Sygn. akt VI P 66/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ wyrok w sprawie powoda Z. T. jest zaoczny Gdańsk, dnia 1 września 2017 r. Sąd Rejonowy Gdańsk - Południe w Gdańsku Wydział VI Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSR Beata Young Protokolant: Magdalena Paplińska po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2017 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy z powództwa S. Z. i Z. T. przeciwko (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w G. o zapłatę wynagrodzenia i diety I. oddala oba powództwa; II. nieuiszczonymi kosztami sądowymi obciąża Skarb Państwa. Sygn. akt VI P 66/15 UZASADNIENIE Powodowie wytoczyli powództwo przeciwko (...) sp. z o. o. w G. ( uprzednio (...) sp. z o. o. w G. ), domagając się zasądzenia następujących kwot:
- a)powód S. Z. – 45.875 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 11 sierpnia 2014 r. do dnia zapłaty;
- b)powód Z. T. – 8.527,52 zł wraz z ustawowymi odsetkami od kwot: - 5.367,17 zł od dnia 11 czerwca 2014 r. do dnia zapłaty i - 3.160,36 od dnia 11 lipca 2014 r. do dnia zapłaty, a także zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Powodowie wskazali, że w dniu 1 kwietnia 2014 r. zawarli z pozwaną umowy o pracę na czas wykonywania zadania i przez 4 miesiące realizowali roboty okrętowe na terenie stoczni w S. . Powód S. Z. stwierdził, że pozwana nie zapłaciła mu wynagrodzenia za pracę za miesiące maj, czerwiec i lipiec 2014 r., zaś powód Z. T. oświadczył, że nie otrzymał diet z tytułu podróży służbowej za łączny okres 47 dób. Powodowie wskazali, że wypłata świadczeń miała następować w walutach obcych (euro i dolarach amerykańskich), zaś w niniejszym postępowaniu przeliczyli należności na złotówki. /pozwy – k. 2 i 202 – 203, postanowienie o połączeniu spraw do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia – k. 262/ Pozwana wniosła o oddalenie powództwa S. Z. oraz o zwrot kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pozwana zakwestionowała czas pracy powoda i zarzuciła, że kwota 15 euro za godzinę delegacji stanowiła koszty delegacji, zgodnie z pkt 1 informacji na łączne wynagrodzenie pracownika składać się będzie wynagrodzenie z umowy o pracę oraz diety z tytułu podróży służbowej , wypłata wynagrodzenia następować będzie przelewem na wskazane przez pracownika konto bankowe . Z konstrukcji pkt 11 informacji wynika , że kwota 15 euro za godzinę stanowi formę kosztów delegacji , od których nie ma obowiązku uiszczania podatku dochodowego od osób fizycznych , jak również nie jest konieczne odprowadzanie składek z tego tytułu , taka była wola stron i umowę o takim znaczeniu strony chciały zawrzeć umowny wynagrodzenie zawierało już w sobie diety. W ocenie pozwanej ze względów podatkowych niezasadnym było dochodzenie przez powodów kwot brutto. Pozwana zakwestionowała sposób i wysokość wyliczenia delegacji jako kwoty brutto. /odpowiedź na pozew – k. 28 – 31/ W sprawie z powództwa Z. T. pozwana nie złożyła odpowiedzi na pozew. Podczas rozprawy w dniu 5 kwietnia 2017 r. pełnomocnik powodów oświadczył, że wnosi o zasądzenie kwot w euro. Sąd zobowiązał go do sprecyzowania żądania pozwu – w terminie 7 dni pod rygorem uznania, że wnosi jak dotychczas. W piśmie z dnia 10 kwietnia 2017 r. (data nadania korespondencji) pełnomocnik powodów napisał jedynie: „W nawiązaniu do roszczeń powodów określonych stawkami wynagrodzeń za każdą godzinę pracy na terenie (…) określonych w kwotach EURO netto informuję Sąd, że powodowie dokonali „ubruttowienia” wynagrodzeń i żądają zasądzenia wynagrodzeń w kwotach brutto ” (dalsza treść pisma nieistotna w kontekście żądania pozwu). /protokół rozprawy z dnia 5 kwietnia 2017 r. - k. 290 i 297/ Na rozprawie w dniu 18 sierpnia 2017r. pełnomocnik powoda Z. T. wniósł o zasądzenie kwot jak w pozwie tytułem, diet. K. 342 v Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 1 kwietnia 2014 r. powodowie S. Z. i Z. T. zawarli z pozwaną umowy o pracę na czas wykonywania zadania, na podstawie których zostali zatrudnieni przy budowie konstrukcji jachtu aluminiowego na terenie stoczni (...) w S. w pełnym wymiarze czasu, odpowiednio na stanowiskach spawacza S. Z. i montera Z. T. . Powodowie mieli otrzymywać wynagrodzenie zasadnicze brutto miesięcznie w kwocie 1.680 zł. Jednocześnie w „ informacjach uzupełniających do umów ” pozwana zobowiązała się wypłacać powodom dodatkowe wynagrodzenie – S. Z. 15 euro netto za każdą godzinę wykonywania prac, a Z. T. – 13 euro netto za każdą godzinę wykonywania prac (§ 3 pkt 10). Zgodnie z (§ 3 pkt 11 informacji uzupełniającej na łączne wynagrodzenie pracownika składać się będzie wynagrodzenie z umowy o pracę oraz diety z tytułu podróży służbowej . Wypłata umówionego wynagrodzenia następować będzie na wskazane przez pracownika konto bankowe. W dniu 11 06 2014 powód Z. T. otrzymał przelew zagraniczny od pozwanego 2480, 93 euro. Tytułem delegacji. W czasie pobytu w U. powodowie otrzymywali zaliczki w dolarach amerykańskich . Powodowie byli zatrudnieni u pozwanej do dnia 31 lipca 2014 r., kiedy to zostali zwolnieni dyscyplinarnie. /dowody: - świadectwa pracy powodów – k. 4 i 211, - informacje uzupełniające do umów o pracę powodów– k. 5 – 6 i 206 - 207, - umowa o pracę powoda Z. T. – k. 205, - przesłuchanie powoda Z. T. – k. 342 – 343 oraz nagranie CD – k. 344 Wyciąg z rachunku bankowego powoda k. Z. T. 340 Pokwitowania wypłat zaliczek k. 307 -311 Zeznania świadka T. Z. k. 290 -292, zeznania świadka R. S. k. 292-295, zeznania świadka K. L. k. 295296/ Sąd zważył, co następuje: Przedstawiony powyżej stan faktyczny ustalono na podstawie zeznań powoda Z. T. , zeznań świadków oraz niekwestionowanych dokumentów złożonych do akt sprawy, które jako niebudzące wątpliwości Sądu odnośnie ich pochodzenia, treści i autentyczności, zostały uznane za wiarygodne w całości w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy . Z dowodów nie wynikało , aby świadczenia dochodzone przez powodów miały być wypłacane w złotych polskich zgodnie z umową stron , czy tez aby takiego wyboru dokonał pozwany przy wypłacie świadczeń i w tym zakresie dowody te są zgodne ze sobą bądź się uzupełniają. Powodowie domagali się zapłaty określonych kwot tytułem wynagrodzenia za pracę ( S. Z. ) i nieopłaconych diet ( Z. T. ) w związku z wykonywaniem robót okrętowych na terenie stoczni w S. . Powodowie stwierdzili, że wypłata należności miała następować w euro i dolarach amerykańskich, jednak w przedmiotowym postępowaniu przeliczyli świadczenia na złotówki i dochodzili roszczeń w walucie polskiej. W pierwszej kolejności należało odnieść się do oświadczenia pełnomocnika powodów podczas rozprawy w dniu 5 kwietnia 2017 r., że wnosi o zasądzenie kwot w euro i jego późniejszego pisma z dnia 10 kwietnia 2017 r., w którym – pomimo zobowiązania Sądu - w zasadzie w żaden sposób nie odniósł się on do kwestii zmiany waluty oraz nie wskazał skonkretyzowanych żądań jego mandantów wyrażonych w euro i dolarach amerykańskich. Tak poczyniona próba zmiany powództwa jest bezskuteczna, a to ze względu na treść art. 193 § 2 [1] k.p.c. Stanowi on, że z wyjątkiem spraw o roszczenia alimentacyjne zmiana powództwa może być dokonana jedynie w piśmie procesowym, które winno spełniać wymogi formalne pozwu („ Przepis art. 187 stosuje się odpowiednio. ”). Powyższego nie zmienia art. 193 § 3 k.p.c. , zgodnie z którym jeżeli powód występuje z nowym roszczeniem zamiast lub obok roszczenia pierwotnego, skutki przewidziane w artykule poprzedzającym rozpoczynają się z chwilą, w której roszczenie to powód zgłosił na rozprawie w obecności pozwanego, w innych zaś wypadkach - z chwilą doręczenia pozwanemu pisma zawierającego zmianę i odpowiadającego wymaganiom pozwu. Jeżeli bowiem chodzi o wzajemny stosunek art. 193 § 3 k.p.c. i art. 193 § 2 [1] k.p.c. , to błędne jest stanowisko wywodzące możliwość ustnej zmiany powództwa w obecności pozwanego na rozprawie z treści normatywnej art. 193 § 3 k.p.c. (na marginesie – w niniejszej sprawie pozwany na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2017 r. obecny nie był). Przywołany przepis nie uchyla obowiązku wynikającego z art. 193 § 2 [1] k.p.c. a jedynie modyfikuje czas, od którego powstają skutki zmiany powództwa, jeżeli zostało ono dokonane ustnie na rozprawie w obecności pozwanego, a następnie w piśmie procesowym. W takiej sytuacji zmiana powództwa jest skuteczna od dnia złożenia ustnego oświadczenia, pod warunkiem dokonania jej również w piśmie procesowym (w tym też tonie wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 29 sierpnia 2013 r. w sprawie I ACa 377/13, Lex nr 1383482, zob. również Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I pod red. H. Doleckiego i T. Wiśniewskiego, teza 10 do art. 193 KPC ). Co więcej, z oczywistych względów w sprawie nie znajdował zastosowania art. 466 k.p.c. , uprawniający pracownika działającego bez adwokata lub radcy prawnego do zgłoszenia pisma procesowego ustnie do protokołu. Jako że powodowie byli reprezentowani przez fachowego pełnomocnika (radcę prawnego) także i taka próba zmiany powództwa – oceniana niezależnie od treści późniejszego pisma procesowego z dnia 10 kwietnia 2017 r. – nie mogła się ostać. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że powodowie domagali się zapłaty kwot w złotych polskich, a próba zmiany waluty żądań okazała się bezskuteczna. Domaganie się kwot w złotych polskich zostało zresztą potwierdzone i na rozprawie w dniu 18 08 2017r. Z uwagi na brak uczestnictwa strony pozwanej w rozprawach zmiana powództwa na rozprawie nie mogłaby i tak zostać uznana za skuteczną. Takie jednak roszczenia powodów – wyrażone w złotych polskich - w sposób oczywisty naruszały zasadę walutowości z art. 358 § 1 k.c. Zgodnie z tym przepisem - jeżeli przedmiotem zobowiązania podlegającego wykonaniu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest suma pieniężna wyrażona w walucie obcej, dłużnik może spełnić świadczenie w walucie polskiej, chyba że ustawa, orzeczenie sądowe będące źródłem zobowiązania lub czynność prawna zastrzega spełnienie świadczenia w walucie obcej. W powyższym artykule ustawodawca przyjął zasadę, wedle której w razie wyrażenia wierzytelności w walucie obcej dłużnik może wykonać zobowiązanie w walucie polskiej. Wybór między zapłatą w walucie zagranicznej a zapłatą w walucie krajowej należy jednak wyłącznie do dłużnika, natomiast jego zobowiązanie jest zobowiązaniem przemiennym w rozumieniu art. 365 § 1 k .c. W żadnym wypadku zwłoka dłużnika nie przyznaje wierzycielowi prawa wyboru waluty – upoważniony jest on wyłącznie do wyboru dnia, według którego ma zostać przeliczony kurs waluty obcej. Tożsame stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 maja 2012 r. w sprawie III CSK 273/11, Lex nr 1224683 i jest ono konsekwentnie powielane w linii orzeczniczej sądów apelacyjnych (chociażby Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 7 lutego 2013 r. w sprawie I ACa 699/12, Lex oraz Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 3 marca 2014 r. w sprawie I ACa 1142/13, Lex nr 1441383). W przywołanym orzeczeniu Sąd Najwyższy odwołał się zarówno do wykładni historycznej przepisu art. 358 k.c. - poprzez porównanie go z brzmieniem poprzednio obowiązującego przepisu art. 21 Kodeksu zobowiązań - jak i do jego wykładni gramatycznej, zaś stanowisku temu nie sposób odmówić słuszności. Paragraf pierwszy artykułu 358 k.c. dotyczy określenia zasad spełnienia świadczenia w wykonaniu zobowiązania, którego przedmiotem jest suma pieniężna określona w walucie obcej, natomiast paragrafy drugi i trzeci - regulują zasady określenia wartości waluty obcej. Rozwiązanie to zapobiega (przeciwdziała) sytuacji, w której wartość świadczenia byłaby dowolnie kształtowana przez dłużnika poprzez celowe opóźnianie zapłaty i realizację świadczenia w terminie, w którym kurs waluty byłby dlań korzystniejszy. Jak wynika z powyższego, podstawowym założeniem omawianej zasady jest ukształtowanie zobowiązania w walucie obcej jako przemiennego, w którym to dłużnik może dokonać wyboru waluty płatności. Zapłata musi jednakże nastąpić w walucie, w której wyrażono zobowiązanie, jeżeli stanowi tak ustawa, orzeczenie sądowe będące źródłem zobowiązania lub czynność prawna zastrzega spełnienie świadczenia w walucie obcej ( art. 358 § 1 in fine k.c. ). Zastrzeżenie w umowie, że zapłata ma nastąpić w walucie obcej nazywane jest klauzulą efektywnej waluty. W niniejszej sprawie powodowie nie mogli domagać się wykonania zobowiązań wyrażonych pierwotnie w walutach obcych poprzez zapłatę (zasądzenie roszczeń) w walucie polskiej, ponieważ byłoby to jedynie możliwe gdyby strony odmiennie postanowiły w umowie, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Wypada bowiem zwrócić uwagę, że stosownie do treści § 3 pkt 10 informacji uzupełniającej do umowę o pracę (k. 5) powodowi S. Z. przysługiwało wynagrodzenie w wysokości 15 euro netto za każdą godzinę wykonywania prac. W odniesieniu natomiast do powoda Z. T. , zgodnie z § 3 pkt 11 informacji uzupełniającej do umowę o pracę (k. 207) był on uprawniony do diety z tytułu podróży służbowej. Wobec bliższego nieokreślenia wysokości tej diety zastosowanie per analogiam znajdowały przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej. Te zaś przesądzają, iż dieta przysługuje w wysokości obowiązującej dla docelowego państwa podróży zagranicznej i określona jest w załączniku do rozporządzenia (§ 13 ust. 1 i 4). W załączniku pod pozycją 91 zastrzeżono, że walutą diety w Stanach Zjednoczonych jest wyłącznie dolar amerykański (USD), a kwota diety wynosi 59 USD. Z dowodów przeprowadzonych w sprawie wynika , iż w U. świadczenia wypłacane były w dolarach amerykańskich 306 i następne , a więc walucie właściwej dla diety zgodnie z powołanym powyżej rozporządzeniem , zaś z wyciągu z konta powoda Z. T. k. 340 wynika , że świadczenie za delegacje wypłacane było w euro. W konsekwencji – bacząc na zapisy kontraktowe oraz – w stosunku do powoda Z. T. – także unormowania ww. rozporządzenia, skonstatować wypada, iż to pozwanej, a nie powodom przysługiwało prawo wyboru waluty spełnienia świadczenia. Potwierdza to także uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 1997 r. w analogicznej sprawie II CKN 512/97 (Lex), gdzie zaakcentowano, że jeżeli zgodnie z przepisami prawa przedmiotem zobowiązania jest suma pieniężna wyrażona w walucie obcej, to spełnienie świadczenia następuje poprzez zapłatę sumy nominalnej wyrażonej w walucie obcej określonej w umowie, nie zaś w złotych polskich stanowiących przelicznik tej sumy . Z tego też względu skoro powodowie wytoczyli powództwo o zapłatę należnej kwoty dłużnej w walucie polskiej, Sąd, mając na względzie art. 321 § 1 k.p.c. , nie mógł wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem pozwu, ani ponad jego żądanie. Niemożliwym było zatem zasądzenie, niejako „z urzędu”, równowartości należności w walutach obcych w złotych polskich (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 1998 r. w sprawie II CKN 712/97, Lex). Jednocześnie Sąd podzielił pogląd wyrażony w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2008 r. w sprawie V CZ 49/08 (Lex), wedle którego dla określenia wartości przedmiotu sporu lub wartości zaskarżenia w sprawie o roszczenie pieniężne wyrażone w walucie obcej miarodajny jest kurs tej waluty w dniu wniesienia pozwu; późniejsza zmiana kursu jest w tym względzie bez znaczenia i znajduje zastosowanie wyłącznie do ustalenia wartości przedmiotu sporu (zaskarżenia), nie wpływa natomiast w żaden sposób modyfikująco na treść materialnoprawnej zasady walutowości ( art. 358 k.c. ). Tym samym wartość przedmiotu sporu (zaskarżenia) musi być wyrażona w walucie polskiej (także dla potrzeb ustalenia opłaty, właściwości sądu i wynagrodzenia pełnomocnika), nawet wówczas, gdy strona powodowa dochodzi roszczenia wyrażonego w walucie obcej. Nadmienić także wypada, że ponieważ oświadczenie dłużnika o wyborze waluty ma charakter kształtujący, to musi być ono złożone w sposób stanowczy i nie budzący żadnych wątpliwości co do jego znaczenia i intencji. Stąd też wyklucza się jego dorozumianą postać, polegającą na braku sprzeciwu (zarzutu) dłużnika (tu: pozwanego) wobec doręczonego mu pozwu, zawierającego żądanie wierzyciela (tu: powodów) wyrażone w walucie polskiej, gdy pierwotne roszczenie wyraża się walutą obcą. W tym miejscu wskazać należy , iż w przypadku powoda S. Z. złożona została odpowiedź na pozew , w której strona pozwana zakwestionowała wyliczenie strony powodowej w kwocie brutto. K. 31 Ponadto należy wskazać , iż powód dokonując przeliczenia zobowiązania na złote polskie , dodatkowo dokonał ubruttowienia żądanej kwoty wynagrodzenia określonego w umowie stron w kwocie netto i w euro , co budzi dalsze wątpliwości , jako że powód nie wykazuje , czy i gdzie uiszczany był bądź miał być uiszczany podatek oraz jaka miałby być wysokość tego podatku , jaki czy i w jakiej wysokości miałyby być uiszczane składki na ubezpieczenia społeczne , wszak była to praca wykonywana w U. , a jako walutę strony wskazały euro . Bacząc na wszelkie powyższe okoliczności z samych li tylko względów formalnych (niepoprawnie skonstruowane żądania pozwów) Sąd oddalił oba powództwa, o czym orzekł jak w punkcie I. wyroku z mocy z art. 358 § 1 k.c. Zarazem z uwagi na przyjętą podstawę rozstrzygnięcia Sąd nie czynił dalej idących ustaleń faktycznych, jakkolwiek było to możliwe na podstawie zaoferowanego przez strony materiału dowodowego. Ocena taka będzie jednak możliwa jedynie w przypadku złożenia pozwu zgodnie z walutą zobowiązania właściwą dla roszczeń powodów . W stosunku do powoda Z. T. orzeczono na mocy art. 339 kpc , albowiem wyrok w stosunku do tego powoda jest wyrokiem zaocznym. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych . Z racji tego, że powodowie przegrali spór w całości – a z mocy ustawy byli zwolnieni od kosztów sądowych - Sąd obciążył nimi Skarb Państwa (punkt II. wyroku).