Sad powszechny, I ACa 556/13

Sygn. akt I ACa 556/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 grudnia 2013 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie, I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący - Sędzia SA Jolanta Terlecka Sędzia: Sędzia: SA Zbigniew Grzywaczewski (spr.) SA Ewa Popek Protokolant sekr. sądowy Agnieszka Pawlikowska po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2013 r. w Lublinie na rozprawie sprawy z powództwa D. Ć. przeciwko (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W. o zadośćuczynienie i odszkodowanie na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 28 czerwca 2013 r., sygn. akt I C 245/10 I. oddala apelację; II. zasądza od pozwanego (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz powódki D. Ć. kwotę 1.800 (tysiąc osiemset) zł tytułem kosztów postępowania apelacyjnego. Sygn. akt I ACa 556/13 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 28.06.2013 r., Sąd Okręgowy w Lublinie zasądził od pozwanego (...) Spółki Akcyjnej w W. na rzecz powódki D. Ć. zadośćuczynienie w kwocie 75.000 złotych i odszkodowanie w kwocie 2200,16 zł z ustawowymi odsetkami od dnia (...) r. do dnia zapłaty. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że w dniu (...) roku w C. doszło do wypadku, w którym powódka D. Ć. została potrącona przez samochód osobowy, kierowany przez W. R. . Sąd Rejonowy w C. wyrokiem z dnia (...) roku uznał W. R. za winnego tego wypadku. Z miejsca wypadku powódka została przewieziona do (...) Publicznego Wojewódzkiego Szpitala (...) w C. , a w dniu (...) roku powódka została przeniesiona do Oddziału (...) (...) Publicznego Wojewódzkiego Szpitala (...) w C. . W dniu (...) roku powódka przeszła zabieg operacyjny w znieczuleniu ogólnym. Wykonano stabilizację tylną C2-C3 ( pedikularne w masywy boczne /Vertex/ spondylodeza tylna C2-C3 /Healos/). Po zabiegu powódka została zaopatrzona w kołnierz ortopedyczny. Przebieg pooperacyjny nastąpił bez powikłań, po dwóch dobach od zabiegu rozpoczęto pionizację ww. W dniu (...) roku powódka została wypisana do domu z rozpoznaniem niestabilności C2-C3 z kręgozmykiem, złamania wisielcze kręgu C2, złamania kości potylicznej, potłuczenia kolan oraz złamania zębów 1 i 2 górnych i dolnych wraz z zaleceniem utrzymania kołnierza ortopedycznego do 4 tygodni na stałe, następnie do transportu do 4 miesięcy, kontroli w poradni (...) oraz przyjmowaniem przepisanych medykamentów. Według biegłego sądowego z zakresu (...) , skutki przedmiotowego wypadku powódka odczuwa do chwili obecnej, skutki pod postacią ograniczenia ruchomości części górnej kręgosłupa szyjnego powódka będzie odczuwać także w przyszłości. Skutki wypadku mają charakter trwały. Dopuszczony w sprawie biegły sądowy z zakresu (...) zaopiniował, że dyskomfort związany z wypadkiem będzie odczuwany stale, jego natężenie powinno się zmniejszać w miarę upływu czasu i rozwoju zdolności adaptacyjnych organizmu powódki. Trwałe naruszenie biomechaniki kręgosłupa predysponuje ww. do postępującej artrozy kręgosłupa szyjnego, zaś doznane uszkodzenie pierścieni włóknistych szyjnych krążków międzykręgowych może w przyszłości skutkować szyjnymi zespołami korzeniowymi. Zaburzenia lękowo-depresyjne są nadal obecne, jednakże przy stosownym leczeniu należy oczekiwać ich stopniowego zmniejszania, aż do ustąpienia. Biegły z zakresu (...) wskazał, że po wypadku z dnia (...) roku u D. Ć. wystąpiły stany lękowe i depresyjne jako reakcja na istotne zmiany, jakie zaszły w jej życiu. Obecnie powódka odczuwa jeszcze skutki wypadku. W miarę jednak upływu czasu dolegliwości winny ulec zmniejszeniu, a nawet w przypadku podjęcia terapii mogłyby ulec ustąpieniu. Objawy zaburzeń psychicznych u ww. nie mają charakteru trwałego. Obecne ich nasilenie ma charakter reakcji adaptacyjnej związanej z toczącym się postępowaniem sądowym, które w miarę upływu czasu powinno ustąpić. Powódka pismem z dnia (...) roku, doręczonym pozwanemu w dniu (...) roku, dokonała zgłoszenia szkody ubezpieczycielowi sprawcy wypadku w ramach odpowiedzialności cywilnej. W piśmie tym zgłoszono żądanie wypłaty zadośćuczynienia w kwocie 140.000 złotych oraz zwrotu kosztów sprawowania opieki w kwocie 3.515,05 złotych. Podstawę prawną żądania „odsetkowego” stanowi art. 481 § 1 i 2 kc. W ocenie Sądu zasadne jest uznanie, że dochodzone niniejszym postępowaniem roszczenie stało się wymagalne w dniu (...) roku. Sąd zauważył, że zdarzenie komunikacyjne z udziałem D. Ć. miało miejsce w dniu (...) roku, zaś szkoda została zgłoszona w dniu (...) roku. Ubezpieczyciel jest obowiązany do przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego w terminach opisanych w art. 817 § 1 i 2 k.c. Wprawdzie trzydziestodniowy termin na przeprowadzenie postępowania likwidacyjnego upłynął w dniu (...) roku, jednakże w realiach niniejszej sprawy nie można przyjąć wymagalności roszczenia na ten dzień. Z uwagi na okoliczności zdarzenia komunikacyjnego, w szczególności ucieczkę sprawcy wypadku z jego miejsca, wątpliwości mogła budzić zasadność odpowiedzialności strony pozwanej. W ocenie Sądu zostały one wyjaśnione jednoznacznie w dniu (...) roku. W tej dacie ubezpieczyciel dysponował już dokumentacją z postępowania karnego. Nadto z opinii datowanej na ten dzień wynika jednoznacznie, że bezsporna jest odpowiedzialność strony pozwanej. Nie sposób zaś przyjąć, że dopiero w tym dniu rozpoczął bieg terminu na przeprowadzenie postępowania likwidacyjnego. Istniejące wątpliwości co do odpowiedzialności nie zwalniają całkowicie ubezpieczyciela z podjęcia koniecznych czynności dotyczących ustalenia ewentualnej wysokości roszczenia. Brak jakiejkolwiek inicjatywy w tym zakresie, związanej chociażby z przeprowadzeniem komisji lekarskiej w celu zbadania poszkodowanej, nie może obciążać powódki. Ubezpieczyciel jest bowiem podmiotem działającym na rynku profesjonalnym i wymagany jest od niego szczególny stopień należytej staranności przy obowiązkach związanych z przeprowadzeniem postępowania likwidacyjnego. Prowadzi to do konkluzji, że dniem wymagalności zadośćuczynienia jest (...) roku, tj. dzień następujący po dniu stwierdzenia odpowiedzialności strony pozwanej. Z jednej strony realizuje on uzasadnione interesy ubezpieczyciela, który przed tą datą mógł mieć obiektywnie uzasadnione wątpliwości co do własnej odpowiedzialności, z drugiej strony sankcjonuje bezczynność ww. w przeprowadzeniu postępowania likwidacyjnego. Ubezpieczyciel przyznając i wypłacając w tej dacie zadośćuczynienie winien był i mógł realnie ocenić szkodę a nie jedynie dokonać ,,symbolicznej” wypłaty. Na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. Sąd zasądził odsetki ustawowe od odszkodowania również od dnia (...) roku, przy czym aktualne są argumenty podniesione w części motywacyjnej roszczenia odsetkowego dotyczącego zadośćuczynienia. W złożonej apelacji, co do ustawowych odsetek, pozwany zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 481 § 1 kc w zw. z art. 14 ustawy z dnia 22.05.2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych i art. 6 kc poprzez ich niewłaściwe zastosowanie oraz przyjęcie, że odsetki od zasądzonych kwot należą się od dnia (...) r., podczas, gdy z treści ustalonego w sprawie stanu faktycznego, linii orzecznictwa Sądu Najwyższego i istoty postępowania dowodowego w sprawie wynika, iż „jedynym słusznym” terminem powstania po stronie pozwanego stanu opóźnienia w zapłacie powódce świadczeń jest data wydania wyroku przez Sąd I instancji. Wniósł o jego zmianę i zasądzenie ustawowych odsetek od dnia 28.06.2013 r. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja podlega oddaleniu. Podniesiony w apelacji zarzut jest bezpodstawny i nie może prowadzić do podważenia zaskarżonego wyroku. Sąd Apelacyjny podziela ustalenia i wnioski Sądu I instancji i uznaje je za własne, z tym że należy dodać, iż możliwe było przyjęcie wcześniejszej jeszcze daty opóźnienia pozwanego, ale powódka nie złożyła apelacji i dlatego niemożliwa była korekta wyroku w tym zakresie na jej korzyść (o czym niżej). Na wstępie należy stwierdzić, że wbrew twierdzeniu apelacji wysokość krzywdy powódki oraz wysokość należnego jej odszkodowania, były w dniu (...) r. pozwanemu jeszcze znane, gdyż powódka zakończyła leczenie szpitalne ponad cztery miesiące wcześniej (w dniu 31.03.2009 r.) i pozwany dysponował już wtedy nie tylko pełną dokumentacją z postępowania karnego, ale także opinią z tej daty, iż jego odpowiedzialność jest „bezsporna”. Zasądzone odszkodowanie (zwrot kosztów opieki) również dotyczy okresu wcześniejszego (od dnia (...) r. do dnia (...) r.). Jest niesporne, że zasądzone zaskarżonym wyrokiem kwoty zadośćuczynienia i odszkodowania zostały zgłoszone do zapłaty już w postępowaniu likwidacyjnym i takie pismo zostało doręczone pozwanemu (...) r. Opóźnienie pozwanego w wypłacie zasądzonych kwot od dnia (...) r. – co najmniej – jest ewidentne ( art. 481 § 1 kc ). Przypomnieć należy, że w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, iż orzeczenie Sądu przyznające zadośćuczynienie ma charakter rozstrzygnięcia deklaratoryjnego, a nie konstytutywnego. Zobowiązanie do zapłaty zadośćuczynienia ma charakter zobowiązania bezterminowego i przekształca się w zobowiązanie terminowe poprzez wezwanie wobec dłużnika do jego spełnienia ( art. 455 kc ). Ma tutaj jeszcze – wbrew twierdzeniu apelacji – zastosowanie art. 14 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych (…) który wydłuża termin spełnienia do 30 dni od daty tego zgłoszenia (wezwania do zapłaty), względnie po upływie dalszych 14 dni, ale i nakłada na zakład ubezpieczeń – czego skarżący nie zauważa – obowiązek przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego (por. wyrok Sadu Najwyższego z dnia 22.02.2007 r., I CSK 433/06, LEX nr 274209, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18.02.2010 r., II CSK 434/09, LEX nr 602683, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14.01.2011 r., I PK 145/10, LEX nr 794777, wyrok Sadu Najwyższego z dnia 16.12.2011 r., V CSK 38/11, LEX nr 1129170 i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8.08.2012 r., I CSK 2/12, LEX nr 1228578). We wskazanej wyżej dacie pozwany dysponował pełną dokumentacją medyczną dotyczącą leczenia powódki, a zatem mógł i powinien poczynić właściwe ustalenia i nie może powoływać się na to, że „dopiero” w postępowaniu sądowym zostały wywołane opinie biegłych. Po to właśnie jest postępowanie likwidacyjne i jest to obowiązek pozwanego, który powinien je przeprowadzić z należytą starannością. Nieporozumieniem jest powoływanie się apelacji na fakt, że Sąd I instancji dopuścił też dowód z dokumentów z akt szkody (k. 361 v) skoro były to dokumenty którymi dysponował skarżący pozwany. Dodać należy, że – jak wyżej wskazano – możliwe było przyjęcie wcześniejszej daty opóźnienia pozwanego, gdyż fakt ucieczki sprawcy wypadku z miejsca zdarzenia nie zwalniał pozwanego od obowiązku przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego we własnym zakresie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10.01.2000 r., III CKN 1105/98, OSNC 2000, z. 7 – 8, poz. 134). Z akt szkody wynika bowiem, że pismem z dnia (...) r. pozwany zwrócił się do Prokuratury Rejonowej w C. o udzielenie informacji odnośnie etapu postępowania w sprawie tego wypadku i taka odpowiedź, iż Prokuratura ta skierowała już do Sądu tj. dnia (...) r. akt oskarżenia wobec sprawcy wypadku (W. R. ) i jest tam załączona do niego opinia biegłego, wpłynęła do pozwanego dnia (...) r. (k. 34 akt szkody). Zgodnie z art. 14 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych (…) pozwany powinien więc zachować należytą staranność i w termie 14 dni od tej daty wyjaśnić wszystkie okoliczności tego wypadku i wypłacić należne świadczenia. Termin ten upłynął dnia (...) r., a zatem już od dnia (...) r. istniał stan opóźnienia. Tym bardziej, że pismem z dnia (...) r. pozwany zwrócił się do Sądu Rejonowego w C. o udostępnienie mu dokumentów z tej sprawy (k. 37 akt szkody) i ich fotokopie znajdują się w aktach szkody (k. 42 i 44 – 54 akt szkody). Na zakończenie należy stwierdzić, że skarżący pozwany całkowicie bezpodstawnie powołuje się na nieaktualne już poglądy Sądu Najwyższego wyrażone w orzeczeniach z dziewięćdziesiątych lat minionego stulecia, gdyż we wskazanych wyżej orzeczeniach (zwłaszcza w uzasadnieniu w/w wyroku z dnia 22.02.2007 r., I CSK 433/06) Sąd Najwyższy podkreślił, iż poglądy te były aktualne w okresie bardzo wysokiej inflacji, gdy ustawowe odsetki spełniały funkcję waloryzacyjną, ale nie obecnie, gdy inflacja jest niska. Z tych względów, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 kpc orzekł jak w sentencji. O kosztach procesu za II instancję orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 99 i 391 § 1 kpc oraz § 2 ust. 1 i 2 w zw. z § 6 pkt 5 i § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349, ze zm.), które stanowią wynagrodzenie pełnomocnika powódki w wysokości 75 % stawki minimalnej.