Sygn. IX. GC. 491/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Kraków, 29 października 2013r. Sąd Okręgowy w Krakowie Wydz. IX Gospodarczy w osobie sędziego SO Dariusza Pawłyszcze protokólant st. sekr. sąd. Aleksander Powroźnik po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym w Krakowie 29 października 2013r. sprawy z powództwa (...) Sp. z o.o. w K. przeciwko T. (...) Sp. z o.o. w K. o ustalenie, że strony nie są związane zapisem na sąd polubowny zawartym w umowie nr (...) I oddala powództwo; II zasądza od powódki na rzecz pozwanego koszty postępowania 10.000 (dziesięć tysięcy) zł. Sygn. IX. GC. 491/12 UZASADNIENIE Powodowy sprzedawca wniósł o ustalenie, że zawarty w umowie z pozwanym kupującym zapis na sąd polubowny jest nieważny, ewentualnie bezskuteczny, ewentualnie niewykonalny, ewentualnie utracił moc (p.1-4 pozwu). Powód w istocie żądał ustalenia, że stron nie wiąże zapis na sąd polubowny zawarty w umowie nr (...) , przy czym brak mocy wiążącej zapisu powód uzasadniał alternatywnie jego nieważnością, bezskutecznością, niewykonalnością i utratą mocy. Także kolejne "żądanie" ustalenia, że zapis jest nieważny w odniesieniu do sporów nie wynikających z umowy nr (...) (p.5), nie jest w istocie odrębnym żądaniem, ponieważ w razie ustalenia niezwiązania stron zapisem tylko w odniesieniu do niektórych sporów i związania w odniesieniu do innych sporów sąd częściowo uwzględnia powództwo i częściowo je oddala. "Żądanie" ustalenia, że zapis nie dotyczy sporów niewynikających z umowy nr (...) (p.6) także nie jest odrębnym żądaniem, gdyż mieści się w żądaniu ustalenia niezwiązania stron zapisem. W odpowiedzi na pozew [k.73] pozwany wniósł o oddalenie powództwa, ponieważ: 1. niedopuszczalne jest orzekanie o mocy wiążącej zapisu na sąd polubowny na podstawie art. 189 K.p.c. , gdyż jest to kompetencja sądu rozpoznającego spór objęty (ew. nieobjęty) zapisem, 2 . zapis na sąd polubowny jest:
- a)ważny, gdyż dostatecznie identyfikuje stosunki prawne nim objęte,
- b)skuteczny, gdyż zawierający umowę w imieniu pozwanego A. D. był do tego umocowany,
- c)wykonalny, gdyż obowiązek (a w istocie tylko możliwość) negocjacji przed wniesieniem pozwu do sądu polubownego nie oznacza niewykonalności zapisu,
- d)nie utracił mocy, gdyż powód nie uchylił się skutecznie od skutków zapisu. Sąd ustalił, co następuje: Powodowy sprzedawca zaopatrywał pozwanego kupującego w (...) . Od 1 stycznia 2004r. współpracę stron regulowała umowa nr (...) [k.58], do której załącznikiem były ustalane co rok Warunki handlowe sprzedaży. Warunki te przewidywały na rzecz kupującego szereg opłat marketingowych i bonusów. Umowa zawierała zapis prorogacyjny na sąd właściwy dla siedziby kupującego (§ 13.3). W 2008 roku strony zastąpiły tę umowę niemal identyczną umową z 1 stycznia 2008r. [k.62] utrzymując zapis na sąd powszechny właściwy dla siedziby kupującego (§ 11.3). Po 1 stycznia 2010r. strony zastąpiły umowę z 1 stycznia 2008r. umową nr (...) z datą 1 stycznia 2010r. [k.49] zawierającą zapis na sąd polubowny (§ 10). Ponadto strony zawarły opatrzoną tą samą datą 1 stycznia 2010r. umowę o świadczenie przez kupującego na rzecz sprzedającego usług promocyjnych [k.67] także zawierającą zapis na sąd polubowny (§ 16). W maju 2011r. sprzedawca pozwał kupującego przed sąd polubowny o zapłatę 542.456,67 zł tytułem zwrotu zapłaconych kupującemu w 2008 roku opłat marketingowych i bonusów. Sprzedawca wniósł pozew do sądu polubownego w oparciu o zapis na sąd polubowny zawarty w umowie nr (...) i jednocześnie podniósł w pozwie zarzut nieważności tego zapisu. W toku procesu sprzedawca oświadczeniem z 13 października 2011r. [k.66] uchylił się od skutków zapisu na sąd polubowny zawartego w umowie nr (...) ze względu na bliżej nieokreślony w oświadczeniu podstęp kupującego. Wyrokiem z 5 marca 2012r. [k.341] sąd polubowny oddalił powództwo ze względu na wzajemne zrzeczenie się przez strony roszczeń za okres sprzed 1 stycznia 2010r. ( § 11.3 umowy nr (...) ). Sąd polubowny uznał zapis na sąd polubowny za wiążący oraz obejmujący także spory powstałe na tle umów wiążących strony przed 1 stycznia 2010r. W czerwcu 2011r. sprzedawca pozwał kupującego przed ten sam sąd polubowny o zapłatę 1.952.661,47 zł tytułem zwrotu innych opłat i bonusów zapłaconych kupującemu w 2008 roku także podnosząc w pozwie zarzut niewłaściwości sądu polubownego. Wyrokiem z 5 marca 2012r. [k.354] sąd polubowny zajął takie samo stanowisko jako w przytoczonym wyżej wyroku w poprzedniej sprawie. Obydwa wyroki sądu polubownego sprzedawca zaskarżył przed sądami powszechnymi skargami o uchylenie, które zostały oddalone. W czerwcu 2012r. sprzedawca pozwał kupującego przed sąd polubowny o zapłatę 48.800 zł tytułem zwrotu wynagrodzenia zapłaconego na podstawie umowy z 1 stycznia 2010r. o świadczenie przez kupującego na rzecz sprzedającego usług promocyjnych [k.67]. W tym postępowaniu powód nie kwestionował mocy zapisu na sąd polubowny zawartego w umowie o świadczenie usług promocyjnych. Wyrokiem z 24 stycznia 2013r. sąd polubowny oddalił powództwo, gdyż zapłacona przez sprzedawcę suma była wynagrodzeniem za usługi kupującego, a nie opłatą za przyjęcie przez kupującego towarów do sprzedaży. Tuż po wniesieniu niniejeszego pozwu sprzedawca pozwał kupującego o zapłatę 523.967 zł tytułem zwrotu opłat marketingowych i bonusów zapłaconych kupującemu w 2011r. (sprawa IX.GC.514/12), a kupujący podniósł zarzut zapisu na sąd polubowny zawartego w umowie nr (...) . Zarzut zapisu na sąd polubowny nie został rozstrzygnięty na posiedzeniu 29 października 2013r. [k.411] - wspólnym z niniejszą sprawą - ze względu na spór co do tego, czy podstawą zapłaty spornej sumy 523.967 zł była wyłącznie umowa nr (...) . Powyższy stan faktyczny był niesporny i został ustalony w oparciu o oświadczenia stron na posiedzeniu 29 października 2013r. oraz zawarte w pozwie i odpowiedzi na pozew wraz z załącznikami. Sporny był sposób i czas zawarcia umowy nr (...) . Wg sprzedawcy w maju 2010r. kupujący wysłał mu mailem projekt umowy żądając jej natychmiastowego wydrukowania, podpisania i zwrotu kupującemu. Sprzedawca nie miał czasu na dokładne zapoznanie się z umową i nie zauważył zawartego w niej zapisu na sąd polubowny. Nie zauważył go także gdy w październiku lub listopadzie 2010r. otrzymał od kupjącego pocztą egzemplarz umowy podpisany przez kupującego. Kupujący przyznał, że umowa nie została podpisana 1 stycznia 2010r., lecz zaprzeczył opisanemu wyżej trybowi zawarcia umowy. Wg pozwanego umowa została zawarta najpóźniej pod koniec stycznia 2010r. Powyższy spór jest nieistotny dla rozstrzygnięcia ( art. 227 K.p.c. ). Sąd zważył, co następuje: 1. Na podstawie art. 189 K.p.c. można żądać ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa. W przepisie tym chodzi o stosunki prawne lub prawa w znaczeniu materialnoprawnym. Nie można żądać ustalenia niezwiązania zapisem na sąd polubowny, gdyż o mocy wiążącej zapisu może rozstrzygać wyłącznie sąd (powszechny lub polubowny) rozpoznający spór materialnoprawny, co do którego istnieje spór proceduralny, czy został on poddany pod rozstrzygnięcie sądu polubownego. W przypadku wielu sporów materialnoprawnych między stronami może się zdarzyć, że zapadną odmienne ostateczne rozstrzygnięcia co do mocy zapisu na sąd polubowny, lecz nie oznacza to możliwości żądania ustalenia mocy zapisu w trybie art. 189 K.p.c. Analogiczna sytucja zachodzi w przypadku zapisu prorogacyjnego. Tylko sąd rozpoznający spór materialnoprawny może rozstrzygać o mocy zapisu prorogacyjnego i okoliczność, że w przypadku wielu sporów mogą zapaść odmienne rozstrzygnięcia co do sądu właściwego, nie oznacza możliwości ustalania sądu właściwego w trybie art. 189 K.p.c. 2. 2. Powodowy sprzedawca nie ma interesu prawnego w ustaleniu niezwiązania stron zapisem na sąd polubowny. Jeżeli sprzedawca żąda świadczenia od kupującego, to - jeśli podtrzymuje tezę o niezwiązaniu zapisem na sąd polubowny - może pozwać kupującego przed sąd powszechny, który - w razie podniesienia zarzutu zapisu na sąd polubowny jak w sprawie IX.GC.514/12 - rozstrzygnie o mocy zapisu. Natomiast jeśli sprzedawca zamierza wyjaśnić swoją sytuację spowodowaną żądaniami kupującego, to - jeśli podtrzymuje tezę o niezwiązaniu zapisem na sąd polubowny - może pozwać kupującego o ustalenie nieistnienia jego wierzytelności przed sąd powszechny, który rozstrzygnie o mocy zapisu na sąd polubowny, chyba że kupujący nie podniesie takiego zarzutu, a wówczas sąd od razu rozstrzygnie spór materialnoprawny. Art. 189 K.p.c. nie służy uzyskiwaniu prejudykatów dla innych postępowań. Jego celem jest usunięcie stanu niepewności prawnej, gdy nie można jej usunąć w inny sposób (stąd wymóg interesu prawnego). Skoro samo ustalenie niezwiązania zapisem na sąd polubowny nie rozstrzyga żadnego materialnoprawnego sporu stron, to interes powoda w ustaleniu niezwiązania zapisem może podlegać ochronie tylko w postępowaniu, w którym moc zapisu jest przesłanką rozstrzygnięcia. 3. Nawet w razie uznania, że art. 189 K.p.c. może być podstawą ustalenia niezawiązania zapisem na sąd polubowny oraz że powód ma interes prawny w takim ustaleniu, powództwo podlega oddaleniu w zakresie sporów rozstrzygniętych wyrokami sądów polubownych ( art. 366 K.p.c. ). koszty Na podstawie art. 98 K.p.c. pozwanemu przysługuje zwrot kosztów zastępstwa w wysokości 1,4 stawki minimalnej. Skoro w sprawie o tej samej wartości przedmiotu sporu zakończonej nakazem zapłaty nakład pracy pełnomocnika na samo sporządzenie pozwu uzasadnia stawkę minimalną, to nakład pracy na sporządzenie odpwowiedzi na pozew i udział w rozprawie uzasadnia 1,4 stawki minimalnej. Wielość zarzutów powoda wobec zapisu na sąd polubowny zmusiła pozwanego do obszernej odpowiedzi ustosunkowującej się do każdego z zarzutów powoda. Okoliczność, że sąd nie rozpoznawał tych zarzutów (nie oceniał ważności, skuteczności i wykonalności zapisu oraz nie badał, czy powód skutcznie uchylił się od zapisu) nie ma znaczenia dla oceny nakładu pracy pełnomocnika pozwanego, którego obowiązkiem było ustosunkowanie się do wszystkich tez powoda.