Sad powszechny, I ACa 45/17

(1). Miała w tym Banku rachunek bankowy i kredyt w wysokości 70.000zł, a w innym banku kredyt w wysokości 20.000zł. Wraz z mężem A. S. wystąpiła do (...) SA o udzielenie kredytu konsolidacyjnego. Warunki na jakich miał zostać udzielony ten kredyt powódka omawiała z E. P.

(1), która była zorientowana w sytuacji finansowej i rodzinnej powódki, wiedziała również o chorobie męża powódki. E. P.

(2)po sprawdzeniu zdolności kredytowej powódki, powiadomiła ją o konieczności zabezpieczenia spłaty kredytu konsolidacyjnego umową ubezpieczenia na wypadek śmierci kredytobiorców i na prośbę powódki wyjaśniła jej zasady ubezpieczenia. 20 marca 2014r. powódka i jej mąż zawarli z (...) SA umowę kredytu (...) na mocy której Bank udzielił im kredytu gotówkowego w kwocie 125.000zł z przeznaczeniem na konsolidację zadłużenia i na bieżące potrzeby. W § (...) umowy zapisano, że Bank udziela kredytu z przystąpieniem do ubezpieczenia, o którym mowa w „Deklaracji zgody”, stanowiącej załącznik do umowy. Powódka i jej mąż podpisali oświadczenie, że przed zawarciem umowy otrzymali formularz informacyjny i załącznik do umowy w postaci „Deklaracji zgody na objęcie grupowym ubezpieczeniem na życie kredytobiorców kredytów gotówkowych (...) udzielonych przez (...) SA oraz grupowym ubezpieczeniem utraty pracy”. W deklaracji tej powódka wymieniona została jako pierwszy ubezpieczony, a jej mąż jako drugi. Jako ubezpieczający wymieniony został (...) SA , a pozwany jako ubezpieczyciel. W pkt (...) „Deklaracji zgody” powódka i jej mąż, jako ubezpieczeni, wyrazili zgodę na objęcie ich ochroną ubezpieczeniową na podstawie warunków grupowego ubezpieczenia na życie kredytobiorców kredytów gotówkowych (...) udzielonych przez (...) SA na sumy ubezpieczenia określone w tych warunkach w ramach umowy ubezpieczenia na życie zawartej pomiędzy (...) SA a (...) SA w S. . W pkt (...) „Deklaracji zgody” powódka i jej mąż potwierdzili, że przed przystąpieniem do umowy ubezpieczenia otrzymali tekst warunków grupowego ubezpieczenia na życie kredytobiorców kredytów gotówkowych (...) udzielonych przez (...) SA oraz, że zapoznali się z ich treścią, że są one dla nich zrozumiałe i w pełni je akceptują. W pkt (...) „Deklaracji zgody” powódka i jej mąż wyrazili zgodę, aby Bank, jako ubezpieczający w umowie ubezpieczenia na życie wyznaczył uposażonego uprawnionego do świadczenia z tytułu ich zgonu, a punkt (...) „Deklaracji zgody” stanowi, że do chwili całkowitej spłaty zadłużenia ubezpieczeni wyznaczają (...) jako uprawnionego do odbioru świadczeń wynikających z umowy ubezpieczenia, do wysokości zadłużenia wynikającego z umowy kredytu wraz z odsetkami. Dokument „Deklaracji zgody” podpisany został przez powódkę i jej męża w dniu zawarcia umowy kredytu, tj. 20 marca 2014r. Powódka i jej mąż płacili składki ubezpieczeniowe w wysokości wskazanej w „Deklaracji zgody”. (...) . mąż powódki A. S. zmarł wskutek udaru niedokrwiennego mózgu, ciężkiej przewlekłej niewydolności serca i ostrej niewydolności krążeniowo – oddechowej. Pozwany odmówił powódce wypłaty świadczenia z tytułu zgonu męża, na tej podstawie, że zgon spowodowany był chorobą, której objawy i leczenie występowały w okresie 12 miesięcy przed przystąpieniem do ubezpieczenia, a to odwołując się do § (...) warunków grupowego ubezpieczenia na życie kredytobiorców kredytów gotówkowych (...) udzielonych przez (...) SA , który stanowi, iż w okresie 24 miesięcy od daty objęcia ubezpieczonego ochroną ubezpieczeniową ubezpieczyciel nie ponosi odpowiedzialności, jeżeli zgon ubezpieczonego był spowodowany chorobą, która była zdiagnozowana, leczona lub której objawy występowały w okresie 12 miesięcy przed datą objęcia ubezpieczonego ochroną ubezpieczeniową oraz, że za objawy choroby uważa się takie objawy, których występowanie potwierdzono w procesie rozpatrywania roszczenia, i które zgodnie z wiedzą medyczną okażą się charakterystyczne dla danego rodzaju choroby. Oceniając zasadność roszczenia o zapłatę 110.337,63zł, stanowiącej niespłacony na datę śmierci męża powódki kredyt, której powódka dochodziła z tytułu ubezpieczenia kredytobiorców na życie, Sąd Okręgowy stwierdził, iż zawarta przez strony umowa miała charakter dobrowolny. Art. 805 § 1 k.c. i postanowienia łączącej strony umowy obligowały powódkę i jej męża do zapłaty składek na ubezpieczenie, a pozwaną, do świadczenia w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku, przy czym uprawnionym do świadczenia, stosownie do postanowień punktu (...) „Deklaracji zgody” był (...) SA . Zabezpieczenie spłaty kredytu, od którego Bank uzależnił udzielenie powódce i jej mężowi kredytu, polegało bowiem na wskazaniu banku jako uposażonego, tj. podmiotu uprawnionego do otrzymania świadczenia ubezpieczeniowego w razie śmierci ubezpieczonych. Sąd Okręgowy stwierdził, że umowa ubezpieczenia na życie, ze względu na podstawowy rodzaj wypadku ubezpieczenio-wego - obejmowany ochroną ubezpieczeniową zgon ubezpieczonego, przybiera postać umowy ubezpieczenia na cudzy rachunek, określanej również jako umowa na rzecz osoby trzeciej sensu stricto. Umowa ta c harakteryzuje się tym, że ubezpieczający ubezpiecza własny interes majątkowy z zastrzeżeniem, że w razie zajścia wypadku ubezpieczeniowego świadczenie ubezpieczeniowe ma otrzymać osoba trzecia. Ten rodzaj ubezpieczenia oznacza, że śmierć osoby ubezpieczonej powoduje powstanie roszczenia o wypłatę świadczenia po stronie określonej osoby trzeciej, jako uposażonej. Nadto, Sąd Okręgowy zauważył, że zgodnie z art. 831 § 1 k.c. prawo wskazania uposażonego przysługuje ubez-pieczającemu i skonstatował, że skoro w pkt (...) „Deklaracji zgody”, stanowiącej załącznik do umowy o kredyt powódka i jej mąż, jako ubezpieczeni wyrazili zgodę, aby Bank, jako ubezpieczający w umowie ubezpieczenia na życie wyznaczył uposażonego, uprawnionego do świadczenia z tytułu ich zgonu, a w pkt (...) „Deklaracji zgody” oświadczyli, że do chwili całkowitej spłaty zadłużenia wyznaczają (...) jako uprawnionego do odbioru pozostałych świadczeń wynikających z umów ubezpieczenia, do wysokości kwoty zadłużenia wynikającego z umowy kredytu wraz z odsetkami należnymi (...) , zaś z § (...) warunków grupowego ubezpieczenia na życie kredytobiorców kredytów gotówkowych (...) udzielonych przez (...) SA wynika, że uposażonym uprawnionym do odbioru świadczenia z tytułu zgonu ubezpieczonego jest ubezpieczający, zatem powódka nie posiada legitymacji czynnej do wystąpienia na drogę sądową z ubezpieczycielem. Legitymacja ta przysługuje bowiem (...) SA z siedzibą w W. . Stwierdził też, iż legitymacji powódki nie tworzy stan odmowy świadczenia przez pozwanego i brak zainteresowania Banku w dochodzeniu roszczeń od pozwanego. Wyjaśnił, iż w tej sytuacji powódka mogłaby wystąpić z powództwem o ustalenie, że ubezpieczyciel zobowiązany jest spełnić świadczenie przewidziane w umowie ubezpieczenia. Sąd Okręgowy nie uwzględnił zarzutu powódki, że pozwany odmawiając wypłaty świadczenia z uwagi na treść § (...) warunków ubezpieczenia nadużył przysługujących mu uprawnień, bo nie poinformował powódki i jej męża o treści § (...) warunków ubezpieczenia, nie przedłożył im tych warunków do wglądu, ani nie przekazał ich tekstu wraz z umową. Przeczą bowiem temu dokumenty pisemne. Z oświadczenia podpisanego własnoręcznie przez powódkę i jej męża wynika, że pokwitowali oni odbiór formularza informacyjnego oraz załącznika do umowy w postaci „Deklaracji zgody” . Także „Deklaracja zgody” podpisana własnoręcznie przez powódkę i jej męża zawiera informacje o warunkach ubezpieczenia, nadto zawiera oświadczenie ubezpieczonych, że przed przystąpieniem do umowy ubezpieczenia otrzymali tekst warunków grupowego ubezpieczenia na życie kredytobiorców kredytów gotówkowych (...) udzielonych przez (...) SA . Powódka otrzymała warunki ubezpieczenia i miała zatem możliwość zapoznania się z ich treścią. Twierdzenie, że ich nie przeczytała nie może być tłumaczone na niekorzyść ubezpieczyciela, który poza odebraniem stosownego oświadczeń nie ma innej możliwości wykazania, że umożliwił kontrahentowi zapoznania się z treścią proponowanej umowy. Ponadto, powódka w swych zeznaniach przyznała, że otrzymała dokumenty wymienione w oświadczeniu znajdującym się na karcie 19 akt i że dokumentów tych nie przeczytała, poprzestając na informacjach uzyskanych od doradcy z ramienia Banku. Powódka nie wykazała w żaden sposób, że informacje przekazywane jej przez doradcę były nierzetelne. Sąd Okręgowy uznał, iż brak jest podstaw do przyznania powódce jako konsumentowi tak uprzywilejowanej pozycji, w której byłaby ona zwolniona z obowiązku przejawiania jakiejkolwiek staranności przy dokonywaniu oceny treści umowy, którą zamierzała zawrzeć i przerzucenie na ubezpieczyciela wszelkiej odpowiedzialności za możliwe, uświadomione przez powódkę w przyszłości zarzuty dotyczące poszczególnych postanowień zawartej umowy. Za niewiarygodne Sąd Okręgowy uznał twierdzenie powódki, że gdyby została poinformowana o treści przekazanych jej dokumentów, to nie podpisałaby umowy, jako niekorzystnej dla niej. Nie można bowiem przyjąć, że okoliczność wskazania Banku jako uposażonego w umowie ubezpieczenia jest dla powódki niekorzystną. Pobranie świadczenia przez Bank stanowiłoby spłatę w całości albo w określonej części należności kredytowych, z czym wiązałoby się częściowe, albo całkowite zwolnienie z długu na rzecz Banku. Konstatacje te legły u podstaw oddalenia powództwa przez Sąd Okręgowy i zasądzenia, stosownie do takiego wyniku sporu, na podstawie art. 98 k.p.c. , od powódki na rzecz pozwanego kosztów procesu - zastępstwa procesowego w stawce minimalnej. Apelację od wyroku wniosła powódka, domagając się jego zmiany przez zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz 110,337,63zł z ustawowymi odsetkami od 21 kwietnia 2015r., albo przez zasądzenie tej kwoty od pozwanego na rzecz (...) SA . Alternatywnie wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. W obu przypadkach wnioskowała o nieobciążanie jej kosztami procesu i zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kosztów procesu za obie instancje. Zarzuciła, iż Sąd Okręgowy, wydając zaskarżony wyrok naruszył prawo materialne, a to: - art. 808 §3 k.c. w zw. z art. 831 §1 k.c. przez ich niezastosowanie i odmówienie powódce legitymacji czynnej w sprawie, podczas gdy na podstawie tego przepisu, powódce jako ubezpieczonej przysługuje bezpośrednie prawo do występowania w stosunku do pozwanego z roszczeniem o zapłatę, - art. 805 §1 i 2 k.c. przez ich niezastosowanie i odmówienie powódce legitymacji czynnej w sprawie, podczas gdy w okolicznościach faktycznych sprawy, wobec opłacania składki ubezpieczeniowej, powódce przysługują wszelkie uprawnienia, jakie ustawa przyznaje ubezpieczonemu, a których odmienne uregulowanie w umowie powoduje jej nieważność w zakresie tych postanowień; - art. 385 3 pkt.7 k.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie i pominięcie okoliczności, iż zawarte przez powódkę i jej męża umowy - kredytu i ubezpieczenia nie są ze sobą związane (ubezpieczający nie jest zainteresowany w dochodzeniu zapłaty od ubezpieczyciela, pomimo zajścia zdarzenia ubezpieczeniowego - umowa nie jest więc zabezpieczeniem kredytu), w konsekwencji doszło do zawarcia umowy w warunkach określonych powołanym przepisem, tj. w warunkach uzależnienia zawarcia umowy kredytu od zawarcia umowy ubezpieczenia nie mającej bezpośredniego związku z umową kredytu; - art. 805 § 1 i 2 k.c. przez zaniechanie ustalenia przesłanki zajścia zdarzenia ubezpieczeniowego w postaci zgonu ubezpieczonego i oddalenie powództwa jedynie w oparciu o zarzut braku czynnej legitymacji procesowej. Ponadto zarzuciła naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. polegające na braku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego w sprawie i pominięciu wyjaśnień powódki co do okoliczności towarzyszących zawieraniu umowy ubezpieczenia, a w szczególności działaniu w zaufaniu do pracownika banku, który od wielu lat zajmował się sytuacją finansową powódki i nie poinformował jej o postanowieniu wskazującym bank jako podmiot uprawniony do odbioru świadczenia z umowy ubezpieczenia w razie wystąpienia zdarzenia ubezpieczeniowego, w konsekwencji czego powódka nie wiedziała jakie są rzeczywiste warunki ubezpieczenia. Pozwany wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego. Wywodził, iż brak legitymacji czynnej powódki jest oczywisty. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy i przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie były prawidłowe i znajdowały potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Podejmując je, Sąd Okręgowy nie naruszył w żadnej mierze przepisów procesowych, w tym art. 233 §1 k.p.c. , jako że nie przekroczył zasad swobodnej oceny dowodów, ani też nie naruszył zasad logiki i doświadczenia życiowego. W szczególności Sąd Okręgowy miał pełne podstawy ku temu, by przyjąć, iż umowa ubezpieczenia była powiązana z umową o kredyt, jako że bez niej powódka i jej mąż nie wykazywali zdolności kredytowej i od jej zawarcia (...) uzależnił udzielenie powódce i jej mężowi kredytu. Miał też podstawy, by przyjąć, że zarówno powódka, jak i jej mąż otrzymali warunki grupowego ubezpieczenia na życie kredytobiorców kredytów gotówkowych (...) udzielonych przez (...) SA oraz wyrazili świadomą zgodę na zawarcie umowy ubezpieczenia na tych warunkach, w szczególności godząc się na to, aby bank, jako ubezpieczający wyznaczył uposażonego uprawnionego do świadczenia z tytułu ich zgonu, a nadto sami wskazali (...) jako uprawnionego do odbioru świadczeń wynikających z umowy ubezpieczenia, do chwili całkowitej spłaty zadłużenia ubezpieczeni i do wysokości zadłużenia wynikającego z umowy kredytu wraz z odsetkami. Powódka i jej mąż podpisali dwustronicową deklarację zgody na objęcie grupowym ubezpieczeniem na życie kredytobiorców, zawierającą pokwitowanie odbioru tekstu warunków ubezpieczenia i eksponującą istotne dla rozstrzygnięcia sprawy postanowienia umowne, a to postanowienie legitymujące bank do wyznaczenia uposażonego (pkt. (...) ) i postanowienie wprost wskazujące bank jako uprawnionego do odbioru świadczeń z ubezpieczenia do czasu całkowitej spłaty kredytu (pkt. (...) ). Co ważne, postanowienia te znajdują się na stronie z podpisami powódki i jej męża. Trafnie też w tej materii Sąd Okręgowy zaakcentował, że powódka w swych zeznaniach potwierdziła, iż otrzymała egzemplarz umowy, załączników do umowy, w tym warunki ubezpieczenia. Miała zatem możliwość ich przeczytania przed podpisaniem umowy, Co więcej, miała też możliwość spokojnego przemyślenia umowy już po jej podpisaniu i odstąpienia od umowy (otrzymała stosowny formularz). W tych okolicznościach, Sąd Okręgowy trafnie przyjął, iż twierdzenie powódki, że nie przeczytała umowy nie może być tłumaczone na niekorzyść ubezpieczyciela, który poza odebraniem stosownych oświadczeń i doręczeniem konsumentowi formularza odstąpienia od umowy nie ma innej możliwości wykazania, że umożliwił kontrahentowi zapoznanie się z treścią proponowanej umowy. Wbrew też zarzutom skarżącej, Sąd Okręgowy nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 805 § 1 i 2 k.c. , art. 808 §3 k.c. i art. 831 §1 k.c. , uznając, że w rozpatrywanej sprawie powódka nie jest legitymowana do żądania zasądzenia należności z tytułu umowy ubezpieczenia na swoją rzecz. Postanowienia łączącej strony umowy ubezpieczenia kwalifikowały tę umowę jako zawartą na rzecz osoby trzeciej, przynajmniej do czasu spłaty zadłużenia kredytowego. Wprawdzie wierzycielowi z umowy zawartej na rzecz osoby trzeciej przysługuje legitymacja procesowa do samodzielnego występowania w procesie, niemniej może on jako powód żądać spełnienia świadczenia tylko na rzecz uprawnionej z tej umowy osoby trzeciej. Takie stanowisko wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z 21 czerwca 2002r., V CKN 1069/00 i z 14 października 2015r. V CSK 40/15. Powódka jako strona umowy ubezpieczenia nie dochodziła należności na rzecz osoby trzeciej (uposażonej z umowy ubezpieczenia), lecz na swoją rzecz, do czego nie uprawniała jej umowa. Z żądaniem zasądzenia świadczenia na rzecz osoby trzeciej, zgłoszonym jako alternatywne powódka wystąpiła dopiero w apelacji, co w świetle art. 383 k.p.c. było niedopuszczalne. Stwierdzenie braku legitymacji czynnej powódki zwalniało Sąd od badania zasadności roszczenia o zapłatę – tak co do zasady, jak i wysokości. Z tych to też przyczyn, Sąd Apelacyjny uznał, iż zarzuty apelacji nie są w stanie wzruszyć trafności zaskarżonego wyroku. Konkluzje te legły u podstaw oddalenia apelacji - w oparciu o art. 385 k.p.c. , jako bezzasadnej. O kosztach postępowania apelacyjnego, Sąd Apelacyjny orzekł na zasadzie słuszności i bacząc na charakter sprawy oraz sytuację osobistą i materialną powódki, zasądził od niej, jako strony przegrywającej – na rzecz pozwanego tylko część należnych pozwanemu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym, tj. 2.000zł (koszty w stawce minimalnej, określonej w § 2 pkt. 6 w zw. z § 10 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2025r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015r., poz. 1804 ze zm. wynosiły 4.050zł). SSO Aneta Pieczyrak SSA Ewa Jastrzębska SSA Joanna Naczyńska - Pisulińska