Sad powszechny, I C 517/16

Sygn. akt IC 517/16 POSTANOWIENIE Dnia 16 grudnia 2016 roku Sąd Okręgowy w Częstochowie Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSR del. Dariusz Podyma po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2016 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa A. R. przeciwko Politechnice (...) o ustalenie poprzez uchylenie uchwał Senatu Politechniki p o s t a n a w i a: odrzucić pozew. UZASADNIENIE W pozwie wniesionym w dniu 21 listopada 2016r. powód A. R. wystąpił przeciwko Politechnice (...) o stwierdzenie przez Sąd w oparciu o art. 189 k.p.c. nieistnienia prawa w formie wewnątrzuczelnianych uregulowań prawnych poprzez uchylenie uchwały nr 8/2016/2017 Senatu Politechniki (...) z dnia 19 października 2016r. w sprawie uchylenia uchwały nr 325/2015/2016 Senatu PCz z dnia 29 czerwca 2016r. w sprawie przedłużenia terminów wyborów na Wydziale (...) oraz uchwały nr 9/2016/2017 Senatu Politechniki (...) z dnia 19 października 2016r. w sprawie zmian w Statucie PCz, wskazując na podjęcie tychże uchwał na posiedzeniu Senatu PCz w dniu 19 października 2016r. podczas obrad w niestatutowym składzie (...) wynikającym z przepisów Statutu Politechniki. W uzasadnieniu pozwu powód podał, że uchwały senatu uczelni publicznej są podstawową formą ustanawiania wewnątrzuczelnianych uregulowań prawnych obowiązujących w uczelni publicznej całą społeczność akademicką, będąc jednocześnie wiążącymi dla innych organów uczelni publicznych. Obrady Senatu Politechniki (...) na posiedzeniu Senaty w dniu 19 października 2016r. były prowadzone z wystąpieniem uchybień formalnych wynikających z niestatutowego składu (...) w tym dniu obrad, a mianowicie z naruszeniem przepisów: § 11 ust. 2 pkt 4 Statutu PCz (brak przedstawicieli nauczycieli akademickich posiadających tytuł naukowy lub stopień naukowy doktora habilitowanego z Wydziału (...) ) oraz § 11 ust. 2 pkt 5 Statutu PCz (brak przedstawiciela pozostałych nauczycieli akademickich z Wydziału (...) ). Powód wskazał, że te uchybienia skutkują nieważnością uchwał Senatu nr 8/2016/2017 i nr (...) podjętych na posiedzeniu w dniu 19 października 2016r. Powód podniósł również, że posiada interes prawny w żądaniu ustalenia nieistnienia prawa poprzez uchylenie w/w uchwał albowiem w maju 2016r. został wybrany Dziekanem Wydziału (...) , otrzymując akt wyboru pełnienia funkcji w kadencji 2016-2020 w okresie od dnia 1 września 2016r. do dnia 31 sierpnia 2020r. od Wydziałowej Komisji Wyborczej Wydziału (...) PCz. Uczelniana Komisja Wyborcza komunikatem z dnia 15 lipca 2016r. podała do wiadomości skład (...) na kadencję 2016-2020, w którym to w grupie nauczycieli akademickich z grona profesorów i doktorów habilitowanych stwierdziła brak wyboru przedstawicieli Wydziału (...) , a w grupie pozostałych nauczycieli akademickich stwierdziła brak wyboru przedstawiciela z Wydziału (...) . Na posiedzeniu w dniu 29 czerwca 2016r. Senat PCz podjął uchwałę w sprawie przedłużenia terminów wyborów na Wydziale (...) , wskazując na konieczność wyboru przedstawicieli WE do Senatu po dniu 30.09.2016r. Natomiast w piśmie z dnia 1 września 2016r. Rektor Politechniki poinformował powoda o niepowierzeniu mu pełnienia funkcji Dziekana Wydziału (...) oraz o niepowierzeniu funkcji Prodziekana tego Wydziału innym nauczycielom akademickim wybranym na te funkcje, tworząc jednocześnie funkcję pełniącego obowiązki Dziekana WE i powołując na tę funkcję prof. K. O. , która ubiegając się w trakcie wyborów o tę funkcję, wybory te przegrała. W dniu 19 października 2016r. Senat podjął kwestionowane przez powoda uchwały. Powód wskazał, że pismem z dnia 25 października 2016r. poinformował Przewodniczącego Senatu oraz Rektora PCz o uchybieniach formalnych zaistniałych na posiedzeniu Senatu w dniu 19 października 2016r. oraz wniósł o podjęcie stosownych działań co do podjętych uchwał przez Senat obradujący w niestatutowym składzie. Rektor PCz nie podzielił stanowiska powoda, podnosząc, że Senat może obradować w niepełnym składzie wynikającym z nieobecności członków Senatu z powodów losowych bądź braku ich wyborów do składu (...) . Powód podniósł, że przepisu ustawy o szkolnictwie wyższym nie przewidują dla nauczyciela akademickiego trybu odnoszenia się do uchwał senatu w przypadku naruszenia przepisów ustawy lub przepisów statutu; uprawnienia te służą jedynie rektorowi. Zatem powództwo o uchylenie uchwał Senatu PCz ustanawiających wewnątrzuczelniane regulacje prawne jest jedynym możliwym środkiem dla nauczyciela akademickiego pozwalającym na rozpoznanie zgodności z prawem wskazanych w pozwie uchwał Senatu PCz (k.- 2-6). W tym stanie rzeczy Sąd zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 k.p.c. kodeks postępowania cywilnego normuje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisy tego kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne). Do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych, oraz Sąd Najwyższy. Nie są rozpoznawane w postępowaniu sądowym sprawy cywilne, jeżeli przepisy szczególne przekazują je do właściwości innych organów (por. art. 2 § 1 i 3 k.p.c. ). Istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia „charakteru” zgłoszonego przez powoda żądania, czy niniejsza sprawa może być przez sąd powszechny rozpoznana. Ocena sprawy na tle art. 1 k.p.c. zależy przede wszystkim od przedstawionego pod osąd roszczenia oraz wskazanego stanu faktycznego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2003r., V CK 86/2003, LEX nr 184008 ). Dokonując tej oceny należy przede wszystkim sięgnąć do regulacji prawnych, których przedmiotem jest – ogólnie rzecz ujmując - pozycja szkół wyższych (rola i charakter ich działania). Problematykę funkcjonowania szkół wyższych i ich szczególny status reguluje ustawa z dnia 27 lipca 2005r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn. – Dz.U. z 2016r., poz. 1842 – p.s. w.) . Podkreślić należy, że szkoły wyższe (zwane uczelniami) są organizowane i działają na zasadach wolności badań naukowych, wolności twórczości artystycznej i wolności nauczania. Działają one jako samodzielne i niezależne jednostki organizacyjne (posiadające osobowość prawną), które z punktu widzenia zasad ich organizacji i funkcjonowania, w tym także trybu powoływania organów, mają charakter samorządowy i korporacyjny, a tworzone są w celu realizacji zadań publicznych w zakresie badań naukowych i szkolnictwa wyższego. Zgodnie z art. 4 ust. 1 p.s. w., uczelnie posiadają autonomię we wszystkich obszarach swojego działania na zasadach, jakie zostały określone w tejże ustawie, co jest z kolei potwierdzeniem art. 70 ust. 5 Konstytucji RP . Natomiast organy administracji rządowej i organy jednostek samorządu terytorialnego mogą podejmować decyzje dotyczące uczelni tylko w przypadkach przewidzianych w cytowanej ustawie ( art. 4 ust. 5 p.s. w.). Przypomnieć należy, że organami kolegialnymi uczelni publicznej są senat i rady podstawowych jednostek organizacyjnych, przy czym statut danej uczelni może przewidywać zamiast lub obok senatu inny organ kolegialny ( art. 60 ust. 1 i 2 p.s. w.). Uchwały senatu uczelni publicznej podjęte w zakresie kompetencji stanowiących są wiążące dla innych organów uczelni publicznej, jej pracowników, doktorantów i studentów. Władztwo senatu jest ograniczone kontrolą rektora, któremu przysługuje uprawnienie zawieszenia wykonywania uchwał senatu, w sytuacji gdy uchwała taka narusza przepisy ustawy lub statutu bądź gdy narusza ważny interes uczelni; przy czym w kwestii zarzutu naruszenia przepisów ustawy lub statutu ostatecznie rozstrzyga minister, natomiast w drugiej sytuacji – zawieszona uchwała wchodzi w życie, jeżeli senat wypowie się za jej utrzymaniem większością co najmniej trzech czwartych głosów, w obecności co najmniej dwóch trzecich statutowego składu ( art. 65 p.s. w.). Co do zasady nadzór nad działaniami uczelni, tj. nadzór nad działaniem jej organów sprawuje minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego. Stosownie bowiem do art. 33 ust. 1 p.s. w., minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego sprawuje nadzór nad zgodnością działań uczelni z przepisami prawa i statutem oraz z treścią udzielonego pozwolenia na utworzenie uczelni niepublicznej, a także nad prawidłowością wydatkowania środków publicznych. Minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego może żądać informacji i wyjaśnień od organów uczelni oraz założyciela uczelni niepublicznej, a także dokonywać kontroli działalności uczelni. Kontrola ta obejmuje badanie zgodności działania organów uczelni z przepisami prawa, statutem oraz uzyskanymi uprawnieniami, a w przypadku uczelni niepublicznej – również z treścią udzielonego pozwolenia na jej utworzenie, a także prawidłowości wydatkowania środków publicznych. Przedmiotem kontroli może być również badanie warunków realizacji procesu dydaktycznego (por. art. 34 ust. 1 p.s. w.). Jak stanowi art. 36 ust. 1 i 1a p.s. w., minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego stwierdza nieważność uchwały organu kolegialnego uczelni (w tym m.in. senatu) lub decyzji rektora, z wyłączeniem decyzji administracyjnej, w przypadku stwierdzenia jej niezgodności z przepisami prawa lub statutem uczelni, nie później niż w terminie dwóch miesięcy od otrzymania uchwały lub decyzji. Na rozstrzygnięcie ministra w sprawie stwierdzenia nieważności uchwały lub decyzji służy, w terminie trzydziestu dni od dnia jego doręczenia, skarga do właściwego sądu administracyjnego. Jednocześnie podkreślić należy, że w aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje stanowisko, że minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego jest kompetentny, na podstawie art. 36 ust. 1 p.s. w., do stwierdzenia nieważności każdej uchwały organu kolegialnego uczelni lub decyzji rektora (innej niż decyzja administracyjna), w przypadku stwierdzenia jej niezgodności z przepisami prawa lub statutem uczelni. Uprawnienia rzeczonego ministra nie są zawężone jedynie do uchwał w przedmiocie spraw określonych w art. 35 ust. 3 p.s. w., przekazywanych z urzędu ministrowi przez rektora uczelni. Przyjmuje się, że do przekazania takiej uchwały (lub decyzji) może dojść w rezultacie żądania ministra na podstawie art. 33 ust. 1 p.s. w. bądź wskutek przekazania ministrowi uchwały (czy decyzji) przez inny podmiot niż organy uczelni (np. pracownika uczelni, studenta, doktoranta, samorząd studencki, koło naukowe itd.) – por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 września 2014r., I OSK (...) , LEX nr 1529004; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 marca 2015r., I OSK 402/15, LEX nr 1653937 . Oznacza to, że ewentualna ocena działalności organów uczelni może być dokonana jedynie w ramach nadzoru przewidzianego w przepisach ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, w szczególności z wykorzystaniem instrumentów prawnych przedstawionych w art. 36-38 tejże ustawy. Przytoczone powyżej rozwiązania prawne dają asumpt do przyjęcia wniosku, że z uwagi na specyficzny status szkoły wyższej, jako jednostki organizacyjnej posiadającej autonomię w zakresie swojej działalności, w tym statutowej (oczywiście w granicach obowiązującego prawa), nie jest dopuszczalna ingerencja sądu powszechnego w wewnętrzny proces podejmowania decyzji przez organy szkoły wyższej. Ustawodawca ustanawiając w tym zakresie nadzór prawny organu administracji publicznej i wprowadzając możliwość badania prawidłowości merytorycznej i formalnej procesu decyzyjnego organu nadzorczego (a pośrednio organów uczelni) przez sądy administracyjne, wyłączył tym samym kognicję sądów powszechnych w tej materii. Tymczasem powód wystąpił z żądaniem, którego przedmiot sprowadza się właśnie do merytorycznej kontroli podejmowanych przez pozwaną decyzji (uchwał), badania ich zgodności ze statutem oraz przepisami prawa, a w konsekwencji do wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Abstrahując w tym momencie od samej konstrukcji zgłoszonego żądania, podkreślić należy, że uruchomienie powództwa o ustalenie z art. 189 k.p.c. prowadziłoby do obejścia przepisów prawa regulujących problematykę szeroko rozumianego nadzoru prawnego w zakresie działań organów szkół wyższych. Mając więc na uwadze poczynione rozważania i uwzględniając specyficzny status szkoły wyższej, jej autonomię oraz szczególne regulacje prawne dotyczące wprowadzonego trybu nadzorczego, Sąd uznał, że żądanie powoda nie mieści się w zakresie kognicji sądu cywilnego. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 199 § 1 pkt 1 i § 3 k.p.c. , pozew należało odrzucić.