Sad powszechny, I ACa 158/17

(1)i M. K. przeciwko K. S. przy interwencji ubocznej (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w S. o zadośćuczynienie na skutek apelacji powodów od wyroku Sądu Okręgowego w Częstochowie z dnia 23 maja 2016 r., sygn. akt I C 99/13 1) zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 3. o tyle, że zasądzoną nim kwotę podwyższa do 4 800 (czterech tysięcy ośmiuset) złotych; 2) w pozostałej części apelację oddala; 3) zasądza od powoda na rzecz pozwanego 3 600 (trzy tysiące sześćset) złotych z tytułu kosztów postępowania apelacyjnego; 4) zasądza od powódki na rzecz pozwanego 2 640 (dwa tysiące sześćset czterdzieści) złotych z tytułu kosztów postępowania apelacyjnego. SSO del. Aneta Pieczyrak-Pisulińska SSA Ewa Tkocz SSA Piotr Wójtowicz Sygn. akt I ACa 158/17 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Częstochowie zasądził od pozwanego K. S. na rzecz: - powódki A. K.

(1)120.000 złotych z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 11 marca 2013r. oraz 1.205,55 złotych z tytułu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, a w pozostałej części oddalił powództwo i zniósł wzajemnie koszty pomiędzy powódką a interwenientem ubocznym, - powoda M. K. 60.000 złotych z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 11 marca 2013r., a w pozostałej części oddalił powództwo znosząc wzajemnie koszty procesu pomiędzy powodem a pozwanym oraz interwenientem ubocznym. Sąd ten nakazał także pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Częstochowie 9.000 złotych z tytułu nieuiszczonych kosztów sądowych. Zasądzone na rzecz powodów kwoty stanowiły zadośćuczynienie w rozumieniu art. 446 § 4 k.c. za skutki wypadku z dnia (...) , za który odpowiedzialność ponosi pozwany K. S. , w wyniku którego poniósł śmierć A. K.

(2), syn powódki i brat powoda. Apelację od powyższego wyroku wnieśli powodowie A. K.

(1)i M. K. zarzucając naruszenie art. 481 § 1 k.c. w związku z art. 455 k.c. przez niewłaściwe przyjęcie daty wymagalności roszczenia na dzień wniesienia pozwu i na tej podstawie domagali się zmiany początkowego biegu odsetek ustawowych na dzień (...) , tj. na dzień wypadku lub na dzień 19 września 2012r., tj. na dzień wydania wyroku karnego skazującego K. S. za niedopełnienie obowiązków polegających na zapewnieniu bezpieczeństwa pracy podległych pracowników w wyniku czego poniósł śmierć A. K.

(2). Powódka A. K.

(1)domagała się nadto zmiany wyroku przez zasądzenie od pozwanego na jej rzecz 14.417 złotych z tytułu kosztów zastępstwa procesowego w miejsce kwoty 1.205,55 złotych. Pozwany K. S. w odpowiedzi na apelację wniósł o jej oddalenie i zasądzenie „solidarnie od powodów” kosztów procesu. Sąd Apelacyjny zważył: Apelacja powoda jest nieuzasadniona zaś apelacja powódki zasługuje na częściowe uwzględnienie odnośnie do rozstrzygnięcia o kosztach procesu. Sąd Apelacyjny podziela ustalenia i wnioski Sądu pierwszej instancji dotyczące przyczyn i skutków wypadku jakiemu uległ A. K.

(2), syn powódki i brat powoda, a także zasad odpowiedzialności pozwanego i przyjmuje je za własne. Ponieważ w toku postępowania apelacyjnego nie zachodziła potrzeba przeprowadzenia postępowania dowodowego ani nie dokonano zmiany ustaleń faktycznych Sądu Okręgowego, a w apelacji nie zgłoszono zarzutów dotyczących tych ustaleń, Sąd Apelacyjny ograniczył uzasadnienie wyroku jedynie do wyjaśnienia zaskarżonej podstawy prawnej, jej wykładni i przytoczenia obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa ( art. 387 § 2 1 k.p.c. ). Zauważyć trzeba, że w judykaturze istniały rozbieżności stanowisk co do określenia daty wymagalności roszczeń o zapłatę zadośćuczynienia. Zostały one omówione w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z 18 lutego 2011r. w sprawie I CSK 243/10, w którym jednocześnie wyrażono pogląd, że terminem od którego należą się odsetki za opóźnienie w zapłacie zadośćuczynienia za krzywdę może być, w zależności od okoliczności sprawy, zarówno dzień poprzedzający wyrokowanie o zadośćuczynienie jak i dzień tego wyrokowania. W uzasadnieniu przywołanego orzeczenia zwrócono uwagę na ugruntowane przez judykaturę stanowisko, że odsetki według stopy ustawowej należą się za samo opóźnienie w spełnieniu świadczenia i stanowią rodzaj rekompensaty typowego uszczerbku majątkowego doznanego przez wierzyciela wynikającego z pozbawienia go możliwości czerpania korzyści z należnego mu świadczenia pieniężnego. Odsetki na podstawie art. 481 k.c. należą się jeżeli zobowiązany nie płaci należnego zadośćuczynienia w terminie wynikającym z art. 455 k.c. Nie sprzeciwia się temu okoliczność, że zasądzenie zadośćuczynienia jest fakultatywne, a jego wysokość zależy od oceny sądu oraz, że do zadośćuczynienia stosuje się art. 363 § 2 k.c. Dlatego też w ocenie Sądu Najwyższego, zawartej w uzasadnieniu powyższego wyroku, jeżeli powód żąda od pozwanego zapłaty określonej kwoty tytułem zadośćuczynienia z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od danego dnia, poprzedzającego dzień wyrokowania, odsetki należą się zgodnie z żądaniem, o ile zostanie wykazane, że dochodzona kwota rzeczywiście należała się powodowi od wskazanego przez niego dnia. Zgodnie z art. 455 k.c. jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Znaczenie wezwania wierzyciela polega na tym, że z jego chwilą na dłużniku spoczywa obowiązek niezwłocznego spełnienia świadczenia. Wezwanie takie jest jednostronnym oświadczeniem woli o charakterze prawnokształtującym. Nieuzasadniony jest zarzut skarżących jakoby z właściwości zobowiązania powstałego w następstwie czynu niedozwolonego wynikało, że odsetki za opóźnienie należą się od daty zdarzenia wyrządzającego szkodę bez potrzeby wezwania dłużnika do jego wykonania. Z charakteru świadczenia w postaci zadośćuczynienia, którego wysokość zależna jest od oceny rozmiaru doznanej krzywdy, ze swej istoty trudno wymiernej i zależnej od szeregu okoliczności związanych z następstwami szkody, wynika, że obowiązek jego niezwłocznego spełnienia powstaje po wezwaniu dłużnika. W rozpoznawanej sprawie – wobec braku wcześniejszego wezwania – mógłby to być dzień następny po doręczeniu pozwanemu odpisu pozwu. Ponieważ jednak Sąd Okręgowy zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie już od dnia wniesienia pozwu, tj. od 11 marca 2013r. – a pozwany nie zaskarżył wyroku w tym zakresie, co uniemożliwiło Sądowi Apelacyjnemu dokonanie korekty na niekorzyść powodów – apelacja jako bezzasadna w tej części nie mogła odnieść skutku. Na częściowe uwzględnienie zasługuje natomiast zarzut dotyczący błędnego rozstrzygnięcia o kosztach procesu na rzecz powódki, zawartego w punkcie 3. zaskarżonego wyroku. Roszczenie powódki było uzasadnione w 66,66 % i w takim też stosunku, w myśl zasady zawartej w art. 100 k.p.c. , koszty procesu winny być rozliczone. Tymczasem Sąd Okręgowy uznając, że powódka poniosła je w wysokości 3.617 złotych (choć w aktach sprawy brak jest dowodu uiszczenia opłaty od pełnomocnictwa w wysokości 17 złotych) zasądził koszty w 33,34 % stawki minimalnej (3.617 złotych x 33,34 %  1.205,55 złotych). Sąd ten nie odniósł się jednak do złożonego przez powódkę spisu kosztów, w którym opłata za czynności pełnomocnika wskazana została na 14.400 złotych przy zastosowaniu czterokrotności stawki minimalnej (k. 393). W ocenie Sądu Apelacyjnego wskazana w spisie kosztów czterokrotna stawka minimalna nie znajduje uzasadnienia w § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu , a także w art. 109 § 2 k.p.c. Niezbędny nakład pracy pełnomocnika powódki oraz podjęte przez niego czynności w sprawie, jak również charakter sprawy i wkład pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia uzasadniał dwukrotne zwiększenie stawki minimalnej, tj. do kwoty 7.200 złotych (3.600 złotych x 2). Ponieważ powódka utrzymała się z dochodzonym roszczeniem w 66,66 %, pozwany winien pokryć poniesione przez nią koszty procesu w tym stosunku, tj. w wysokości 4.800 złotych (7.200 złotych x 66,66 %  4.800 złotych). Z tych przyczyn zaskarżony wyrok w punkcie 3., na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. , uległ zmianie zaś apelacja w pozostałej części jako bezzasadna została oddalona ( art. 385 k.p.c. ). O kosztach postępowania wywołanego apelacją powoda orzeczono na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. oraz § 2 pkt 5 w związku z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (4.800 złotych x 75 % = 3.600 złotych). O kosztach postępowania wywołanego apelacją powódki orzeczono na podstawie art. 99 i 100 k.p.c. oraz § 2 pkt 5 w związku z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych przy uwzględnieniu, że apelacja jej była uzasadniona w około 13% (4.800 złotych x 75% = 3.600 złotych – 960 złotych = 2.640 złotych). Brak było natomiast podstaw do uwzględnienia wniosku pozwanego o zasądzenie „solidarnie od powodów” kosztów procesu. Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji. SSO del. Aneta Pieczyrak-Pisulińska SSA Ewa Tkocz SSA Piotr Wójtowicz