Sad powszechny, V ACa 556/13

Sygn. akt V ACa 556/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 grudnia 2013r. Sąd Apelacyjny w Katowicach V Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Zofia Kołaczyk Sędziowie: SA Urszula Bożałkińska (spr.) SA Anna Tabak Protokolant: Anna Fic po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2013r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa A. R. jako następcy prawnego I. R. przeciwko (...) Spółce Akcyjnej w W. o zapłatę na skutek apelacji pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 27 maja 2013r., sygn. akt II C 161/13 oddala apelację i zasądza od pozwanej na rzecz powódki kwotę 2.700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego. Sygn. akt V ACa 556/13 UZASADNIENIE A. R. jako następca prawny zmarłej w dniu (...) I. R. podtrzymała żądania zawarte w pozwie z 7 czerwca 2011 r. dotyczące zasądzenia od pozwanego (...) Spółki Akcyjnej w W. kwoty 18.926 zł tytułem zwrotu kosztów pogrzebu, kwoty 100.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w związku ze śmiercią J. Z. oraz zasądzenia zwrotu kosztów procesu. Uwzględniając częściowo powództwo Sąd Okręgowy poczynił następujące ustalenia faktyczne: W dniu 1 marca 2011 r. w J. na schodach prowadzących do bloku mieszkalnego przy ulicy (...) , w którym zamieszkiwała I. R. , jej mąż J. Z. potknął się, przewrócił się na wznak i upadając uderzył się w głowę. Po upadku J. Z. jęczał i przewracał oczami. Przy pomocy sąsiada N. i młodego mężczyzny został odprowadzony do mieszkania. J. Z. po wejściu do mieszkania nie uskarżał się na dolegliwości bólowe. Później bawił się z wnuczką, ale odmówił zjedzenia posiłku. Około 22.00 J. Z. usiadł i obiema rękami złapał się za głowę, poza tym zaczął się dziwnie zachowywać. Cały czas bolała go głowa. Po północy J. Z. zabrało pogotowie ratunkowe i przewiozło do szpitala. Rano następnego dnia I. R. dowiedziała się, że mąż ma krwiaka. Po tygodniu J. Z. został przeniesiony na OIOM, bo dostał duszności. Później został przeniesiony na oddział kardiologiczno – internistyczny, gdzie zmarł w dniu (...) . Przy przyjęciu do szpitala w badaniu neurologiczym stwierdzono splątanie, pobudzenie, a po badaniu radioobrazowym głowy metodą TK, krwiaka śródmózgowego w okolicy potylicznej prawej 69 x 35 mm, ogniska krwotoczne w części obwodowej okolicy ciemieniowej lewej wielkości około 10 mm i w okolicy potylicznej lewej średnicy 7 mm, ślad krwi w rogu potylicznym prawej komory bocznej, poszerzony układ komorowy, zacienienie zatok szczękowych. W trakcie pobytu w szpitalu wystąpiło u J. Z. krwawienie z przewodu pokarmowego, a w późniejszym czasie do wystąpienia objawów niewydolności oddechowo – krążeniowej, wymagających intubacji i respiratoroterapii. Na podstawie obserwacji klinicznej, uzyskanych wyników szeregu badań dodatkowych ustalono rozpoznanie: niewydolność krążeniowo – oddechowa, urazowy krwiak śródmózgowy prawego płata potylicznego z przebiciem do rogu potylicznego komory bocznej prawej, wieloogniskowe stłuczenie mózgu, zapalenie zatoki szczękowej po stronie lewej i zatoki klinowej, krwawienie z przewodu pokarmowego w przebiegu choroby, przewlekła obturacyjna choroba płuc, przewlekła niewydolność oddechowa skompensowana, zapalenie płuc, stan po prawostronnej torakotomii, stan po przebytej gruźlicy (1972 rok). Wyjściową przyczyną śmierci J. Z. było zdarzenie z 1 marca 2011 r., tj. doznany wówczas uraz głowy połączony z uszkodzeniami krwotocznymi mózgowia – śródczaszkowymi, który zapoczątkował ciąg niekorzystnych następstw. W konsekwencji tego urazu, w trakcie leczenia szpitalnego doszło do wystąpienia powikłań w postaci krwawienia do światła przewodu pokarmowego z owrzodzeń błony śluzowej żołądka, a później rozwinięcia się zapalenia płuc – co stanowi nader częste powikłanie u osób leżących, obłożnych, nieprzytomnych, zaintubowanych i poddanych respiratoroterapii. Komplikacje te stanowią częste powikłania w przypadkach urazów czaszkowo – mózgowych. Powikłania te wpływają bezpośrednio niekorzystnie na rokowanie, pomniejszając znacząco szanse lecznicze, a w konsekwencji nierzadko stanowią bezpośrednią, ostateczną przyczynę śmierci. Jest możliwe i wysoce prawdopodobne, że zgon J. Z. był konsekwencją doznanych obrażeń głowy (mózgoczaszki) i powikłań, jakie wystąpiły w przebiegu leczenia. Upadek J. Z. nie był spowodowany schorzeniami, na które cierpiał. Nie wystąpiło też opóźnienie w podjęciu leczenia J. Z. . Stan schodów prowadzących do budynku mieszkalnego przy ulicy (...) w J. , na których w dniu 1 marca 2011 r. doszło do wypadku z udziałem J. Z. , a które wybudowane były w latach sześćdziesiątych, był zły, nie było poręczy, były zbudowane z betonowych płyt, które były popękane, ruchome, a mieszkańcy zgłaszali potrzebę naprawy schodów. Po wypadku schody zostały wyłączone z użytku i został przeprowadzony ich remont. Teren, na którym znajdują się przedmiotowe schody, należy do gminy i pozostaje w zarządzie (...) w J. , który zarządza również budynkami mieszkalnymi przy ulicy (...) . W 2010 roku schody były kontrolowane przez pracowników (...) . Po wypadku pracownicy (...) przeprowadzili wizje schodów i stwierdzili, że należy je remontować. Na przełomie maja i czerwca 2011 roku schody zostały wyremontowane. I. R. nie oswoiła się z myślą, że męża już nie ma, jednak nie uczęszczała na terapię. Małżeństwem byli przez 25 lat i żyli zgodnie. Po śmierci męża w pracach, które on wykonywał, pomagała jej wnuczka. Do wypadku to mąż robił zakupy, woził ją samochodem. Po śmierci I. R. musiała korzystać z pomocy rodziny, gdy zachodziła potrzeba zawiezienia jej w celu załatwienia spraw urzędowych. J. Z. przed śmiercią otrzymywał emeryturę, a po jego śmierci I. Z. wystąpiła o przyznanie renty rodzinnej. Dnia 18 kwietnia 2011 r. I. R. opłaciła koszty pogrzebu J. Z. w kwocie 4.926 zł. W okresie od 1.03.2011 r. do 31.12.2012 r. pozwanego i (...) łączyła umowa ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej związana z prowadzeniem działalności, a suma ubezpieczenia został określona na kwotę 100.000 zł. Czyniąc powyższe ustalenia faktyczne Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Zebrany w sprawie materiał dowodowy daje podstawę do przyjęcia, że w dniu 1 marca 2011 r. stan schodów, na których doszło do wypadku z udziałem J. Z. był zły, wymagały one remontu i tę okoliczność potwierdzili również pracownicy (...) w J. , który jako zarządca terenu miał obowiązek dbania o dobry stan techniczny tych schodów, a tym samym ciążył nami obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa osobom, które z tych schodów korzystały. To na skutek złego stanu technicznego schodów J. Z. upadł i doznał obrażeń, w efekcie których doszło do powikłań i ostatecznie do śmierci J. Z. . Zatem odpowiedzialność (...) w J. nie budzi wątpliwości. Z uwagi na łączącą (...) w J. umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej z pozwanym, to pozwany jest zobowiązany do zapłaty odszkodowania za szkody wyrządzone, a związane z upadkiem J. Z. i ostatecznie z jego śmiercią. Żądanie pozwu, podtrzymywane przez następcę prawnego I. R. , dotyczyło naprawy szkody przez zwrot kosztów pogrzebu i zapłaty zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Powódka przedstawiła jedynie dokumenty potwierdzające poniesienie kosztów urządzenia pogrzebu na kwotę 4.960 zł. Z uwagi na to, iż w dacie śmierci J. Z. zasiłek pogrzebowy wypłacany przez Fundusz Ubezpieczeń Społecznych wynosił 4.000 zł, Sąd uznał, że o kwotę tego zasiłku należy pomniejszyć odszkodowanie o zwrot kosztów pogrzebu. Skoro powódka nie wykazała, by poniosła inne koszty zasadne było zasądzenie od pozwanego z tego tytułu jedynie kwoty 926 zł. Niewątpliwie śmierć osoby najbliższej, a taką był dla I. R. jej mąż, była dla niej bolesnym przeżyciem, zwłaszcza, że byli małżeństwem przez 25 lat, a poza tym byli już w takim wieku, że potrzebowali wzajemnego wsparcia i pomocy w codziennych sprawach. I. R. takie wsparcie od męża otrzymywała. Naprowadzone wyżej rozważania wobec poczynionych ustaleń dały podstawy do zasądzenia tytułem zadośćuczynienia kwoty 50.000 zł. Ponad tę kwotę Sąd uznał żądanie za wygórowane i oddalił je. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji po myśli art. 415 k.c. , 446 § 1 i 4 k.c. , art. 77 – 80 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych , art. 822 i następnych k.c. Od powyższego wyroku wniósł apelację pozwany, zaskarżając go odnośnie rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 1 wyroku, zarzucając naruszenie prawa materialnego, a to art. 922 § 2, 446 § 4 oraz 449 k.c. i wnosząc o zmianę wyroku w punkcie 1 poprzez oddalenie powództwa co do kwoty 50.926 zł i odpowiednią do rozstrzygnięcia apelacji zmianę punktów 3 i 4 sentencji wyroku. Rozpoznając przedmiotową apelację Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: U podstaw zarzutu apelacji co do naruszenia art. 922 § 2 k.c. i 446 § 4 k.c. legło stwierdzenie apelacji, że dziedziczeniu podlega jedynie roszczenie o zadośćuczynienie z art. 445 § 1 k.c. i to pod warunkami określonymi w § 3 tego przepisu. Zaś odnośnie kosztów pogrzebu roszczenie powódki nie było wymagalne i uznane na piśmie lub zasądzone prawomocnym orzeczeniem Sądu, stąd zgodnie z art. 449 k.c. nie mogło przejść na powódkę. Odniesienie się do powyższych zarzutów wymaga poczynienia przez Sąd Apelacyjny rozważań prawnych i są one następujące: Przepis art. 445 § 1 k.c. w sposób jednoznaczny stanowi o prawie do zadośćuczynienia, gdy redakcja § 3 tegoż przepisu odnosi się już do roszczenia o zadośćuczynienie, które przechodzi na spadkobierców tylko wtedy, gdy zostało uznane na piśmie, albo gdy powództwo zostało wytoczone za życia poszkodowanego. Podobnie pojęciem „roszczenia” posługuje się ustawodawca w art. 448 k.c. , co nie może być obojętne dla wykładni treści normatywnej obu tych regulacji prawnych. O ile prawo do zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę, wynikające z art. 445 § 1 k.c. ma swe oparcie normatywne od 1 stycznia 1965 r. (podobnie zresztą art. 449 k.c. ), o tyle prawa do zadośćuczynienia za doznaną krzywdę zawarte w innych przepisach Kodeksu cywilnego uzyskały swą podstawę normatywną w wyniku nowelizacji Kodeksu cywilnego . I tak w odniesieniu do zadośćuczynienia z § 4 art. 446 k.c. nastąpiło to poprzez dodanie § 4 do art. 446 przez art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2008 r., Nr 116, poz. 731), zmieniającą Kodeks cywilny z dniem 3 sierpnia 2008 r. Art. 446 1 k.c. dodany został przez art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz. U. z 1993 r. Nr 17, poz. 78) z mocą obowiązującą od 16 marca 1993 r., a art. 448 k.c. prawo do zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę w związku z naruszeniem dobra osobistego przyznał z dniem 28 grudnia 1996 r. w wyniku zmiany przepisu dokonanej przez art. 1 pkt 20 ustawy zmieniającej Kodeks cywilny z 23 sierpnia 1996 r. (Dz. U. z 1996 r., Nr 114, poz. 542). Jednocześnie tożsama treść normatywna odnośnie prawa do zadośćuczynienia nie pozwala na nadawanie mu, w procesie wykładni, odrębnego znaczenia, różnego dla każdej z regulacji prawnych, które to prawo przewidują. Z tego względu, z samego zamieszczenia przepisu art. 445 § 3 k.c. , a to po art. 445 § 1 k.c. , a przed regulacjami z art. 446 § 4, 446 1 i 448 k.c. nie można wyciągać żadnych wniosków prawnych, nawet przy ścisłej wykładni (na zasadzie wyjątku od reguły) przepisu art. 445 § 3 k.c. , zwłaszcza, że ten został wprost przywołany jako obowiązujący w zdaniu drugim art. 448 k.c. Wszak chodzi o to samo prawo do zadośćuczynienia, z natury osobiste, przysługujące tylko tej osobie, która doznała bezpośrednio krzywdy, a zatem tylko poszkodowanemu. Jego realizacja zmierza wszak do kompensaty uszczerbku poniesionego przez tegoż poszkodowanego w sferze niematerialnej, w związku z wyrządzoną mu krzywdą. Takiego też prawa do zadośćuczynienia dotyczy regulacja art. 922 § 2 k.c. Celem art. 445 § 3 k.c. było zatem wprowadzenie – jako odstępstwa od zasady niedziedziczności prawa o charakterze osobistym – dziedziczności roszczenia o zadośćuczynienie na ściśle określonych warunkach. Ustawodawca przyjął zatem, że na skutek uznania roszczenia, czy też wytoczenia powództwa, jego treść zostaje skonkretyzowana przez samego poszkodowanego w takim stopniu, że – odrywając się od jego osoby – może stać się przedmiotem spadkobrania. Istotny jest przy tym motyw niezwalniania sprawcy szkody z odpowiedzialności tylko dlatego, że poszkodowany zmarł (por. wyroki Sądu Najwyższego z 14 kwietnia 2005 r., II CSK 603/04, LEX nr 327927, z 28 kwietnia 2010 r., III CSK 143/09, OSNC 2010, nr 11, poz. 154 i z 24 marca 2011 r., I CSK 389/10, OSNC 2012, Z.D. A, poz. 22). W związku z powyższym, przyjmując dziedziczność roszczenia o zadośćuczynienie z art. 446 § 4 k.c. i odpowiedzialność pozwanego wynikającą z art. 822 k.c. wyrok zasądzający na rzecz powódki kwotę 50.000 zł zadośćuczynienia przysługującego I. R. odpowiadał prawu i nie naruszał regulacji prawnej z art. 922 § 2 k.c. (por. również: uchwałę Sądu Najwyższego z 7 listopada 2012 r., III CZP 67/12, OSNC 2013, nr 4, poz. 45). Za niezasadny uznać należało również zarzut obrazy art. 449 k.c. w odniesieniu do kwoty 920 zł, stanowiącej zasądzone koszty pogrzebu, gdy o koszty te należne na podstawie art. 446 § 1 k.c. wystąpiła najpierw I. R. , która koszty te poniosła, a następnie jej spadkobierczyni – powódka A. R. . Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko w tej kwestii zajęte przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 lipca 1970 r., I CR 307/70 (LEX nr 6767), gdy Sąd Najwyższy przyjął, że przepis art. 449 k.c. nie pozwala jedynie na „zbycie” roszczeń wymienionych w art. 444 – 448 k.c. – a więc na przeniesienie tych roszczeń przez poszkodowanego na inne osoby w drodze czynności prawnej. Przepis ten natomiast nie wyłącza przejścia tych roszczeń w drodze spadkobrania, co uwzględnił również Sąd Okręgowy, zasądzając na rzecz powódki kwotę 926 zł należnych do zwrotu kosztów pogrzebu J. Z. . Z powyższych względów apelacja pozwanego nie mogła odnieść zamierzonego rezultatu i podlegała na podstawie art. 385 k.p.c. oddaleniu, gdy Sąd Apelacyjny przyjął za własne ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy i podzielił wyciągnięte z nich wnioski prawne. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 108 § 1, 98 i 99 k.p.c. (...)