Sad powszechny, II Ca 270/15

(1). W uzasadnieniu Sąd ten podkreślił, iż wnioskodawczyni C. G. wniosła o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej 19 marca 2014r. M. M.

(1)informując, że pozostawiła ona testament. Z treści testamentu wynika, że do całości spadku została powołana pełnoletnia osoba, tj. S. F. G. , a nie wnioskodawczyni. Zarządzeniem z dnia 27 czerwca 2014 r. zobowiązano wnioskodawczynię do wykazania interesu prawnego w złożeniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po M. M.

(2)poprzez wykazanie pokrewieństwa ze spadkodawczynią (przedłożenie dotyczącego wnioskodawczyni odpisu skróconego aktu urodzenia lub aktu małżeństwa), bądź też przez przedłożenie testamentu, z którego wynikać będzie powołanie jej do spadku. Jednocześnie poinformowano, że z przedłożonych dokumentów nie wynika jej pokrewieństwo ze spadkodawczynią. Pomimo doręczenia wezwania, wnioskodawczyni nie wykazała swojego interesu prawnego. Sąd Rejonowy po przytoczeniu art. 510 § 1 k.p.c. i art. 514 § 2 k.p.c. wskazał, że jeśli z treści wniosku wynika, że wnioskodawca nie należy do kręgu osób legitymowanych do wszczęcia postępowania nieprocesowego, sąd może a limine wniosek oddalić. W ocenie Sądu pierwszej instancji taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Z treści wniosku oraz załączonych dokumentów wynika, że jedynym spadkobiercą jest uczestnik postępowania. On zatem jest legitymowanym do wszczęcia postępowania. Uczestnik takiego wniosku jednak nie złożył. W ocenie Sądu Rejonowego brak jest jakichkolwiek okoliczności, czy dowodów z których by wynikało, że wnioskodawczyni ma jakikolwiek interes prawny w tym, aby złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po osobie, po której nie dziedziczy. Apelację od powyższego orzeczenia wywiodła wnioskodawczyni i zaskarżające je w całości zarzuciła: 1. naruszenie przepisów prawa procesowego tj.:

1. a)art. 514 § 2 k.p.c. poprzez niewłaściwe jego zastosowanie polegające na przyjęciu, że z treści wniosku oraz przedłożonych dokumentów wynika oczywisty brak uprawnienia wnioskodawczyni do złożenia wniosku;
2. b)art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art 13 § 2 k.p.c. poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przyczyn, dla których odmówiono wiarygodności bądź mocy dowodowej dowodom w postaci odpisów aktu małżeństwa i urodzenia wnioskodawczyni, przedłożonym przez nią na okoliczność jej pokrewieństwa ze zmarłą spadkodawczynią; 2. naruszenie prawa materialnego tj. art. 1025 § 1 k.c. poprzez niewłaściwą jego wykładnię polegającą na utożsamieniu posiadania „interesu” w złożeniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku z posiadaniem „interesu prawnego” w ustaleniu kręgu spadkobierców po zmarłym spadkodawcy i w konsekwencji przyjęcie, że osoba, co do której wedle dokumentów złożonych wraz z wnioskiem nie istnieje prawdopodobieństwo uznania jej za spadkobiercę, winna wykazać posiadanie „interesu prawnego” w stwierdzeniu nabycia spadku po osobie, po której nie dziedziczy; 3. błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na nieustaleniu, że wnioskodawczyni jest córką zmarłej spadkodawczyni, podczas gdy z przedłożonych przez wnioskodawczynię dokumentów w postaci odpisów aktu jej urodzenia i małżeństwa ta okoliczność w sposób jednoznaczny wynika, który to błąd miał istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, albowiem wnioskodawczyni będąc córką zmarłej należy do kręgu jej spadkobierców ustawowych a zatem niewątpliwie należy do osób uprawnionych do złożenia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej, bez względu na to, czy w chwili składania wniosku istnieje mniejsze lub większe prawdopodobieństwo uznania jej za spadkobiercę w postanowieniu rozstrzygającym istotę sprawy. Mając na uwadze powyższe zarzuty, wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie na rzecz wnioskodawczyni zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, wraz z kosztami zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. W uzasadnieniu podkreśliła, iż Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł, że wnioskodawczyni jest córką zmarłej spadkodawczyni, podczas gdy z przedłożonych przez wnioskodawczynię dokumentów w postaci odpisów aktu jej urodzenia i małżeństwa, okoliczność ta w sposób jednoznaczny wynika. Wnioskodawczyni, będąc córką zmarłej, należy do kręgu jej spadkobierców ustawowych a zatem niewątpliwie należy do osób uprawnionych do złożenia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej i to bez względu na to, czy w chwili składania wniosku istnieje mniejsze lub większe prawdopodobieństwo uznania jej za spadkobiercę w postanowieniu rozstrzygającym istotę sprawy. Podkreśliła, iż wnioskodawczyni złożywszy wraz z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku akt zgonu zmarłej spadkodawczyni oraz swój akt małżeństwa w tłumaczeniu przysięgłym z j. włoskiego, następnie w wykonaniu zobowiązania Sądu przedłożyła odpisu skróconego aktu swojego urodzenia. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja okazała się uzasadniona. Sąd Rejonowy w sposób wadliwy przyjął, iż podstawą oddalenia żądania jest okoliczność, iż wnioskodawczyni nie wykazała swojego uprawnienia w złożeniu wniosku o stwierdzeni nabycia spadku. Przy czym zgodnie z dyspozycją przepisu art. 670 k.p.c. , sąd spadku bada z urzędu, kto jest spadkobiercą. Obowiązek sądu zbadania, kto jest spadkobiercą, dotyczy spadkobierców powołanych do dziedziczenia zarówno z mocy ustawy, jak i na podstawie testamentu. W pierwszym przypadku wystarczające jest ustalenie pokrewieństwa w zakresie wskazanym w art. 931-937 k.c. oraz okoliczności wyłączających poszczególne osoby z dziedziczenia, w drugim natomiast stwierdzenie, czy spadkodawca pozostawił testament, następnie jego otwarcie i ogłoszenie, ewentualne zbadanie zarzutów kwestionujących ważność i skuteczność testamentu, a po ustaleniu spadkobierców powołanych do dziedziczenia z mocy testamentu - zbadanie okoliczności wyłączających lub ograniczających ich zdolność spadkobrania. Wnioskodawczyni wbrew wywodom Sądu pierwszej instancji wykazała swoje uprawnienie albowiem z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że jest córką zmarłej M. M.

(2). Powyższe wynika z przedłożonego odpisu aktu urodzenia oraz tłumaczenia z języka włoskiego dokumentu potwierdzającego zawarcie związku małżeńskiego. Jako osoba należąca do kręgu spadkobierców ustawowych jest uprawniona do złożenia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej i posiada status uczestnika tegoż postępowania. W myśl zaś art. 926 § 1 k.c. , powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu. Dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą ( § 2 ). Oznacza to, iż dziedziczenie ustawowe następuje wówczas, gdy zostanie wyłączone dziedziczenie testamentowe. Taka sytuacja wystąpi, gdy przedłożony testament okaże się nieważny (lub bezskuteczny), bądź gdy testament zostanie odwołany, a przy tym nie zastąpiony nowym, jak również gdy spadkodawca nie sporządził w ogóle testamentu. Powyższe zatem powoduje, iż nawet postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku z testamentu winno zawsze toczyć się z udziałem spadkobierców ustawowych. Zgodnie zaś z art. 931 § 1 k.c. w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. W świetle powyższego, skoro wnioskodawczyni C. G. wykazała, że jest córką testatorki rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji uznać należy za wadliwe. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd pierwszej instancji winien poczynić ustalenia w zakresie podstaw jurysdykcji krajowej dla rozpoznania sprawy o stwierdzenie praw do spadku, ustalić krąg uczestników postępowania spadkowego po M. M.

(2). W dalszej kolejności , ustalić i ocenić ich stanowisko co do twierdzeń wnioskodawczyni, w szczególności, iż dziedziczenie następuje na podstawie testamentu oraz zbadać ważność takiego powołania do spadku. Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy uznał, że orzeczenie pierwszoinstancyjne nie może się ostać. Dlatego w oparciu o przepis art. 386 § 4 k.p.c. zaskarżone postanowienie uchylił i przekazał Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej.