Sad powszechny, IV Ka 989/13

Sygn. akt IV Ka 989/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 grudnia 2013 roku Sąd Okręgowy w Krakowie, Wydział IV Karny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Sławomir Noga (spr.) Sędziowie: SO Grażyna Pawela-Gawor SR del. Krzysztof Chodak Protokolant: st. prot. Teresa Orlik przy udziale Marty Gdańskiej-Kusior Prokuratora Prokuratury Okręgowej, po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2013 roku, sprawy Z. M. oskarżonego o przestępstwo z art. 271 § 1 kk na skutek apelacji wniesionej przez prokuratora od wyroku Sądu Rejonowego dla Krakowa - Śródmieścia w Krakowie z dnia 28 czerwca 2013r. sygn. akt II K 1915/12/S wyrok w zaskarżonej części to jest w odniesieniu do oskarżonego Z. M. utrzymuje w mocy i kosztami procesu za postępowanie odwoławcze obciąża Skarb Państwa. SSO Grażyna Pawela-Gawor SSO Sławomir Noga SSR Krzysztof Chodak Sygn. akt IV Ka 989/13 UZASADNIENIE A. G. została oskarżona o to, że: I. w nieustalonym bliżej dniu 2007 roku, nie później jednak niż dnia 20 listopada 2007 roku w K. , działając w zamiarze, by dwie ustalone osoby, przy czym odnośnie jednej z nich skierowano akt oskarżenia do Sądu i postępowanie karne zostało prawomocnie zakończone, a odnośnie drugiej wyłączono materiały do odrębnego postępowania, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadzili do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 5.000 złotych (...) Kasę Oszczędnościowo – Kredytową, ułatwiła im popełnienie tego czynu zabronionego w ten sposób, że dostarczyła im poświadczające nieprawdę zaświadczenia o ich zatrudnieniu w firmie (...) w K. wystawione uprzednio przez Z. M. , tj. o przestępstwo z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. Z. M. został oskarżony o to, że: II. w okresie od nieustalonego bliżej dnia 2007 roku nie później jednak niż dnia 29 listopada 2007 roku w K. , jako osoba uprawniona, poświadczył nieprawdę w dokumencie wystawiając jako właściciel firmy (...) ” dla M. W. zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach w powyższej firmie, tj. o przestępstwo z art. 271 § 1 k.k. III. w okresie od nieustalonego bliżej dnia 2007 roku nie później jednak niż dnia 29 listopada 2007 roku w K. , jako osoba uprawniona, poświadczył nieprawdę w dokumencie wystawiając jako właściciel firmy (...) dla Ł. W. zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach w powyższej firmie, tj. o przestępstwo z art. 271 § 1 k.k. Sąd Rejonowy dla Krakowa – Śródmieścia w Krakowie wyrokiem z dnia 28 czerwca 2013 roku sygn. akt II K 1915/12/S orzekł w tym przedmiocie następująco: I. uznał oskarżoną A. G. winną tego, że działając celem osiągnięcia korzyści majątkowej dla siebie, w nieustalonym bliżej dniu listopada 2007 roku, nie później jednak niż dnia 28 listopada 2007 roku w K. , działając w zamiarze, by dwie ustalone osoby, odnośnie których materiały wyłączono do odrębnych postępowań, działające w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadzili do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 5.000 złotych (...) Kasę Oszczędnościowo – Kredytową poprzez zawarcie umowy pożyczki z dnia 29 listopada 2007 r. i wprowadzenie w błąd upoważnionego pracownika (...) Kasy Oszczędnościowo – Kredytowej, co do możliwości spłaty tej pożyczki, ułatwiła im popełnienie tego czynu zabronionego w ten sposób, że dostarczyła im dwa poświadczające nieprawdę zaświadczenia o ich zatrudnieniu w firmie (...) w K. dotyczące okoliczności mających istotne znaczenie prawne dla udzielenia przedmiotowej pożyczki, a to czynu stanowiącego występek z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. , i za to na mocy art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 19 § 1 k.k. wymierzył oskarżonej karę 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności oraz na mocy art. 33 § 2 i § 3 k.k. orzekł wobec oskarżonej karę grzywny w wymiarze 40 (czterdziestu) stawek dziennych, ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 10 (dziesięciu) złotych; II. na mocy art. 69 § 1 i § 2 k.k. i art. 70 § 1 pkt 1 k.k. warunkowo zawiesił oskarżonej A. G. wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności na okres próby wynoszący 3 (trzy) lata; III. na zasadzie art. 414 § 1 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. oskarżonego Z. M. uniewinnił od zarzutu popełnienia czynu opisanego w punkcie II aktu oskarżenia tj. występku z art. 271 § 1 k.k. ; IV. na zasadzie art. 414 § 1 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. oskarżonego Z. M. uniewinnił od zarzutu popełnienia czynu opisanego w punkcie III aktu oskarżenia tj. występku z art. 271 § 1 k.k. ; V. na zasadzie art. 632 pkt 2 k.p.k. kosztami postępowania dotyczącego Z. M. obciążył Skarb Państwa; VI. na zasadzie art. 627 k.p.k. i art. 2 ust. 1 pkt 2 i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych (Dz.U. z 1983 r. Nr 49 poz. 223 ze zm.) zasądził od oskarżonej A. G. na rzecz Skarbu Państwa kwotę 250 (dwieście pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu części kosztów sądowych, a w pozostałym zakresie na zasadzie art. 624 § 1 k.p.k. zwolnił oskarżoną A. G. od obowiązku ponoszenia należnych Skarbowi Państwa kosztów sądowych. Wyrok ten w drodze apelacji zaskarżył prokurator i zarzucił mu obrazę przepisu prawa materialnego z art. 271 kk poprzez wadliwą interpretację tegoż przepisu na skutek uznania, iż Z. M. , prowadzący własną działalność (...) wystawiając dla M. W. i Ł. W. zaświadczenia o zatrudnieniu i osiąganych zarobkach, podczas gdy w rzeczywistości wymienieni w tej firmie nie byli zatrudnieni, nie był inną osobą uprawnioną do wystawienia dokumentu, a nadto, iż zaświadczenia o zatrudnieniu zarobkach są dokumentami prywatnymi, nie posiadającymi charakteru publicznoprawnego, co w konsekwencji skutkowało uniewinnieniem oskarżonego od zarzucanych mu czynów. Prokurator wniósł w apelacji o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Odwoławczy zważył, co następuje: Apelacja prokuratora jest niezasadna i nie zasługuje na uwzględnienie. Zasadnie Sąd Rejonowy przyjął, wbrew zarzutowi skarżącego prokuratora, że oskarżony Z. M. nie był „inną osobą uprawnioną” do wystawienia dokumentu w rozumieniu art. 271 § 1 kk , tym samym nie było dopuszczalne przypisanie mu znamion tego przestępstwa. Bezsporne w sprawie jest, co ustalił Sąd Rejonowy, że oskarżony Z. M. dwukrotnie wystawił zaświadczenie o zatrudnieniu i wysokości zarobków – dnia 26 i 28 listopada 2007 roku i poświadczył w nich, że zatrudnia M. W. od sierpnia 2005 roku i Ł. W. (od 15.05.2006r.) na stanowisku pracownika fizycznego na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony z wynagrodzeniem miesięcznym 1.850 zł brutto. Zarówno ani M. W. ani Ł. W. nigdy u niego nie pracowali, czy to legalnie czy to bez umowy. Zatem owe zaświadczenia niewątpliwie potwierdzały nieprawdę. Art. 271 § 1 kk przewiduje odpowiedzialność funkcjonariusza publicznego lub innej osoby uprawnionej do wystawienia dokumentu, która poświadcza w nim nieprawdę co do okoliczności mającej znaczenie prawne. Podmiotem tego przestępstwa może być zatem jedynie funkcjonariusz publiczny, albo inna osoba uprawniona do wystawienia dokumentu. Uprawnienie innej osoby, o jakim mowa w art. 271 § 1 kk do wystawienia dokumentów jest uzupełnieniem kompetencji funkcjonariusza publicznego i nie jest równoznaczne z ogólną możliwością uczestnictwa w czynnościach prawnych i sporządzania tam różnych oświadczeń oraz wystawiania zaświadczeń. Chodzi tu zatem o taki podmiot, który na mocy ściśle określonej, szczególnej delegacji wynikającej z przepisów prawa, wystawia na rzecz innej osoby dokument odnośnie okoliczności mających znaczenie prawne. Stanowisko takie jest już od dawna utrwalone zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyr. SN z dnia 18 kwietnia 2013r., II KK 97/13, Lex nr 1299165, wyr. SN z dnia 23 lutego 2012r., III KK 375/11, OSN KW 2012r., z. 6, poz. 64, wyr. SN z dnia 30 sierpnia 2011r., IV KK 190/11, Lex 950443, wyr. SN z dnia 3 sierpnia 2006r., III K 133.08, Lex 193076, postan. SN z dnia 15 marca 2013r., VI KK 433/12, Lex 1300043; wyr. SN z dnia 13 listopada 2008r., IV KK 373/08, Lex nr 468649). Zasadnie Sąd Rejonowy, wbrew zarzutowi prokuratora, uznał, że oskarżony Z. M. w przedmiotowej sprawie nie był osobą uprawnioną do wystawienia dokumentu, w którym by poświadczył nieprawdę co do okoliczności mającej znaczenie prawne, gdyż nie był pracodawcą w stosunku do M. W. i Ł. W. . W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2004r. sygn. akt I KZP 12/04 (OSNKW 2004/6/59) jednoznacznie stwierdzono, że osobą uprawnioną do wystawienia ,,zaświadczenia o zatrudnieniu” jest tylko pracodawca, a więc podmiot prawa pracy, którego łączy z konkretnym pracownikiem stosunek pracy. Pracodawca nie ma potencjalnego uprawnienia do wystawienia tego rodzaju dokumentów każdej osobie fizycznej, a wyłącznie pracownikowi w rozumieniu art. 2 kp . Posłużenie się przez ustawodawcę zwrotem ,,inna osoba uprawniona” oznacza, że chodzi o uzyskanie uprawnienia w sposób wynikający z regulacji obowiązujących w określonej dziedzinie. Z uwagi na charakter prawa karnego, jako prawa granic, ramy hipotezy normy prawnej niejednokrotnie zostają wyznaczone również za pośrednictwem regulacji przynależnych do innych dziedzin prawa. Przepis art. 271 § 1 kk sankcjonuje czynność polegającą na ,,wystawieniu” dokumentu, z którym to wystawianiem mamy do czynienia wówczas, gdy osoby go sporządzające, nawet jeśli nie są funkcjonariuszami publicznymi, to realizują w ten sposób wynikające z przepisów uprawnienia do sporządzania dokumentów, które odnoszą skutki także w sferze publicznej. Należy jednoznacznie stwierdzić, że samo prowadzenie działalności gospodarczej nie implikuje do wystawienia zaświadczenia o zatrudnieniu. Przyjęcie, jak podnosi w apelacji prokurator, że prowadzenie działalności gospodarczej uprawnia do wydania takiego zaświadczenia, w konsekwencji powodowałoby, że takie uprawnienie przysługiwałoby wszystkim podmiotom obrotu prawnego albowiem każdy z podmiotów obrotu prawnego ma możliwość zawarcia umowy o pracę. Uprawnienie, o którym mowa w art. 271§ 1 kk nie może wypływać z samej potencjalnej możliwości nawiązania stosunku pracy, lecz z faktycznego pozostawania w takim stosunku. Pracodawca jest zobowiązany do wydania pracownikowi stosownego zaświadczenia o zatrudnieniu w oparciu o przepis art. 16 kp . Reasumując, pojęcie ,,inna osoba uprawniona do wystawienia dokumentu” należy interpretować wąsko, obejmując nim wyłącznie te osoby, które na mocy szczególnej regulacji otrzymują prawo do sporządzenia dokumentu, któremu podobnie, jak w przypadku dokumentów sporządzonych przez funkcjonariuszy, przysługuje cecha zaufania publicznego. Prokurator w swojej apelacji nie wykazał jaka to szczególna regulacja prawna uprawniała oskarżonego do sporządzenia przedmiotowych zaświadczeń. Należy podzielić również argumentację Sądu I instancji zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, iż zaświadczenie o zatrudnieniu nie jest dokumentem, o którym stanowi art. 271 § 1 kk . Wystawienie takiego dokumentu dotyczy stosunku prawnego zatrudnienia, który nie ma charakteru publiczno-prawnego. Brak jest też szczegółowych uregulowań prawnych, które przypisywałyby wystawionemu przez pracodawcę zaświadczeniu o zatrudnieniu oraz wysokości wynagrodzenia szczególną cechę zaufania publicznego. Sąd Najwyższy w cytowanej powyżej uchwale z dnia 30 czerwca 2004r. uznał, że uprawnienie pracodawcy do wystawienia pracownikowi zaświadczenia o zatrudnieniu wynika z ogólnej zasady prawa pracy dbałości o zaspokojenie bytowych i socjalnych potrzeb pracownika wyrażonej w art. 16 kp , przy czym podkreślił, iż kodeks pracy nie nakłada na zakład pracy wyraźnego obowiązku wydania pracownikowi takiego zaświadczenia. Należy stwierdzić, iż tego typu zasada generalna regulująca stosunki zobowiązaniowe, także te występujące w stosunkach pracy, nie może być źródłem uprawnienia publicznoprawnego, do którego odnosi się art. 271 § 1 kk , nie czyni tym samym z zaświadczenia o zatrudnieniu dokumentu zaufania publicznego. Inną kwestią jest ocena moralna takich zachowań, jakie zarzucono oskarżonemu, a czym innym odpowiedzialność karna, bo przecież to ustawodawca określa, jakie to zachowania powodują ową odpowiedzialność i nie w każdym przypadku uznał, że wszystkie dokumenty, bez względu na to kto je wystawia, podlegają ochronie prawa karnego w kontekście ich wiarygodności i choć może to być społecznie szkodliwe, przyjął, że pewne zachowania pozostają bezkarne. Z tych przyczyn, na zasadzie art. 437 § 1 kpk i art. 636 § 1 kpk wyrok w zaskarżonej części, to jest w odniesieniu do oskarżonego Z. M. utrzymano w mocy, a kosztami procesu za postępowanie odwoławcze obciążono Skarb Państwa. SSO Grażyna Pawela – Gawor SSO Sławomir Noga SSR Krzysztof Chodak MK