Sad powszechny, II AKa 369/17

Sygn. akt II AKa 369/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 listopada 2017 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku II Wydział Karny w składzie: Przewodniczący: SSA Dorota Rostankowska (spr.) Sędziowie: SSA Krzysztof Noskowicz SSA Andrzej Czarnota Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Pankowska przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w G. Z. O. po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2017 r. sprawy D. W. , s. G. , ur. (...) w W. o wydanie wyroku łącznego na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę skazanego od wyroku łącznego Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 12 lipca 2017 r., sygn. akt III K 58/17 I. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1 w ten sposób, że orzeczoną karę łączną obniża do 4 (czterech) lat pozbawienia wolności; II. utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok w pozostałym zakresie; III. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. D. L. – Kancelaria Adwokacka w B. kwotę 147, 60 (sto czterdzieści siedem 60/100) złotych brutto tytułem zwrotu kosztów obrony udzielonej z urzędu skazanemu w postępowaniu odwoławczym oraz kwotę 284, 17 (dwieście osiemdziesiąt cztery 17/100) tytułem zwrotu kosztów dojazdu na rozprawę odwoławczą; IV. zwalnia skazanego od wydatków postępowania odwoławczego, którymi obciąża Skarb Państwa. UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w Bydgoszczy rozpoznawał wniosek o wydanie wyroku łącznego wobec D. W. skazanego prawomocnymi wyrokami:

1. Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 24 listopada 2016r. w sprawie sygn. akt III K 151/16 za przestępstwa popełnione: w okresie od 19 kwietnia 2015r. do 5 sierpnia 2015r. z art.258 § 1 kk na karę 2 lat pozbawienia wolności, w okresie od 19 do 22 kwietnia 2015r. z art.18 § 1 kk w zw. z art.286 § 1 kk i art.270 § 1 kk w zw. z art.11 § 2 kk w zw. z art.12 kk w zw. z art.65 § 1 kk na karę roku pozbawienia wolności, w okresie od 4 maja 2015r. do 8 maja 2015r. z art.18 § 1 kk w zw. z art.286 § 1 kk i art.270 § 1 kk w zw. z art.11 § 2 kk w zw. z art.12 kk w zw. z art.65 § 1 kk na karę roku pozbawienia wolności, w okresie od 18 maja do 21 maja 2015r. z art.18 § 1 kk w zw. z art.286 § 1 kk i art.270 § 1 kk w zw. z art.11 § 2 kk i z art.13 § 1 kk w zw. z art.286 § 1 kk i art.270 § 1 kk w zw. z art.11 § 2 kk w zw. z art.12 kk w zw. z art.65 § 1 kk na karę roku pozbawienia wolności, w okresie od 2 do 5 sierpnia 2015r. z art.18 § 1 kk w zw. z art. 286 § 1 kk i art. 270 § 1 kk w zw. z art. 11 § 2 kk w zw. z art.12 kk w zw. z art.65 § 1 kk na karę roku pozbawienia wolności – wymierzono karę łączną 3 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności;
2. Sądu Rejonowego Gdańsk Południe w Gdańsku z dnia 22 lutego 2017r. w sprawie sygn. akt X K 1013/16 za przestępstwo popełnione w dniu 26 marca 2016r. z art.279 § 1 kk w zw. z art.288 § 1 kk w zw. z art.11 § 2 kk na karę 2 lat pozbawienia wolności; zaliczono na poczet kary pozbawienia wolności okres tymczasowego aresztowania w sprawie od dnia 26 marca 2016r. do dnia 3 czerwca 2016r. Wyrokiem łącznym z dnia 12 lipca 2017r. w sprawie sygn. akt III K 58/17:
3. na podstawie art.569 § 1 kpk w zw. z art.85 § 1 kk i art.86 § 1 kk w brzmieniu ustalonym przez ustawę z dnia 20 lutego 2015r. kary jednostkowe pozbawienia wolności opisane w pkt. 1 i 2 rubrum wyroku połączył i wymierzył skazanemu D. W. karę łączną 5 lat pozbawienia wolności;
4. pozostałe orzeczenia zawarte w połączonych wyrokach podlegają odrębnemu wykonaniu;
5. na podstawie art.63 § 1 kk zaliczył skazanemu na poczet orzeczonej kary łącznej 5 lat pozbawienia wolności okres rzeczywistego pozbawienia w sprawie o sygnaturze akt X K 1013/16 Sądu Rejonowego Gdańsk Południe w Gdańsku od dnia 26 marca 2016r. do dnia 3 czerwca 2016r.
6. kosztami postępowania w sprawie wydania wyroku łącznego obciążył Skarb Państwa. Apelację od tego wyroku wniósł obrońca skazanego zarzucając mu obrazę prawa materialnego, a w szczególności: art.85 i art.85a i art.86 § 1-4 ustawy kodeks kamy przez błędną ich wykładnię zastosowaną w przedmiotowej sprawie poprzez przyjęcie, iż: - tylko niektóre z kar orzeczonych prawomocnymi wyrokami podlegają łączeniu oraz, że - kara łączna w niższym wymiarze kary niż 5 lat nie osiągnie swojego celu z jej zastosowaniem do wszystkich prawomocnych orzeczeń, a nie tylko do części. Wniósł o:
7. uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji,
8. zasądzenie na rzecz Kancelarii Adwokackiej adw. D. L. kosztów pomocy prawnej udzielonej oskarżonemu z urzędu w postępowaniu odwoławczym wedle norm przepisanych albowiem oskarżony nie uiścił ich ani w całości, ani w części. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja obrońcy skazanego jest o tyle zasadna, że skutkowała zmianą zaskarżonego orzeczenia. Brak było jednak podstaw do wydania wyroku o charakterze kasatoryjnym, o co wnosił skarżący. Nie wszystkie również zarzuty podniesione w wywiedzionym środku odwoławczym zyskały aprobatę Sądu II instancji. Przede wszystkim wskazać należy, że skarżący dostrzegając w uzasadnieniu apelacji zmiany jakie dokonały się po 1 lipca 2015r. w przepisach Kodeksu karnego dotyczących orzekania kar łącznych, nie wywodzi z tego faktu żadnych logicznych wniosków, jego rozważania w tym zakresie dalekie są od przejrzystości a tym samym nie pozwalają prześledzić toku rozumowania apelującego. Nie sposób podzielić stanowiska skarżącego aby w przedmiotowej sprawie doszło do obrazy wskazanych w petitum apelacji przepisów prawa materialnego poprzez „przyjęcie, że tylko niektóre z kar orzeczonych prawomocnymi wyrokami podlegają łączeniu”. Zarówno bowiem przed dniem 1 lipca 2015r., jak i po tej dacie nie istniał obowiązek łączenia węzłem wyroku łącznego wszystkich prawomocnych wyroków skazujących. Nie sposób również podzielić stanowiska apelującego, że uchylony przepis art.92a kk mógłby mieć zastosowanie w przedmiotowej sprawie, skoro D. W. nie został skazany w innym kraju członkowskim Unii Europejskiej niż Polska. Podobnie zastosowania nie miałby przepis art.92 kk , nawet gdyby Sąd Okręgowy zastosował przepisy obowiązujące do dnia 1 lipca 2015r., gdyż żadna z orzeczonych kar, która podlegała łączeniu w niniejszym postępowaniu nie została jeszcze wykonana (patrz: k. 38 akt sprawy). Za całkowicie bezpodstawny, sprzeczny wręcz z treścią zaskarżonego orzeczenia uznać należy zarzut zawarty w uzasadnieniu apelacji, że „tylko część z prawomocnych wyroków skazujących Sąd I instancji zakwalifikował do połączenia w wyroku łącznym celem orzeczenia w części kary łącznej.” Zaskarżony wyrok łączny obejmuje bowiem wszystkie (tzn. dwa) prawomocne wyroki jednostkowe skazanego D. W. . Skarżący nie wykazał aby istniał jakikolwiek inny wyrok, który mógłby podlegać ocenie sądu pod kątem możliwości orzeczenia o nim w wyroku łącznym. Tylko jeden wyrok skazujący (nie zaś „szereg” jak twierdzi skarżący) obejmował czyny popełnione przed dniem wejścia w życie wspomnianej wyżej nowelizacji Kodeksu karnego i stanowi on element zaskarżonego wyroku łącznego. Rację ma skarżący (choć stanowisko to nie zostało poparte żadną argumentacją) twierdząc, że Sąd I instancji winien ocenić które przepisy są względniejsze dla skazanego. Podkreślenia bowiem wymaga, że również w wypadku wyroków łącznych dla oceny względności, o której mowa w przepisie art.4 § 1 kk znaczenie ma data popełnienia przestępstw w wyrokach jednostkowych, nie zaś data wydania wyroku jednostkowego. I tak w sprawie III K 151/16 Sądu Okręgowego w Bydgoszczy wprawdzie wyrok został wydany w dniu 24 listopada 2016r., to jednak część czynów została popełniona przed dniem 1 lipca 2015r. W realiach więc rozpoznawanej sprawy Sąd Okręgowy winien rozważyć, które przepisy są względniejsze dla skazanego. Rozważań takich zabrakło w uzasadnieniu wyroku. Nie sposób zatem w toku kontroli odwoławczej ocenić czy Sąd I instancji rozważał zastosowanie przepisów obowiązujących przed dniem 1 lipca 2015r. i uznał, że nie są one względniejsze dla sprawcy. Oceny takiej zatem dokona Sąd II instancji, gdyż brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Nie zachodzą bowiem przesłanki z art.437 § 2 in fine kpk . Na wstępie wskazać należy, że w obu porządkach prawnych łączeniu podlegały oba wyroki skazujące zapadłe wobec D. W. . Zarówno bowiem obie kary podlegają wykonaniu (co stanowi przesłankę orzeczenia kary łącznej w wyroku łącznym, o której mowa w aktualnie obowiązującym art.85 § 2 kk ), jak i czyn, o którym orzeczono w chronologicznie drugim wyroku został popełniony zanim zapadł pierwszy wyrok wobec skazanego (co stanowi przesłankę orzeczenia kary łącznej w wyroku łącznym w myśl art.85 kk w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 lipca 2015r.). Różnica zatem tkwi w granicach, w jakich mógł poruszać się sąd orzekając karę łączną pozbawienia wolności. Pod rządami bowiem przepisów „starych” dolna granica kary łącznej pozbawienia wolności w realiach rozpoznawanej sprawy wynosi 2 lata (najwyższa z kar wymierzonych za poszczególne przestępstwa), górna zaś 8 lat (suma kar wymierzonych za poszczególne przestępstwa). W myśl aktualnie obowiązujących przepisów dolna granica to 3 lata i 6 miesięcy pozbawienia wolności (najwyższa z orzeczonych kar - kara łączna orzeczona w sprawie III K 151/16 Sądu Okręgowego w Bydgoszczy – art.85 § 2 kk ), górna zaś to 5 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności (suma kar orzeczonych w obu wyrokach podlegających łączeniu). Podzielając pogląd Sądu Okręgowego, że w realiach rozpoznawanej sprawy brak jest podstaw do orzeczenia kary łącznej w oparciu o zasadę absorbcji (szerzej o tym w dalszej części niniejszego uzasadnienia), Sąd Apelacyjny uznał, że względniejsze dla skazanego są zastosowane przez Sąd I instancji aktualnie obowiązujące przepisy dotyczące orzekania kary łącznej w wyrokach łącznych. Wprawdzie bowiem dolna granica kary łącznej jest wyższa, to jednak górna zdecydowanie niższa a mając na względzie, że zasada absorbcji nie będzie miała zastosowania, kryterium górnej granicy jest w realiach rozpoznawanej sprawy decydujące dla oceny względności przepisów; apelacja została bowiem wywiedziona jedynie na korzyść skazanego. Podzielając pogląd Sądu Okręgowego dotyczący zasadności zastosowania przepisów aktualnie obowiązujących, Sąd Apelacyjny doszedł jednak do wniosku, że wymierzenie kary łącznej przez Sąd I instancji nie zostało poprzedzone w pełni właściwą oceną i uwzględnieniem wszystkich okoliczności mających wpływ na jej intensywność. Sąd Okręgowy popadł przy tym w wewnętrzną sprzeczność. Z jednej strony bowiem wskazuje na popełnienie kolejnego przestępstwa w ciągu 8 miesięcy od popełnienia ostatniego objętego pierwszym wyrokiem skazującym, z drugiej strony wskazuje na brak związku czasowego pomiędzy przestępstwami (str.5 uzasadnienia wyroku). O ile rzeczywiście „związek sytuacyjny” (jeżeli uznamy za niego miejsce popełniania przestępstw, Sąd Okręgowy nie wyjaśnił bowiem wprost jak rozumie to określenie) nie jest rzeczywiście bliski, o tyle wszystkie przestępstwa, za które został skazany D. W. są przestępstwami popełnionymi w celu osiągnięcia korzyści majątkowej a więc są podobne w rozumieniu art.115 § 3 kk . Nie jest zatem tak jak twierdzi ten sąd, iż przestępstw popełnionych przez skazanego a objętych niniejszym postępowaniem praktycznie nic nie łączy (str.4 uzasadnienia wyroku). Wprawdzie Sąd I instancji dostrzegł to podobieństwo lecz nie przydał mu należytej wagi określając wymiar kary łącznej pozbawienia wolności. Pozostałe okoliczności mające wpływ na wymiar kary łącznej zostały dostrzeżone i prawidłowo ocenione przez Sąd Okręgowy (str.5-6 uzasadnienia wyroku) i do nich odwołuje się Sąd Apelacyjny gdyż w tym zakresie skarżący nie podniósł żadnych zarzutów. Zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie i doktrynie stanowiskiem, przy wymiarze kar łącznych bierze się pod uwagę stopień związku między poszczególnymi przestępstwami, ich łączność przedmiotową i podmiotową. Im związek ten jest ściślejszy, tym bardziej przeważa absorbowanie poszczególnych kar, im luźniejszy – ich kumulacja. Sąd Apelacyjny nie podziela poglądu skarżącego, że istnieją podstawy do zastosowania w powyższej sprawie zasady absorbcji przy wymierzaniu kary łącznej. Zastosowanie bowiem zasady absorbcji, czyli wymierzenie kary łącznej na poziomie dolnej granicy spowodowałoby zniwelowanie kary orzeczonej za kolejne przestępstwo popełnione przez skazanego a wchodzące w skład wyroku łącznego będącego przedmiotem kontroli instancyjnej. Jak już wyżej wskazano, w realiach przedmiotowej sprawy brak jest ku temu podstaw. Za dowolne uznać należy stanowisko apelującego o krytycznym stosunku skazanego do popełnionych przestępstw, nie znajduje to bowiem odzwierciedlenia w obiektywnych dowodach zgromadzonych w sprawie, w szczególności opinii o skazanym z jednostki penitencjarnej. Opinia o skazanym jest umiarkowanie pozytywna a jego zachowanie w warunkach izolacji więziennej ocenione zostało jako niewłaściwe (k.30 akt sprawy). Przechodząc do kwestii wymiaru kary łącznej, Sąd II instancji pragnie wpierw wskazać, że bezsprzecznie Sąd I instancji ma ustawowo zagwarantowaną swobodę w ferowaniu wyroku, w tym kształtowaniu wymiaru kary. Rolą zaś sądu odwoławczego w tym zakresie jest kontrola, czy granice swobodnego uznania sędziowskiego, stanowiącego zasadę sądowego wymiaru kary nie zostały przekroczone w rozmiarach nie dających się zaakceptować. W przedmiotowej sprawie taka dysproporcja występuje. Jak wskazano bowiem wyżej w niniejszym uzasadnieniu, Sąd Okręgowy nie przydał należytej wagi wszystkim okolicznościom mającym znaczenie dla wymiaru kary łącznej. Sąd odwoławczy mając na uwadze powyższe wywody uznał, że karą współmierną jest kara łączna 4 lat pozbawienia wolności, o czym orzekł w pkt. I wyroku. W pozostałym zakresie zaskarżone orzeczenie zostało utrzymane w mocy. Na mocy przepisów § 4 ust.1 i 3 oraz §17 ust. 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18.10.2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu Sąd Apelacyjny orzekł o kosztach obrony z urzędu udzielonej skazanemu D. W. w postępowaniu odwoławczym. O wydatkach za postępowanie odwoławcze Sąd Apelacyjny orzekł na mocy art.626 § 1 kpk w zw. z art.624 § 1 kpk w zw. z art.634 kpk zwalniając skazanego od obowiązku ich ponoszenia i obciążając nimi Skarb Państwa.