.2000 r. S. K.

(1)wniósł do Sądu Rejonowego w C. skargę o wznowienie postępowania (...) , zakończonego prawomocnym postanowieniem z dnia 09.12.1999 r. w przedmiocie zasiedzenia przedmiotowej nieruchomości na rzecz I. T. . Z treści skargi wynikało, że skarżący na skutek dziedziczenia po J. T. jest współwłaścicielem przedmiotowej nieruchomości. Jednocześnie nie był on uczestnikiem postępowania, którego przedmiotem było jej zasiedzenie. Postanowieniem z dnia 28.09.2000 r., sygn. akt (...) postępowanie w sprawie (...) Sądu Rejonowego w C. zostało wznowione, a wniosek I. T. o zasiedzenie przedmiotowej nieruchomości został oddalony. Podstawą oddalenia wniosku było niespełnienie przesłanki upływu czasu przy przyjęciu złej wiary po stronie posiadaczki samoistnej I. T. i jej następców. W dniu 12.06.2001 r. Sąd Okręgowy w C. oddalił apelację od powyższego orzeczenia złożoną przez R. T. i G. Z. . W dniu 26.11.2001 r. Sąd Najwyższy odrzucił kasację wniesioną przez G. Z. i R. T. od postanowienia z dnia 12.06.2001 r. S. K.

(1)w dniu 03.06.2002 r. wystąpił z pozwem o uzgodnienie księgi wieczystej (...) z rzeczywistym stanem prawnym przez wykreślenie G. Z. jako właścicielki nieruchomości dla której prowadzona jest księga. Na rozprawie w dniu 27.01.2003 r. w sprawie (...) powód sprecyzował żądanie pozwu w ten sposób, że wniósł o wykreślenie pozwanej jako wyłącznej właścicielki całej nieruchomości i wpisanie jako współwłaścicieli po 1/2 części powoda i pozwaną. Sąd Rejonowy w C. prawomocnym wyrokiem z dnia 06.02.2003 r. oddalił powództwo S. K.

(1). Z dniem 27.03.2002 r. w treści księgi wieczystej nr (...) wpisano ostrzeżenie o niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym polegającej na oddaleniu wniosku R. T. o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości w drodze zasiedzenia, na skutek wznowienia postępowania w sprawie (...) . W dniu 17.04.2002 r. S. K.

(1)wniósł o wykreślenie G. Z. z treści księgi wieczystej jako właścicielki przedmiotowej nieruchomości. Wniosek wnioskodawcy został zwrócony w dniu 18.04.2002 r. z uwagi na nieuiszczenie opłaty od wniosku. W dniu 16.04.2015 r. S. K.

(1)wystąpił przeciwko G. Z. i R. T. z powództwem o uzgodnienie treści księgi wieczystej (...) z rzeczywistym stanem prawnym przez dokonanie zamiast wpisu G. Z. wpisu prawa własności tejże nieruchomości na rzecz powoda S. K.

(1)oraz pozwanej R. T. po 1/2 udziału na rzecz każdego z nich. Postanowieniem z dnia 14.04.2016 r., sygn. akt (...) Sąd Rejonowy w C. jako stronę pozwaną oznaczył wyłącznie G. Z. i w oparciu o art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. zawiesił postępowanie w sprawie do czasu zakończenia niniejszego postępowania o zasiedzenie. Na przedmiotowej nieruchomości zamieszkuje obecnie G. Z. , która objęła ją w posiadanie z dniem 23.02.2000 r. na podstawie umowy darowizny. Wnioskodawczyni ponosi aktualnie koszty napraw i nakładów na nieruchomość, a także reguluje należny podatek. Sąd Rejonowy uznał, iż nie zostały spełnione przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku wnioskodawczyni o zasiedzenie. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie niewątpliwie mamy do czynienia z ciągłością posiadania samoistnego nieruchomości, początkowo przez I. T. do dnia jej śmierci, tj. do dnia 09.07.1998 r., a następnie przez R. T. do dnia 23.02.2000 r., a kolejno przez G. Z. . Niezależnie od powyższego, nie została zrealizowana przesłanka upływu czasu wymaganego do zasiedzenia nieruchomości. W chwili objęcia przedmiotowej nieruchomości w posiadanie samoistne I. T. była w złej wierze. Osoba, która weszła w posiadanie nieruchomości na podstawie umowy mającej na celu przeniesienie własności zawartej bez zachowania formy aktu notarialnego nie może być bowiem uznana za samoistnego posiadacza w dobrej wierze. Do zasiedzenia nieruchomości objętej wnioskiem zastosowanie znajdzie zatem 30 letni okres zasiedzenia, który przy przyjęciu jego początku na dzień 12.03.1976 r. winien upłynąć w dniu 13.03.2006 r. Na skutek złożenia w dniu 08.03.2000 r. skargi o wznowienie postępowania (...) , zakończonego prawomocnym postanowieniem z dnia 09.12.1999 r. w przedmiocie zasiedzenia przedmiotowej nieruchomości na rzecz I. T. złożonej przez S. K.

(1), a następnie wydania postanowienia z dnia 28.09.2000 r., sygn. akt (...) przez Sąd Rejonowy w C. , na mocy którego wznowiono postępowanie, a wniosek I. T. o zasiedzenie nieruchomości oddalono, doszło do przerwania biegu terminu zasiedzenia nieruchomości objętej wnioskiem. Apelację od powyższego postanowienia złożyła wnioskodawczyni, zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 123 § 1 pkt 1 k.c. w zw. z art. 175 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż w niniejszej sprawie na skutek wniesienia przez uczestnika postępowania skargi o wznowienie postępowania o sygn. akt (...) oraz powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, doszło do przerwania biegu terminu zasiedzenia nieruchomości objętej wnioskiem, a w konsekwencji nie zostały spełnione obligatoryjne przesłanki zasiedzenia, tj. samoistne posiadanie spornej nieruchomości przez ustawowo wymagany okres 30 lat. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia, poprzez stwierdzenie, że G. Z. nabyła z dniem 13.03.2006 r. w drodze zasiedzenia przedmiotową nieruchomość, zasądzenie od uczestnika postępowania S. K.

(1)kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja nie jest zasadna. Sąd pierwszej instancji, przyjmując, że w sprawie doszło do przerwania biegu terminu zasiedzenia, nie naruszył przepisów wskazanych w zarzucie apelacyjnym. Stanowisko Sądu pierwszej instancji opiera się na poglądzie Sądu Najwyższego, zawartym w postanowienie z dnia 10.03.2016 r., zgodnie z którym, wniesienie przez właściciela nieruchomości, przeciwko któremu biegnie termin zasiedzenia, skargi o wznowienie postępowania zakończonego orzeczeniem stwierdzającym nabycie własności przez zasiedzenie, przerywa bieg terminu zasiedzenia ( III CSK 186/15, Biul. SN 2016/5/14, OSNC-ZD 2017/1/14) . W uzasadnieniu tego orzeczenia SN wyjaśnił, że należy uwzględnić, iż sama sprawa o stwierdzenie zasiedzenia, mimo, że toczy się w trybie nieprocesowym ( art. 609-610 k.p.c. ), jest sprawą o ustalenie prawa własności. Deklaratoryjne postanowienie sądu stwierdzające nabycie prawa własności przez zasiedzenie wiąże - zgodnie z art. 365 k.p.c. - nie tylko sąd i strony tego postępowania, ale także inne sądy. Jest ono dokumentem, na podstawie którego ujawnia się osobę wymienioną w postanowieniu sądu jako właściciela nieruchomości w księdze wieczystej, co wiąże się z kolei z działaniem domniemania zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym ( art. 3 ust. 1 u.k.w.h.). Istotną, z punktu widzenia rozpoznawanego zagadnienia, konsekwencją wydania prawomocnego orzeczenia stwierdzającego nabycie prawa własności nieruchomości przez zasiedzenie jest to, że jedynie w drodze skargi o wznowienie postępowania można wzruszyć skutki wynikające z tego orzeczenia, jeżeli było ono obiektywnie nieprawidłowe. W szczególności, nie można wzruszyć skutków tego orzeczenia w drodze powództwa o ustalenie prawa własności wytoczonego na podstawie art. 189 k.p.c. , w ramach powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym ( art. 10 u.k.w.h.), czy też - badając przesłankowo kwestię prawa własności nieruchomości - przy rozpoznawaniu powództwa petytoryjnego ( art. 222 k.c. ). Jednocześnie w orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że czynnością przerywającą bieg zasiedzenia jest wniesienie nie tylko skargi wydobywczej na podstawie art. 222 § 1 k.c. , ale także powództwa właściciela przeciwko posiadaczowi nieruchomości zmierzającego do ustalenia prawa własności nieruchomości (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 1998 r., I CKN 143/98 i z dnia 23 listopada 2004 r., I CK 276/04 oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 lipca 1992 r., III CZP 87/92, OSNC 1993, Nr 3, poz. 31). Z tych względów istotne są specyficzne cechy prawne skargi o wznowienie postępowania polegające na tym, że z jednej strony ma ona cechy nadzwyczajnego środka zaskarżenia zmierzającego do wzruszenia prawomocnego orzeczenia, a z drugiej strony ma cechy zbliżające ją do powództwa (wniosku) inicjującego nowe postępowanie w sprawie w razie uznania dopuszczalności wznowienia postępowania (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2008 r., III CZP 142/07, OSNC 2008, Nr 11, poz. 122 i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2011 r., III CSK 311/10, nie publ.). Ta dwoistość skargi o wznowienie postępowania powoduje - jak zasadnie podniesiono w piśmiennictwie - że skutki jej wniesienia powinny być oceniane podobnie, jak wniesienie powództwa (wniosku) inicjującego nową sprawę. Dlatego powinno się ją uznawać w świetle uregulowania art. 125 § 1 pkt 1 w zw. z art. 175 k.c. za czynność przerywającą bieg zasiedzenia. Tym bardziej, że - jak to wskazano wcześniej - jest to jedyna akcja sądową, za pomocą której właściciel nieruchomości może podważyć tytuł prawny do nieruchomości samoistnego posiadacza, który - według prawomocnego orzeczenia sądu - nabył jej własność przez zasiedzenie. Należy mieć także na uwadze, że ewentualne oddalenie wniosku o stwierdzenie zasiedzenia - do czego zmierza skarga o wznowienie postępowania - jest w istocie równoważne w skutkach z ustaleniem, że posiadacz samoistny nie jest jej właścicielem. Przesłanką pozytywną wydania tego orzeczenia jest zarazem stwierdzenie, że skarga o wznowienie postępowania została wniesiona przez właściciela. Z tych przyczyn nie można traktować czynności wniesienia skargi o wznowienie postępowania o stwierdzenie zasiedzenia jedynie jako czynności przygotowawczej do wniesienia właściwej akcji sądowej, tj. o wydanie nieruchomości, która dopiero przerywałaby bieg zasiedzenia nieruchomości. Taka ocena nie uwzględnia bowiem, że dopóki nie zostanie wydane orzeczenie uwzględniające skargę o wznowienie postępowania, dopóty właściciel nieruchomości, przeciwko któremu biegnie termin zasiedzenia, nie może wylegitymować się w innym postępowaniu sądowym tytułem własności nieruchomości, co jest warunkiem skutecznego wytoczenia powództwa petytoryjnego ( art. 222 k.c. ). Nie można także wymagać, aby przed zakończeniem postępowania o wznowienie postępowania o zasiedzenie właściciel przezornie, tylko w celu wywołania skutków wynikających z art. 123 § 1 pkt 1 w zw. z art. 175 k.c. , wytaczał powództwo o wydanie nieruchomości przeciwko jej posiadaczowi samoistnemu legitymującemu się prawomocnym postanowieniem stwierdzającym nabycie przez niego własności nieruchomości przez zasiedzenie z ewentualnym wnioskiem o zawieszenie tego postępowania do czasu zakończenia sprawy o wznowienie postępowania w sprawie o stwierdzenie zasiedzenia. Należy bowiem założyć, że celem ustawodawcy nie było takie uregulowanie czynności przerywających bieg zasiedzenia, aby prowadziło ono do konieczności podejmowania czynności nieracjonalnych, a za takie należałoby uznać wytaczanie powództw petytoryjnych w niepewnej sytuacji prawnej nieruchomości wywołanej istnieniem prawomocnego orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie własności nieruchomości przez zasiedzenie, przed zakończeniem postępowania o jego wznowienie. Dodać należy, iż podobna do analizowanej w sprawie sytuacja występuje w sprawach, w których wydano ostateczną decyzję stwierdzającą nabycie własności nieruchomości na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250). W orzecznictwie przyjęto, że do czynności, o których mowa w art. 123 § 1 pkt 1 w zw. z art. 175 k.c. , przerywających bieg zasiedzenia nieruchomości, zalicza się działania uczestników postępowania uwłaszczeniowego podważające akt uwłaszczenia w postępowaniu administracyjnym, w tym złożenie skargi o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego aktem własności ziemi w sytuacji, w której skutki stąd wynikające dotykają posiadacza nieruchomości (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 29 września 2004 r., II CK 18/04, OSNC 2005, Nr 9, poz. 159, z dnia 28 października 2005 r., II CSK 2/05, z dnia 14 grudnia 2006 r., I CSK 296/06, nie publ. oraz z dnia 5 kwietnia 2012 r., II CSK 395/11). Zgodzić się należy z autorem apelacji, że zaprezentowany w cytowanym postanowieniu pogląd nie jest jedynym prezentowanym poglądem w orzecznictwie na ten temat. Dostrzegł to również Sąd Najwyższy, odnosząc się krytycznie do poglądu odmiennego, przedstawionego w postanowieniu SN z dnia 22 czerwca 1998 r., I CKN 143/98 (OSP 2000, Nr 2, poz. 22). Wypada zresztą zwrócić uwagę, że w tym orzeczeniu SN stwierdził jednocześnie, że czynnością zmierzającą do ustalenia prawa będzie także wytoczenie przeciwko posiadaczowi ujawnionemu w księdze wieczystej powództwa o uzgodnienie stanu ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym w oparciu o art. 10 u.k.w.h., z czym mamy do czynienia w sprawie niniejszej. Sąd Okręgowy, tak jak wcześniej Sąd Rejonowy, podzielił przedstawione stanowisko Sądu Najwyższego w sprawie III CSK 186/15, co przesądziło o oddaleniu apelacji na podstawie art. 385 k.p.c.