Sad powszechny, IX Ca 883/17

Sygn. akt IX Ca 883/17 POSTANOWIENIE Dnia 28 grudnia 2017 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie IX Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Dorota Ciejek (spr.) Sędziowie: SSO Krystyna Skiepko SSO Bożena Charukiewicz Protokolant: sekr. sądowy Agnieszka Najdrowska po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2017 r. w Olsztynie na rozprawie sprawy z wniosku P. A. z udziałem M. A. o podział majątku wspólnego na skutek apelacji uczestniczki od postanowienia Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 30 maja 2017 r., sygn. akt I Ns 1200/15 p o s t a n a w i a : I. oddalić apelację, II. oddalić wniosek wnioskodawcy o zasądzenie na jego rzecz od uczestniczki kosztów postępowania apelacyjnego. Krystyna Skiepko Dorota Ciejek Bożena Charukiewicz Sygn. akt IX Ca 883/17 UZASADNIENIE Wnioskodawca P. A. wniósł o dokonanie podziału majątku wspólnego jego i uczestniczki postępowania M. A. , wskazując wchodzące w skład tego majątku samochód i zabudowaną nieruchomość oraz sposób podziału. Wniósł również o rozliczenie nakładów i wydatków z majątku osobistego wnioskodawcy na majątek wspólny. Uczestniczka postępowania M. A. poparła wniosek co do zasady, kwestionując istnienie i wysokość nakładów poniesionych przez wnioskodawcę na majątek wspólny. Wskazała również na nieważność umowy majątkowej małżeńskiej zawartej przez uczestników w części dotyczącej udziału 53/100 częsci w nieruchomości objętej wnioskiem, który uprzednio przypadł uczestniczce z tytułu darowizny, oraz zażądała zwrotu wydatków z majątku osobistego na majątek wspólny w wysokości 200.000 zł stanowiącą sumę darowizn otrzymanych od jej rodziców. Postanowieniem z dnia 30 maja 2017 r. Sąd Rejonowy w Olsztynie dokonał podziału majątku majątku wspólnego wnioskodawcy i uczestniczki postępowania w ten sposób, że przyznał na własność uczestniczce postępowania samochód T. (...) o nr. rej. (...) o wartości 10.000 złotych oraz nakazał sprzedaż stosownie do przepisów kodeksu postępowania cywilnego zabudowanej nieruchomości położonej przy ulicy (...) w O. , dla której prowadzona jest księga wieczysta nr (...) , i nakazał dokonanie podziału sumy uzyskanej ze sprzedaży tej nieruchomości w ten sposób, aby po pokryciu i zwrocie kosztów sprzedaży, pozostałą sumę podzielić między wnioskodawcę i uczestniczkę postępowania po połowie. Ponadto zasądził od uczestniczki postępowania na rzecz wnioskodawcy kwotę 11.129,68 złotych tytułem spłaty i zwrotu części wydatków na majątek wspólny dokonanych po ustaniu małżeńskiej wspólności majątkowej, płatną w terminie trzech miesięcy od uprawomocnienia się niniejszego postanowienia, a także nakazał ściągnąć tytułem zwrotu nieuiszczonych kosztów sądowych na rzecz Skarbu Państwa (kasy Sądu Rejonowego w Olsztynie) od wnioskodawcy kwotę 681,98 zł, a od od uczestniczki postępowania kwotę 1.681,98 zł. Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktyczne: Wnioskodawca P. A. i uczestniczka postępowania M. A. zawarli związek małżeński w dniu 6 sierpnia 2005 r., który został rozwiązany przez rozwód w dniu 14 sierpnia 2015 r. W czasie trwania związku małżeńskiego uczestników postępowania obowiązywał ustawowy ustrój wspólności majątkowej. Przed zawarciem związku małżeńskiego wnioskodawca nabył od swoich rodziców – W. i E. A. na podstawie umowy darowizny z dnia 10 sierpnia 1998 r. spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego nr (...) przy ul. (...) w O. . Przed zawarciem związku małżeńskiego wnioskodawca posiadał pieniądze ulokowane na rachunku bankowym w (...) w kwocie 7.200 zł. W dniu 21 maja 2009 r. wnioskodawca zawarł umowę sprzedaży, na mocy której sprzedał swoim rodzicom spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego nr (...) przy ul. (...) w O. za cenę 130.000 zł. Sprzedaż nastąpiła w celu uzyskania w zamian prawa najmu lokalu nr (...) przy ul. (...) w O. , które przysługiwało rodzicom wnioskodawcy W dniu 5 czerwca 2009 r. uczestnicy postępowania zawarli z Gminą O. umowę najmu lokalu mieszkalnego lokalu nr (...) przy ul. (...) w O. , a w dniu 31 sierpnia 2009 r. uczestnicy postępowania nabyli od Gminy O. do ich majątku wspólnego prawo własności stanowiącego odrębną nieruchomość lokalu nr (...) przy ul. (...) w O. , dla którego prowadzona jest księga wieczysta nr (...) . Cena sprzedaży wynosiła 130.300 zł, niemniej z uwagi na udzielenie nabywcom bonifikaty ostatecznie wyniosła 26.060 zł. W dniu 10 grudnia 2009 r. babcia uczestniczki – J. W. oraz uczestnicy postępowania zawarli umowę, na mocy której: J. W. z przysługującego jej prawa własności zabudowanej domem mieszkalnym nieruchomości położonej przy ul. (...) w O. , dla której prowadzona jest księga wieczysta nr (...) , darowała uczestniczce postępowania do jej majątku osobistego udział wynoszący 53/100 części, a nadto J. W. oraz małżonkowie P. i M. A. dokonali zamiany polegającej na tym, że uczestnicy postępowania przenieśli na rzecz J. W. przysługujące im na prawach wspólności ustawowej prawo własności stanowiącego odrębną nieruchomość lokalu nr (...) przy ul. (...) w O. , dla którego prowadzona jest księga wieczysta nr (...) , natomiast J. W. przeniosła na rzecz uczestników postępowania do ich majątku wspólnego przysługujący jej udział wynoszący 47/100 części w prawie własności zabudowanej nieruchomości położonej przy ulicy (...) w O. , dla której prowadzona jest księga wieczysta nr (...) . W dniu 16 grudnia 2009 r. uczestnicy postępowania zawarli umowę majątkową małżeńską, na mocy której rozszerzyli obowiązującą ich ustawową wspólność majątkową małżeńską na dotąd przysługujący uczestniczce postępowania udział wynoszący 53/100 części w prawie własności zabudowanej nieruchomości położonej przy ulicy (...) w O. , dla której prowadzona jest księga wieczysta nr (...) . W ten sposób cała wskazana nieruchomość wchodziła w skład małżeńskiego majątku wspólnego uczestników postępowania. W trakcie trwania związku małżeńskiego uczestników postępowania otrzymywali oni od swoich rodzin nieodpłatną pomoc, w szczególności w postaci pieniędzy na zaspokajanie potrzeb rodziny i pokrycie kosztów remontu nieruchomości objętej wnioskiem. Wnioskodawca po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej dokonał w całości wydatków związanych z utrzymaniem majątku wspólnego – w granicach żądań zgłoszonych w pismach wnioskodawcy – w następujących kwotach: 8.935,95 zł, 12,30 zł (abonament za wodę zgodnie z pismem ),251 zł, 580,36 zł, 457,12 zł, 73,90 zł, 235,75 zł, 217,56 zł, 680 zł, 62 zł, 63 zł. Wnioskodawca ponadto pokrył w całości należności z tytułu opłat, które w całości powinna pokryć uczestniczka postępowania z racji wyłącznego korzystania przez nią z wody w budynku na nieruchomości objętej wnioskiem, a mianowicie – w granicach żądań zgłoszonych w pismach wnioskodawcy – w następujących kwotach: 109,47 zł i 235,75 zł. Wnioskodawcy zatem z tytułu zwrotu połowy wydatków związanych z utrzymaniem majątku wspólnego oraz z tytułu zwrotu w całości należności za zużytą przez uczestniczkę postępowania wodę należna jest kwota 6.129,68 zł. W skład majątku wspólnego uczestników postępowania, poza nieruchomością dla której prowadzona jest księga wieczysta nr (...) , wchodzi samochód osobowy marki T. (...) o nr. rej. (...) i wartości 10.000 zł. Pozostałymi składnikami majątku wspólnego uczestnicy postępowania podzielili się poza postępowaniem sądowym. W ocenie Sądu Rejonowego bezzasadny był zarzut podniesiony przez uczestniczkę postępowania, co do nieważności umowy majątkowej małżeńskiej zawartej przez uczestników w części dotyczącej udziału 53/100 w nieruchomości objętej wnioskiem, który uprzednio przypadł uczestniczce z tytułu darowizny. Zdaniem Sądu przepis art. 49 § 1 pkt 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego , w myśl którego nie można przez umowę majątkową małżeńską rozszerzyć wspólności na przedmioty majątkowe, które przypadną małżonkowi z tytułu dziedziczenia, zapisu lub darowizny, dotyczy zakazu rozszerzania wspólności na wskazane przedmioty majątkowe, które dopiero w przyszłości miałyby przypaść jednemu z małżonków. Dlatego uczestniczka miała pełna mozliwość dokonania ważnego i skutecznego rozszerzenia wspólności majątkowej na udział w wysokości 53/100 części w prawie własności nieruchomości objętej wnioskiem. A w konsewkwencji podziałowi w niniejszym postępowaniu podlegała cała nieruchomość oraz samochód. Z uwagi na to, że żaden z uczestników postępowania nie wyraził woli, aby przyznano mu prawo własności nieruchomości objętej wnioskiem Sąd nakazał sprzedaż nieruchomości i podział uzyskanej sumy (po uiszczeniu kosztów sprzedaży) zgodnie z posiadanymi przez strony udziałami w majątku wspólnym. Uczestniczka postępowania wniosła apelację od powyższego postanowienia, zaskarżając je w części, tj. w zakresie punktu II, i zarzucając mu:

1. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 49 § 1 pkt 1 k.r.o w zw. z art. 58 § 1 k.c. poprzez błędną wykładnię art. 49 § 1 pkt 1 k.r.o. polegającą na przyjęciu, że zakaz rozszerzania wspólności przez umowę majątkową małżeńską określony w tym przepisie dotyczy przedmiotów „które dopiero w przyszłości miałyby przypaść jednemu z małżonków”, co w konsekwencji skutkowało przyjęciem, że w skład majątku wspólnego stron weszła cała nieruchomość położona w O. przy ul. (...) dla której prowadzona jest księga wieczysta nr (...) , podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że zakaz dotyczy także przedmiotów majątkowych nabytych wcześniej, także przed zawarciem umowy majątkowej małżeńskiej rozszerzającej wspólność, co w konsekwencji powinno prowadzić do wniosku, że w skład majątku wspólnego stron wszedł wyłącznie udział w 47/100 we własności wskazanej nieruchomości;
2. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na jego wynik, tj. art. 567 k.p.c. w zw. z art. 684 k.p.c. i art. 618 § 1 k.p.c. poprzez błędne ustalenie, że w skład majątku wspólnego małżonków wchodzi cała nieruchomość położona w O. przy ul. (...) , dla której prowadzona jest księga wieczysta nr (...) , podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w skład majątku wspólnego stron wchodzi wyłącznie udział w 47/100 we własności wskazanej nieruchomości. Wskazując na powyższe zarzuty uczestniczka wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia w punkcie II i nakazanie dokonania podziału sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości opisanej w punkcie I zaskarżonego postanowienia w ten sposób, aby po pokryciu i zwrocie kosztów sprzedaży, pozostałą sumę podzielić między wnioskodawcę i uczestniczkę w ten sposób, że przyznać wnioskodawcy 235/1000 części uzyskanej sumy i uczestniczce przyznać 765/1000 części uzyskanej sumy, ewentualnie wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w zakresie punktu II i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od wnioskodwacy na rzecz uczestniczki kosztów postępowania. W odpowiedzi na apelację wnioskodawca domagał się oddalenia apelacji i zasądzenia na jego rzecz od uczestniczki kosztów zastepstwa adwokacjiego, wskazując w uzasadnieniu na trafność orzeczenia Sądu Rejonowego. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja nie jest zasadna. W pierwszej kolejności wskazać należy na bezzasadność wniosku apelacji o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Art. 386 § 2 i § 4 k.p.c. , który z mocy art. 13 § 2 k.p.c. stosuje się odpowiednio w postępowaniu nieprocesowym, wymienia w sposób enumeratywny sytuacje, w których sąd uchyla zaskarżony wyrok (postanowienie) i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania. Dzieje się tak jedynie w razie stwierdzenia nieważności postępowania, w razie nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo wtedy, gdy wydanie wyroku (postanowienia) wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Żadna z tych sytuacji nie zachodzi w rozpoznawanej sprawie i żadna z nich nie jest wskazywana w zarzutach apelacji. Niezależnie od braku podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia, wskazać należy, że brak jest także podstaw do zmiany tego postanowienia wobec bezzasadności podniesionych w apelacji zarzutów i braku uchybień, które sąd odwoławczy mógłby uwzględnić z urzędu. Sąd Okręgowy w pełni podziela ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Rejonowy i ocenę prawną tych ustaleń. Sąd Okręgowy podziela stanowisko Sądu Rejonowego, zgodnie z którym umowa majątkowa małżeńska zawarta między uczestnikami niniejszego postępowania w dniu 16 grudnia 2009 r., na mocy której rozszerzyli obowiązującą ich ustawową wspólność majątkową małżeńską na przysługujący uczestniczce postępowania udział wynoszący 53/100 części w prawie własności zabudowanej nieruchomości położonej przy ulicy (...) w O. , nie jest dotknięta nieważnością. Zgodnie z art. 49 § 1 ust.1 pkt 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 682), obowiązującym zarówno w dniu zawarcia przedmiotowej umowy majątkowej małżeńskiej, jak i obecnie, nie można przez taką umowę rozszerzyć wspólności na przedmioty majątkowe, które przypadną małżonkowi z tytułu dziedziczenia, zapisu lub darowizny. Sąd Okręgowy przychyla się do prezentowanej w doktrynie wykładni językowej tego przepisu, zgodnie z którą zakaz ustanowiony w art. 49 § ust. 1 pkt 1 k.r.o. nie dotyczy przedmiotów majątkowych, które zostały nabyte w drodze dzidziczenia, zapisu lub darowizny przed zawarciem małżeńskiej umowy majatkowej. Oznacza to, że małżonkowie mogą rozszerzyć wspólność majatkową na te przedmioty, które przypadły jednemu z małżonków z tytułu dziedziczenia, zapisu lub darowizny jeszcze przed zawarciem umowy o rozszerzeniu wspólności i w chwili zawierania tej umowy stanowiły majątek osobisty tego z małżonków ( art. 33 pkt 2 k.r.o. ). W niniejszej spawie uczestniczka postępowania była już właścicielem udziału, który stał się przedmiotem tej umowy, zanim strony zawarły umowę rozszerzającą wspólność majątkową małżeńską. Nie można w konsekwencji uznać, że przedmiotowa umowa naruszała zakaz określony w ww. art. 49 § 1 ust. 1 pkt 1 k.r.o. i z tego powodu była nieważna. Prawidłowo zatem przyjął Sąd Rejonowy, że udział wynoszący 53/100 części w prawie własności zabudowanej nieruchomości położonej przy ulicy (...) w O. , na mocy umowy z dnia 16 grudnia 2009 r., wszedł do majątku wspólnego stron, co w rezultacie prowadziło do uwzględnienia tego składnika w podziale majątku wspólnego w niniejszej sprawie. Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 385 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. O kosztach postepowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. Bożena Charukiewicz Dorota Ciejek Krystyna Skiepko