Sad powszechny, III Ca 803/13

(1), J. M.

(2)przy uczestnictwie J. F. , L. K. , S. K.

(1), A. W.

(1), S. K.

(2), H. M. , M. A. , W. K. , M. Ć. , W. C. , S. C. , A. S. , K. K.

(1), J. Ć. , F. T. , T. T. , M. C.

(1), S. F. , S. A. , J. G. , K. G. , J. T. , S. B. , L. G.

(1)o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez posiadacza samoistnego na skutek apelacji uczestniczki W. C. od postanowienia Sądu Rejonowego w Nowym Targu z dnia 25 czerwca 2013 r., sygn. akt I Ns 600/12 p o s t a n a w i a : oddalić apelację. Sygn. akt III Ca 803/13 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 25.06.2013 r. Sąd Rejonowy w Nowym Targu uwidocznił zgodnie z porównawczym wykazem zmian sporządzonym przez geodetę M. G. zam. nr (...) z dnia 15.03.2012 r., że: dz. ewid. (...) odpowiada pgr 1 kat (...) z KW (...) , dz. ewid. (...) odpowiada pgr 1 kat (...) z KW (...) , dz. ewid. (...) odpowiada pgr 1 kat (...) z KW (...) (pkt I sentencji), stwierdził, że: - F. F.

(1)s. P. i Z. oraz Z. F. c. W. i F. na prawach ustawowej wspólności małżeńskiej w udziale 13/108 części, - J. M.

(1)s. W. i K. oraz J. M.

(2)c. S. i J. na prawach ustawowej wspólności małżeńskiej w 13/108 części, - J. K. s. F. i K. oraz S. K.

(3)c. W. i M. na prawach ustawowej wspólności małżeńskiej w udziale 22/108, - J. W. s. A. i K. na prawach ustawowej wspólności małżeńskiej w udziale 55/108 części, - A. C. s. J. i M. oraz M. C.

(2)c. S. i E. na prawach ustawowej wspólności małżeńskiej w udziale 5/108 części nabyli nieodpłatnie z mocy prawa z dniem 4.11.1971 r. prawo własności dz. ewid. (...) , (...) , (...) o pow. 1,0782 ha poł. w K. (pkt II sentencji), przyznał adwokatowi P. K. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w N. ul. (...) wynagrodzenie za wykonywanie czynności kuratora nieznanych z miejsca pobytu uczestników S. B. , J. T. i L. G.

(1)w kwocie 1.230,00 zł brutto, w tym kwotę 230,00 zł, podatku od towarów i usług i część z tej należności w wysokości 630,00 zł, tymczasowo wyłożył ze środków Skarbu Państwa (pkt III sentencji), nakazał ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa (kasa Sądu Rejonowego w Nowym Targu ) od wnioskodawczyni I. B. kwotę 126,00 zł, wnioskodawców J. K. i S. K.

(3)solidarnie kwotę 126,00 zł, wnioskodawczyni M. M.

(2)i J. M.

(2)solidarnie kwotę 126,00 zł, uczestniczki W. C. kwotę 126,00 zł tytułem wydatków poniesionych tymczasowo w sprawie przez Skarb Państwa (pkt IV sentencji), w pozostałym zakresie koszty postępowania wzajemnie zniósł (pkt V sentencji). Sąd Rejonowy ustalił m.in., że jako współwłaściciele pgr l kat (...) , (...) , (...) w KW (...) wpisani są: A. W.

(2)– w 20/40 części, W. M. - w ‑ 5/40 części, F. J. - 5/40 części, F. K. – 5/40 części, J. T. - 1/40 części, S. B. – w 1/40 części, F. T. – w 1/40 części, L. G.

(2)- w 1/40 części i M. C.

(2)- w 1/40 części. W rejestrze gruntów prowadzony przez Starostę (...) jako współposiadacze samoistni dz. ewid. (...) , (...) , (...) figurują: I. B. w udziale 13/108 części, A. C. – w udziale 5/108 części, J. K. w udziale 22/108 części, J. M.

(1)w udziale 13/108 części i J. W. w udziale 55/108 części. Przedmiotowe nieruchomości znajdują się w K. na roli o nazwie lokalnej (...) Już w okresie przedwojennym nieruchomości te pozostawały we współwłasności mieszkańców K. . W szczególności współposiadaczami samoistnymi tych działek byli: - F. J. , która przekazała następnie udział w działkach w 1947r małżonkom F. i Z. F. . Udział ich wynosił 13/108 części, - W. M. , a po jego śmierci w 1968r jego siostra K. M. . Udział jej wynosił 13/108 części, - małżeństwo F. i K. K.

(2), których udział wynosił 22/108 części, - A. W.

(2), który następnie udział swój przekazał synowi J. W. i jego żonie A. W.

(3). Udział ten wynosił 55/108 części, - W. T. , który następnie udział swój przekazał córce i zięciowi małżonkom A. i M. C.

(2). Udział ten wynosił 5/108 części. Współposiadanie nieruchomości przez w/w osoby było niesporne, a każda z nich w ramach posiadanego udziału, wykonywała na nieruchomości akty posiadania stosownie do swoich możliwości i potrzeb, najczęściej polegały one na wycince drzewa, usuwaniu tzw. sucharów czy też wykaszaniu trawy. F. i Z. F. prowadzili na terenie K. gospodarstwo rolne o pow. ok. 4 ha, a w skład tego gospodarstwa wchodził także i udział 13/108 części w przedmiotowej nieruchomości. F. F.

(1)zmarł w 2005r, a Z. F. zmarła w 2006r. Należące do nich gospodarstwo rolne przejęła ich córka wnioskodawczyni I. B. . Gospodarstwo rolne o pow. przekraczającej 2 ha poł. w K. należące w przeszłości do K. M. , przejął w 1967r jej syn J. M.

(1)wraz z żoną J. M.

(2). Od tego czasu grunty te – wraz z udziałem 13/108 części w przedmiotowej nieruchomości - znajdują się w ich samoistnym posiadaniu. W 1956r J. K. z okazji zawarcia związku małżeńskiego ze S. K.

(3)otrzymał od rodziców F. i K. K.

(2)należące do nich gospodarstwo rolne o pow. 2 ha poł. w K. wraz z udziałem w przedmiotowych nieruchomościach. Od tego czasu nieruchomości te znajdują się w ich samoistnym posiadaniu z tym, że tytuł własności pozostałych nieruchomości należących do gospodarstwa uzyskali już oni w ramach uwłaszczenia. J. W. wraz z żoną A. W.

(3)prowadzili na terenie K. gospodarstwo rolne o pow. ok. 3 ha. W skład tego gospodarstwa wchodził tez udział w przedmiotowych działkach leśnych. J. W. zmarł (...) , a A. W.

(3)(...) . Spadek po nich w całości nabyła wnioskodawczyni M. J. . A. i M. C. prowadzili na terenie K. gospodarstwo rolne o pow. ok. 2 ha, a w skład tego gospodarstwa wchodził też udział w posiadaniu przedmiotowych gruntów. Gospodarstwo to prowadzili aż do swojej śmierci ( A. C. zmarł (...) , a M. C.

(2)zmarła (...) ). Obecnie współposiadaczem działek objętych wnioskiem jest ich córka uczestniczka W. C. . Sąd Rejonowy uznał, iż roszczenia wnioskodawców oraz uczestniczki W. C. są zasadne, a więc że zarówno F. F.

(1)oraz Z. F. w udziale 13/108 części, jak i J. M.

(1)oraz J. M.

(2)w udziale 13/108 części, a także J. K. oraz S. K.

(3)w udziale 22/108 części, oraz J. W. oraz A. W.

(3)w udziale 55/108 części, podobnie jak i A. C. i M. C.

(2)w udziale 5/108 części spełniali przesłanki do nabycia własności w trybie powołanych wyżej przepisów ustawy z dnia 26.10.1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych . Wyżej wymienione osoby objęły udziały w przedmiotowych nieruchomościach na podstawie nieformalnych umów przeniesienia własności, zawartych jeszcze w latach 40-tych ubiegłego wieku ( F. i Z. F. , J. i A. W.

(3), A. i M. C.

(2)), w latach 50-tych ( J. i S. K.

(3)), lub w latach 60-tych ( J. i J. M.

(2)) i faktycznie władali tymi udziałami jak współwłaściciele w dacie 4.11.1971r w ramach prowadzonych równocześnie na terenie K. gospodarstw rolnych. Tak więc stan faktyczny na gruncie (współposiadanie działek leśnych i łąki na roli o nazwie (...) oznaczonych w ewidencji gruntów jako dz. ewid. : (...) , (...) , (...) ) w odpowiednich wskazanych wyżej udziałach, był przez wszystkie te osoby zachowywany i wzajemnie akceptowany, nie tylko w czasie przed wejściem w życie ustawy uwłaszczeniowej, ale i wiele lat po tej dacie. Sytuacja na gruncie w tym zakresie do chwili obecnej w zasadzie się nie zmieniła, o czym świadczą zgodne wyjaśnienia złożone przez wnioskodawców i uczestniczkę W. C. na rozprawie w dniu 19.06.2013r. Z powyższego wynika, że F. i Z. F. , J. i J. M.

(2), J. i S. K.

(3), J. i A. W.

(3)oraz A. i M. C.

(2)nie tylko mieli prawo przypuszczać, że mogą używać przedmiotową nieruchomość tak jak współwłaściciele, ale i w rzeczywistości wykonywali na gruncie takie właśnie akty posiadania (wycinka drzewa i sucharów, wykaszanie trawy), które uznać można za faktyczne władanie nieruchomościami. Stan taki nie kwestionowany przez inne osoby czy to faktyczne, czy to prawne, istniał nie tylko w dniu 4.11.1971r, ale i kształtował się nieprzerwanie przez długie lata i – wskutek przeniesienia posiadania w kilku przypadkach – trwa do chwili obecnej. W związku z powyższym Sąd uznał, że wszystkie wymagane przesłanki określone w art. 1 powołanej ustawy zostały spełnione, oraz że F. i Z. F. , J. i J. M.

(2), J. i S. K.

(3), J. i A. W.

(3)oraz A. i M. C.

(2)jako współposiadacze samoistni przedmiotowej nieruchomości na dzień 4.11.1971r., w tej dacie prowadzili także indywidualne gospodarstwa rolne. Rozstrzygając o kosztach sąd orzekał na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. Powyższe postanowienie zostało zaskarżone apelacją przez uczestniczkę W. C. , w której zarzuciła, iż nie wie na jakiej podstawie wnioskodawcy J. K. i S. K.

(3)posiadają 22/108 części działek ewid. (...) , (...) , (...) – konieczne jest w jej ocenie przedstawienie dokumentów uzasadniających posiadanie takiego udziału. Apelująca zakwestionowała również koszty pracy kuratora, którymi w równym stopniu zostali obarczeni wszyscy uczestnicy postępowania, mimo, że udziały uczestników w sprawie są różne, a nadto, że jego ustanowienie było niepotrzebne. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja jest bezzasadna. Sąd Rejonowy nie dopuścił się uchybień branych pod uwagę z urzędu, które mogłyby skutkować nieważnością postępowania - art. 378 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy podziela ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego oraz wnioski prawne wywiedzione na jego podstawie i przyjmuje je za własne. W postępowaniu o stwierdzenie nabycia z mocy prawa własności nieruchomości na podstawie ustawy z dnia 26.10.1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 ze zm.) należy zawsze przeanalizować wpierw prawotwórcze przesłanki a to faktyczne przyjęte za podstawę nabycia prawa stosownie do ust. 1 lub 2 art. 1 ustawy uwłaszczeniowej. W związku z powyższym, ustosunkowując się do twierdzeń zawartych w apelacji, stwierdzić należy, iż dane zawarte w ewidencji gruntów czy też ujawnione w księgach wieczystych nie odgrywają istotnej roli w postępowaniu opartym na powołanej ustawie. Zgodnie z art. 1 ust.1 powołanej przez Sąd Rejonowy ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych nieruchomości wchodzące w skład gospodarstw rolnych, zwane dalej "nieruchomościami", i znajdujące się w dniu wejścia w życie ustawy w samoistnym posiadaniu rolników stają się z mocy samego prawa własnością tych rolników, jeżeli oni sami lub ich poprzednicy objęli te nieruchomości w posiadanie na podstawie zawartej bez prawem przewidzianej formy umowy sprzedaży, zamiany, darowizny, umowy o dożywocie lub innej umowy o przeniesienie własności, o zniesienie współwłasności albo umowy o dział spadku. Apelująca w piśmie zalegającym na k.115 akt niniejszej sprawy wskazała, iż domaga się stwierdzenia na jej rzecz prawa własności, które z dniem 4.11.1971 r., nabyła z mocy samego prawa w odniesieniu do 5/108 części stanowiącej działki ewidencyjne (...) . Wskazała przy tym, iż pozostali wnioskodawcy świadomie i celowo pominęli jej osobę we wniosku datowanym na dzień 4.06.2012 r. Dołączyła przy tym do tego pisma wypis z rejestru gruntów, co prowadzi do wniosku, iż nie kwestionując danych w nim zawartych uznała za prawidłowe posiadanie przedmiotu sporu przez powołane w nim osoby w udziałach w tym rejestrze wskazanych. Wynika z niego, iż I. B. włada w/w działkami w udziale 13/108, A. C. w 5/108, J. K. w 22/108, J. M.

(1)w 13/108, zaś J. W. w 55/108. Mając na względzie okoliczność, iż w sprawach tego typu istotny jest jedynie stan faktyczny na datę 4.11.1971 r. to dane zawarte w księgach wieczystych nie mogły wpłynąć na treść sentencji zaskarżonego postanowienia. W świetle powyższego nie może odnieść zamierzonego skutku zarzut apelującej, iż nie wie na jakiej podstawie wnioskodawcy J. K. i S. K.

(3)posiadają 22/108 części działek ewid. (...) , (...) , (...) , oraz zarzut , iż konieczne jest w jej ocenie przedstawienie dokumentów uzasadniających posiadanie takiego udziału. Treść pisma zalegającego na k.115 akt niniejszej sprawy, prowadzi do wniosku, iż apelująca przed Sądem Rejonowym akceptowała stan posiadania wynikający z wypisu z rejestru gruntów i nie kwestionowała udziałów w nim wskazanych, w tym udziałów J. K. i S. K.

(3). Poza tym dane umieszczone w rejestrze gruntów nie były kwestionowane także przez pozostałych uczestników postępowania, którzy wnosili o uwłaszczenie w tych właśnie udziałach. Z treści protokołu rozprawy, która odbyła się w dniu 19.06.2013 r. wynika, iż wnioskodawczyni I. B. powołując się na udział swoich rodziców wynoszący w jej ocenie 13/108 wskazała, iż również ona w tym zakresie posiadała sporny teren. S. K.

(3)także powołała się na posiadanie przedmiotu wniosku w wysokości 22/108 części, która to część była przedmiotem darowizny ze strony rodziców męża, a to F. i K. K.

(2). M. J. powołała się na spadkobranie po J. W. i jego żonie A. , po których przejęła posiadanie przedmiotu wniosku w wymiarze 50/108 części. J. M.

(2)natomiast powołała się na posiadanie przedmiotu wniosku w udziale 13/108, którego poprzedniczka, a to jej teściowa otrzymała po swoim bracie W. M. już w 1968 r. Wskazać zatem należy, że odmienne ustalenie stanu współwłasności na 4 listopada 1971r. od stanu widniejącego w księdze wieczystej było wynikiem objęcia w posiadanie nieruchomości w takich udziałach na skutek umów między współwłaścicielami. We wskazanym udziale posiadali także małżonkowie K. co było respektowane przez pozostałych współposiadaczy w tym i rodziców apelującej. Sama apelująca także fakty te przyznała będąc przesłuchiwana przez Sąd I instancji. Nie stwierdziła też by jej rodzice mieli być uwłaszczeni w zakresie innego udziału. Zeznała, że rodzice prowadzili gospodarstwo rolne o powierzchni ok. 2 ha wraz z udziałem w przedmiotowym lesie w ułamku 5/108 części. Sąd Rejonowy w pkt II sentencji orzekł, iż J. K. oraz S. K.

(3)nabyli udział w wysokości 22/108 na prawach ustawowej wspólności małżeńskiej kierując się również przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego . Według zasad kodeksu rodzinnego i opiekuńczego , a w szczególności jego art. 31 k.r.o. , z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa małżeńska obejmująca ich dorobek, chyba że ustrój ten zostanie umownie wyłączony przez zainteresowane strony. W myśl tych zasad każda nieruchomość rolna nabyta na podstawie przepisów ustawy z dnia 26.10.1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 ze zm.) powinna być zaliczona do majątku wspólnego małżonków, gdy w dniu 4.11.1971 r. istniała między nimi wspólność ustawowa (taką ostatecznie ukształtowaną linię orzecznictwa potwierdzają np.: uchwały Sądu Najwyższego: z dnia 1.02.1989 r., III CZP 114/88 (Przeg. Sąd. 1992, nr 10, s. 76), z dnia 24.01.1991 r., III CZP 61/90 (OSNCP 1991, nr 7, poz. 87) i z dnia 14.04.1994 r., III CZP 45/94 (Radca Prawny 1994, nr 4, s. 66), wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 9.09.1999 r., II CKN 458/98, (nie publikowany), z dnia 9.11.2000 r., II CKN 327/00, (nie publikowany)). Nadto zauważyć należy, że skoro apelująca odwołuje się do wpisów w księdze wieczystej to z tego punktu widzenia rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonym apelacją postanowieniu jest korzystne dla apelującej gdyż z treści księgi wieczystej KW (...) wynika, iż M. C.

(2)była właścicielką w 1/40 części, a zatem w wyniku przeprowadzonego postępowania o uwłaszczenie rodzice apelującej na prawach wspólności ustawowej nabyli prawo własności w udziale większym niż ten ujawniony w w/w KW. Odnośnie zarzutu apelującej kwestionującej również koszty pracy kuratora, którymi w równym stopniu zostali obarczeni wszyscy uczestnicy postępowania, pomimo tego, że udziały uczestników w sprawie są w ocenie apelującej różne to stwierdzić należy, iż rzeczywisty koszt wynagrodzenia za czynności kuratora z nieznanych z miejsca pobytu uczestników wynosi 230 zł, zaś apelująca uczestniczka obciążona została kosztem w wysokości 126,00 zł co stanowi 1/10 pełnego wynagrodzenia należnego kuratorowi. Brak zatem podstaw do przyjęcia aby obciążenie uczestniczki kwestionowanym kosztem było nieuzasadnione skoro sama w trakcie postępowania pierwszo - instancyjnego złożyła wniosek o uwłaszczenie, a zatem była zainteresowana wynikiem postępowania podobnie jak i pozostali uczestnicy – wnioskodawcy. Zgodnie z art. 520 § 1 k.p.c. każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie tj. koszty, które sam wydatkował bezpośrednio lub, które powstały na skutek uwzględnienia przez sąd jego wniosku o przeprowadzenie określonych czynności procesowych. Wynika z tego, że wedle tej reguły nikt nikomu nie zwraca poniesionych kosztów. Powyższa zasada jest nienaruszalna w sytuacji, w której uczestnicy są w równym stopniu zainteresowani wynikiem postępowania lub – mimo braku równości – ich interesy są wspólne. W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy oddalił apelację na zasadzie art. 385 k.p.c. i art. 13 § 2 k.p.c. (...)