Sad powszechny, III AUa 818/12

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 listopada 2012 r. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Bogumiła Burda (spr.) Sędziowie: SSA Janina Czyż SSA Alicja Podczaska Protokolant st.sekr.sądowy Elżbieta Stachowicz po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2012 r. na rozprawie sprawy z wniosku J. K. z udziałem zainteresowanych: Z. N. , B. M. , G. K. , K. Ł. , J. G. , W. M. , S. Ś. , R. Ś. , A. T. , K. L. , J. P. , T. M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. o podleganie ubezpieczeniom społecznym na skutek apelacji strony pozwanej od wyroków Sądu Okręgowego w Krośnie z dnia 14 czerwca 2012 r. sygn. akt IV U 550/12, IV U 549/12, IV U 547/12, IV U 544/12, IV U 551/12, IV U 546/12, IV U 548/12, IV U 543/12, IV U 545/12, IV U 542/12, IV U 540/12, IV U 541/12 I. o d d a l a apelacje, II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w J. na rzecz wnioskodawcy J. K. kwotę 899,15 zł (osiemset dziewięćdziesiąt dziewięć złotych 15/100) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. Sygn. akt III AUa 818/12 UZASADNIENIE Decyzjami z 28 lutego 2012r. skierowanymi do J. K. , Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. stwierdził, że: Z. N. , B. M. , G. K. , K. Ł. , J. G. , W. M. , T. M. , S. Ś. , R. Ś. , A. T. , K. L. i J. P. w okresach w decyzjach wskazanych podlegali obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym – emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu, jako osoby wykonujące pracę na podstawie umów zlecenia u płatnika składek J. K. . W jednakowo brzmiących uzasadnieniach decyzji organ rentowy powołał się na wyniki kontroli przeprowadzonej w Zakładzie (...) wskazujące, że on zatrudniał wymienione w decyzjach osoby na podstawie umów cywilnoprawnych, a przedmiotem zawartych umów było malowanie klatek schodowych w blokach mieszkalnych. Organ rentowy uznał, że zarówno treść tych umów jak i określony w nich sposób wykonywania czynności wskazują, że noszą znamiona wyłącznie umów zlecenia, a jedynie „nagłówki stoją w sprzeczności z pozostałą częścią umów”. Organ rentowy zwrócił uwagę, że umowy nie były umowami indywidualnego rezultatu, lecz stanowiły zobowiązanie do starannego działania w określonych ramach czasowych. W podstawie prawnej decyzji powołane zostały art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 9 ust. 2 i 4a, art. 12 ust 1 i 3, art. 13 pkt 2 oraz art. 91 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zmianami). J. K. skierował do Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krośnie odwołania od wszystkich decyzji. Zarzucając każdej z nich : błąd w ustaleniach faktycznych stanowiących podstawę wydanych decyzji, który miał wpływ na ich treść, poprzez uznanie zawieranych przez płatnika składek umów jako umów zlecenia, podczas gdy w rzeczywistości charakter wykonywanych czynności i sposób ich wykonywania nie dawał podstaw do takich ustaleń - wniósł o zmianę każdej z zaskarżonych decyzji w całości i uznanie, że wymienione w decyzjach osoby nie podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, gdyż zawarte umowy były umowami o dzieło. W uzasadnieniu do każdego odwołania wnioskodawca szczególnie podkreślił, że zawarte umowy spełniały wszystkie warunki umowy o dzieło, a zamiarem płatnika było osiągnięcie określonego rezultatu, gdyż tylko osiągnięcie zamierzonego rezultatu w postaci odmalowania klatek schodowych w blokach mieszkalnych pozwalało na prawidłowe wykonanie umów łączących wnioskodawcę ze Wspólnotami Mieszkaniowymi. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. w odpowiedzi na odwołania wniósł o ich oddalenie z przyczyn, które legły u podstaw wydania zaskarżonych decyzji. Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krośnie po rozpoznaniu odwołań wyrokami z dnia 14 czerwca 2012r. wydanymi do sygn. akt IV U 550/12, IV U 549/12, IV U 547/12, IV U 544/12, IV U 551/12, IV U 546/12, IVU 548/12 IV U 543/12, IV U 545/12, IV U 542/12, IV U 540/12 i IV U 541/12 zmienił zaskarżone decyzje w ten sposób, że stwierdził iż: Z. N. w okresach od 1 maja 2008r. do 30 sierpnia 2008r., 1 września 2008r. do 12 grudnia 2012r., 10 maja 2009r. do 22 maja 2012r. i od 2 sierpnia 2010r. do 4 września 2010r.; B. M. w okresie od 1 maja 2008r. do 31 maja 2008r. ; G. K. w okresie od 1 września 2008r. do 12 grudnia 2008r.; K. Ł. w okresach od 1 maja 2008r. do 30 sierpnia 2008r., 1 września 2008r. do 12 grudnia 2008r., 10 maja 2009r. do 22 maja 2009r. i 2 sierpnia 2010r. do 4 września 2010r.; J. G. w okresach od 1 maja 2008r. do 30 sierpnia 2008r., 1 września 2008r. do 31 listopada 2008r., 10 maja 2009r. do 22 maja 2009r. i 2 sierpnia 2010r. do 4 września 2010r.; A. T. w okresie od 21 lipca 2008r. do 31 października 2008r.; K. L. w okresach od 5 maja 2008r. do 20 czerwca 2008r., 1 sierpnia 2008r. do 30 sierpnia 2008r. 1 września 2008r. do 12 grudnia 2008r. i od 10 maja 2009r. do 22 maja 2009r.; J. P. w okresach od 1 maja 2008r. do 30 sierpnia 2008r., i od1 września 2008r. do 12 grudnia 2008r.; T. M. w okresach od 1 maja 2008r. do 30 sierpnia 2008r., 1 września 2008r. do 30 listopada 2008r. i od 10 maja 2009r. do 22 maja 2009r.; W. M. w okresach od 1 maja 2008r. do 30 sierpnia 2008r. i od 1 września 2008r. do 31 października 2008r.; S. Ś. w okresach od 1 sierpnia 2008r. do 30 sierpnia 2008r. i od 1 września 2008r. do 12 grudnia 2008r.; R. Ś. w okresie od 1 czerwca 2008r. do 30 czerwca 2008r. - nie podlegali obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu. Na podstawie zebranego w każdej ze spraw materiału dowodowego Sąd Okręgowy ustalił, że J. K. od 35 lat prowadzi działalność gospodarczą – Zakład Usługowy (...) . W ramach tej działalności zawierał umowy ze Wspólnotami Mieszkaniowymi w K. , na podstawie których przyjmował do wykonania odmalowanie określonej ilości klatek schodowych w budynkach mieszkalnych. Dla realizacji przyjętych od Wspólnot Mieszkaniowych zleceń wnioskodawca ustalał liczbę osób niezbędnych do pomalowania klatek schodowych i w zależności od zakresu robót zawierał stosowne umowy o dzieło. Przedmiotem zawieranych przez J. K. z przyjmującymi zamówienie umów było pomalowanie klatek schodowych w ściśle określonym bloku, w zakreślonych w umowach terminach. Umowy zawierały zapis, że wynagrodzenie w ustalonej umowami kwocie za realizację zadania zostanie wypłacone po odbiorze pracy przez J. K. . Wypłata umówionego wynagrodzenia następowała ostatecznie po odbiorze prac przez Inspektora Nadzoru, a ewentualne poprawki przyjmujący zamówienie wykonywali na własny koszt, nie uzyskując wynagrodzenia za dodatkowe prace. Sąd nadto ustalił, że Z. N. ,. B. M. , G. K. , K. Ł. , J. G. , W. M. , T. M. , S. Ś. , R. Ś. , A. T. , K. L. i J. P. wiedzieli, że zawierają z wnioskodawcą umowy o dzieło i godzili się na to. Sąd Okręgowy wskazał, że dokonując analizy charakteru łączącej strony umowy miał na uwadze cel i zgodny zamiar stron. Zwrócił uwagę, że niewątpliwie celem umów było pomalowanie ścian klatek schodowych zgodnie z wymaganiami stawianymi przez Wspólnoty Mieszkaniowe, nie zaś po prostu malowanie tych ścian przez dany okres czasu. Umowy o dzieło dawały wnioskodawcy możliwość wyegzekwowania poprawy ewentualnych usterek, w przypadku ich wystąpienia, bez wypłaty dodatkowego wynagrodzenia. Podkreślił wreszcie, że z ustaleń jednoznacznie wynika, że umowy zawierane przez wnioskodawcę z całą pewnością nie były umowami starannego działania, lecz typowymi umowami rezultatu. W konsekwencji i mając na uwadze wyniki postępowania dowodowego Sąd I instancji stwierdził, że odwołania J. K. od decyzji organu rentowego zasługiwały na uwzględnienie, gdyż umowy przez niego zawarte spełniały wszystkie warunki charakterystyczne dla umowy o dzieło. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia Sąd powołał art. 627 k.c. oraz art. 477 14 § 2 kpc . Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. zaskarżył każdy z wyroków jednakowo brzmiącymi apelacjami. Organ rentowy zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 734 k.c. oraz art. 233 kpc , tj. w szczególności błędne zastosowanie przytoczonych przepisów oraz przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów, co doprowadziło do stwierdzenia, że zainteresowani nie podlegali obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu w okresach wskazanych decyzjami. Uznając wyroki za błędne Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. wniósł o zmianę każdego z zaskarżonych wyroków i oddalenie odwołań wnioskodawcy, ewentualnie ich uchylenie i przekazanie spraw do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W uzasadnieniu apelacji organ rentowy wywiódł, że wykonanie oznaczonego dzieła stanowi w przypadku umowy o dzieło jej przedmiotowo istotny element, tymczasem w spornych umowach zabrakło konkretnego określenia rezultatu, a także uregulowania kwestii związanych z odbiorem prac i zakresem odpowiedzialności. Podniósł, że w przedmiotowych sytuacjach nie było możliwości zidentyfikowania indywidualnego dzieła w postaci efektu pracy wykonywanej przez każdego z zainteresowanych, wykonujących czynności w tym samym czasie i miejscu, gdyż w istocie żaden z nich nie wykonał na podstawie spornych umów konkretnego podlegającego indywidualnej identyfikacji dzieła. W ocenie organu rentowego ta właśnie okoliczność, przy braku podziału zakresu prac wykonywanych przez poszczególnych zleceniobiorców wykluczała możliwość uznania zawartych umów za umowy o dzieło. W odpowiedzi na apelacje w imieniu wnioskodawcy jego pełnomocnik wniósł o ich oddalenie i zasądzenie od organu rentowego na rzecz płatnika zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w J. są nieuzasadnione i jako takie podlegają oddaleniu. Wbrew bowiem podnoszonym w nich zarzutom i przytoczonych na ich uzasadnienie twierdzeniom wyroki Sądu Okręgowego są trafne i odpowiadają prawu. Sąd Apelacyjny przede wszystkim w pełni podziela wyrażony przez Sąd Okręgowy pogląd, że zawarte przez wnioskodawcę z wymienionymi w zaskarżonych decyzjach osobami umowy były umowami o dzieło. Stosownie do art. 627 k.c. przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Umowa o dzieło jest więc umową, w której jedna strona zobowiązuje się do osiągnięcia w przyszłości indywidualnie określonego rezultatu, a druga zobowiązuje się do zapłaty odpowiedniego wynagrodzenia w pieniądzach lub w naturze, obliczonego w zależności od wartości dzieła. W przypadku sporu Sąd kierując się wynikającymi z art. 65 dyrektywami wykładni umowy, powinien brać po uwagę nie tylko postanowienia spornego fragmentu umowy, lecz również uwzględniać inne powiązane z nim postanowienia, a także kontekst faktyczny, w którym projekt umowy uzgodniono i z uwzględnieniem którego go zawierano. Wydanie orzeczenia przez Sąd I instancji poprzedziło wyjątkowo obszerne i wszechstronne postępowanie dowodowe. Sąd ten nie tylko zapoznał się z pełną dokumentacją przedstawioną przez organ rentowy, z wynikami kontroli Zakładu i wyprowadzonymi wnioskami, ale również przesłuchał wnioskodawcę i zainteresowanych. Dokonując następnie oceny wiarygodności i mocy dowodów nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów wynikającej z art. 233 § 1 kpc i zdaniem Sądu Apelacyjnego nie była to ocena dowolna. Uzasadnienie zaś orzeczenia jednoznacznie wskazuje, że wobec kwestionowania przez organ rentowy zawartych przez wnioskodawcę z zainteresowanymi umów, Sąd I instancji dokonał starannej analizy postanowień umów i całego kontekstu ich zawarcia. Z ustalonego przez Sąd I instancji stanu faktycznego wynika, że J. K. , prowadzący od 35 lat działalność gospodarczą – Zakład (...) uzyskał od Wspólnot Mieszkaniowych szereg zleceń na odmalowanie w ściśle oznaczonym czasie konkretnych klatek schodowych w blokach mieszkalnych. Już samo określenie „odmalowanie” wskazywało na to, że Wspólnoty oczekują na rezultat działania przyjmującego zlecenie J. K. . W tej sytuacji wnioskodawca zdecydował się na zawarcie z kilkunastoma osobami umów, których celem było uzyskanie rezultatu w postaci odmalowanych klatek schodowych. Podejmujące w ramach umów o dzieło prace osoby wywiązały się z przyjętych zobowiązań, usuwając ewentualne usterki własnym staraniem i kosztem, a J. K. wypłacał im umówione wynagrodzenie po bezusterkowym odbiorze dokonywanym przez inspektora nadzoru reprezentującemu Wspólnoty mieszkaniowe, w kwotach wynikający z zawartych umów. W świetle tak ustalonego przez Sąd I instancji stanu faktycznego należy przyjąć, że zamiarem stron i jednocześnie celem umowy było odmalowanie, (a nie „ malowanie” ), a więc osiągnięcie konkretnego rezultatu, stąd też użyte w umowach określenia takie jak zleceniobiorca czy zleceniodawca są nieadekwatne do ich treści. Konsekwencją powyższego jest ustalenie, że strony umawiając się o malowanie klatek schodowych w blokach mieszkalnych zawarły faktycznie umowy o dzieło. Trudno bowiem przypuszczać, by J. K. przyjmując od Wspólnot zlecenia, zainteresowany był jedynie starannym działaniem osób, z którymi zawierał umowy, w sytuacji podjętego wobec Wspólnot mieszkaniowych zobowiązania oddania w ustalonych terminach odmalowanych klatek schodowych. Wbrew zatem odmiennym twierdzeniom Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, dla którego w istocie podstawą zakwalifikowania spornych umów jako umów zlecenia były użyte w umowach określenia „zleceniodawca” i „zleceniobiorca”, należy powtórzyć za Sądem Okręgowym, że zawierane przez wnioskodawcę umowy były typowymi umowami rezultatu, a nie starannego działania. Podniesione zaś na etapie postępowania apelacyjnego zarzuty, że brak podziału zakresu prac wykonywanych przez poszczególnych „zleceniobiorców” wyklucza możliwość uznania zawartych umów za umowy o dzieło, są nieuprawnione, a przytoczone na ich potwierdzenie okoliczności stanowią jedynie polemikę z prawidłowymi ustaleniami Sądu I instancji. W tym stanie rzeczy Sąd Apelacyjny w pełni podzielił ocenę faktyczną i prawną Sądu Okręgowego i z tych też względów apelację oddalił stosownie do art. 385 kpc . Orzeczenie o kosztach opiera się na art. 98 kpc . W związku z art. 108 § 1 kpc .